ĐÁNH GIÁ ĐA DẠNG DI TRUYỀN CỦA GIỐNG LAN RỪNG DENDROBIUM THU THẬP TẠI TỈNH BÌNH PHƢỚC VÀ THỊ XÃ BẢO LỘC (TỈNH LÂM ĐỒNG) BẰNG KỸ THUẬT RAPD

Hoa lan, với giá trị tinh thần và kinh tế cao, đang có thị trường tiêu thụ mạnh mẽ. Việt Nam sở hữu nguồn gen lan quý hiếm, đặc biệt tại các vùng nhiệt đới như Bình Phước và Bảo Lộc. Tuy nhiên, tình hình giống lan thương mại phức tạp do nhập khẩu giống lai. Do đó, việc khảo sát đa dạng di truyền của các giống lan bản địa là cần thiết để phục vụ công tác chọn tạo giống mới chất lượng cao, đồng thời xây dựng định hướng quản lý và bảo vệ nguồn gen. Nghiên cứu này sử dụng kỹ thuật RAPD vì tính đơn giản, nhanh chóng và không yêu cầu biết trước trình tự bộ gen.

Nghiên cứu này hướng đến việc cung cấp cơ sở khoa học và dữ liệu di truyền quan trọng cho các nhà khoa học, nhà nghiên cứu, và các đơn vị sản xuất trong lĩnh vực công nghệ sinh học, đặc biệt là trong ngành nông nghiệp và trồng trọt. Kết quả nghiên cứu sẽ hỗ trợ công tác chọn tạo giống lan mới có chất lượng tốt, đồng thời định hướng cho việc kiểm tra, quản lý và bảo vệ nguồn gen lan rừng bản địa quý hiếm tại Việt Nam.

Nghiên cứu này được thực hiện tại Viện Nghiên cứu Công nghệ Sinh học và Công nghệ Môi trường, Đại học Nông Lâm TP.HCM từ tháng 3 đến tháng 8 năm 2007. Mục tiêu chính là đánh giá đa dạng di truyền của các giống lan rừng Dendrobium thu thập tại tỉnh Bình Phước và thị xã Bảo Lộc (tỉnh Lâm Đồng) bằng kỹ thuật RAPD, nhằm cung cấp cơ sở khoa học cho công tác chọn tạo giống lan. Các nội dung chính của đề tài bao gồm: ly trích DNA tổng số từ lá lan, tối ưu hóa các thành phần phản ứng PCR với marker RAPD, thực hiện phản ứng PCR trong điều kiện tối ưu, và xây dựng cây phân nhóm di truyền sử dụng phần mềm NTSYSpc 2.1 và Winboot. Kết quả cho thấy, trong số 10 primer RAPD được thử nghiệm, có 6 primer (OPAC10, OPB01, S1384, OPB08, U693, OPAH13) đã tạo ra sản phẩm khuếch đại với 20 mẫu lan nghiên cứu. Tổng cộng có 57 băng DNA được tạo ra, trong đó 55 băng là đa hình (chiếm 96,5%) và 2 băng đồng hình (chiếm 3,5%), với trung bình 9,1 băng đa hình trên mỗi primer. Kích thước sản phẩm khuếch đại dao động từ 180 đến 3000 bp. Phân tích dữ liệu RAPD chỉ ra rằng, ở mức độ tương đồng di truyền 0,55, 10 loài lan rừng Dendrobium được chia thành ba nhóm với mức độ tương đồng biến thiên từ 0,55 đến 0,66. Ba nhóm này bao gồm hai nhóm chính (nhóm 1 và 2) và một nhóm phụ (nhóm 3). Đặc biệt, các loài lan Vẩy Rồng (Bảo Lộc), Vẩy Rồng (Bình Phước), Thái Bình (Bình Phước) và Long Nhãn (Bình Phước) không phân nhóm rõ ràng mà nằm rải rác trên cây phát sinh loài. Điều này khẳng định rằng các loài lan rừng Dendrobium được khảo sát có mức độ đa dạng di truyền cao, cung cấp tiềm năng lớn cho công tác bảo tồn và phát triển giống.