ĐỀ CƯƠNG ÔN THI MÔN
LỊCH SỬ NĂM 2012
Tài liệu tham khảo chuẩn bị cho kỳ thi tuyển sinh cao đẳng, đại học năm 2012
dành cho các bạn học sinh tốt nghiệp trung học phổ thông và luyện thi khối C
BÀI 1
NHỮNG CHUYỂN BIẾN MỚI VỀ KINH TẾ - XÃ HỘI Ở VIỆT NAM TỪ
SAU CHIẾN TRANH THẾ GIỚI THỨ NHẤT
1. Chính sách khai thác thuộc địa lần thứ hai của thực dân Pháp
1.1. Bối cảnh
Sau chiến tranh thế giới thứ nhất, nước Pháp bị tổn thất nặng nề: hàng loạt
nhà máy, đường sá, cầu cống và làng mạc bị tàn phá, sản xuất công nghiệp bị đình
trệ, lạm phát tràn lan, giá cả gia tăng.
Để nhanh chóng khắc phục những thiệt hại, ổn định tình hình kinh tế - xã hội,
chính quyền Pháp đã ra sức khôi phục và thúc đẩy sản xuất trong nước, đồng thời
tăng cường đầu tư khai thác các nước thuộc địa của Pháp ở Đông Dương và Châu
Phi.
1.2. Chính sách khai thác của Pháp ở Đông Dương
Sau chiến tranh thế giới thứ nhất, thực dân Pháp đã chính thức triển khai
chương trình khai thác lần thứ hai ở Đông Dương, trong đó có Việt Nam;
Tư bản Pháp đã tăng cường đầu tư vào Việt Nam với quy mô lớn, trung chủ
yếu vào lĩnh vực nông nghiệp và khai thác khoáng sản: trong 6 năm (1924 - 1929),
tổng số vốn đầu tư vào Đông Dương, trong đó chủ yếu là Việt Nam lên đến 4 tỉ
Phờ - răng (tăng 6 lần so với 20 năm trước chiến tranh).
Chương trình khai thác lần thứ hai đã làm biến đổi mạnh mẽ nền kinh tế Việt
Nam.
1.3. Hoạt động đầu tư khai thác lần thứ hai ở Việt Nam
* Trong nông nghiệp
Năm 1927, số vốn đầu tư vào nông nghiệp mà chủ yếu là lập các đồn điền
cao su lên đến 400 triệu phờ-răng, tăng 10 lần so với trước chiến tranh; diện tích
cao su năm 1930 tăng lên 120.000 ha (năm 1918: 15.000 ha) và nhiều công ty cao
su mới ra đời như: Đất Đỏ, Misơlanh, Công ty trồng trọt cây nhiệt đới...
* Trong lĩnh vực khai mỏ
* Tiểu thủ công nghiệp: Thực dân Pháp mở thêm nhiều cơ sở gia công, chế
biến:
+ Nhà máy sợi ở Nam Định, Hải Phòng; nhà máy rượu ở Hà Nội, Nam
Định, Hà Đông; nhà máy diêm ở Hà Nội, Hàm Rồng, Bến Thủy.
+ Nhà máy đường Tuy Hòa, nhà máy xay xác, chế biến gạo Chợ Lớn….
* Thương nghiệp:
Giao lưu buôn bán nội địa được đẩy mạnh, đặc biệt là ngoại thương: trước
chiến tranh, hàng hóa Pháp nhập vào Đông Dương chiếm 37%, đến năm 1930 đã
lên đến 63%.
Pháp thực hiện chính sách đánh thuế nặng đối với hàng hoá nước ngoài nhập
vào Việt Nam để tạo thuận lợi cho hàng hóa Pháp nhập khẩu vào Việt Nam.
Tư bản Pháp
tập trung
đầu tư vào
lĩnh vực khai
thác than và
khoáng sản
Các công ty than đã có trước đây: tăng cường đầu tư và khai thác.
L
ậ
p thêm nhi
ề
u công ty than m
ớ
i:
Công ty than H
ạ
Long
Đ
ồ
ng
Đăng; Công ty than và kim khí Đông Dương; Công ty than Tuyên
Quang; Công ty than Đông Triều.
* Giao thông vận tải tiếp tục được đầu tư phát triển, đặc biệt là hệ thống
đường sắt và đường thủy nhằm phục vụ cho công cuộc khai thác, vận chuyển vật
liệu và hàng hoá. Các đô thị được mở rộng và cư dân thành thị cũng tăng nhanh.
* Tài chính ngân hàng
Ngân hàng Đông Dương nắm quyền chỉ huy nền kinh tế Đông Dương: nắm
quyền phát hành giấy bạc và có nhiều cổ phần trong hầu hết các công ty tư bản
Pháp..
* Ngoài ra, thực dân Pháp còn bóc lột nhân dân ta bằng các loại thuế khóa
nặng nề. Nhờ vậy, ngân sách Đông Dương thu được năm 1930 tăng gấp 3 lần so
với năm 1912.
2. Chính sách chính trị - xã hội và văn hoá – giáo dục của thực dân Pháp
2.1. Chính trị - xã hội
Một mặt, thực dân Pháp thi hành chính sách chuyên chế triệt để, tăng cường
hệ thống cảnh sát, mật thám, nhà tù để trấn áp các hoạt động cách mạng.
Mặt khác, tiến hành một số cải cách chính trị - hành chính, lôi kéo một bộ
phận địa chủ và tư sản Việt Nam tham gia vào Hội đồng quản hạt ở Nam kỳ, Viện
dân biểu Bắc kỳ và Trung kỳ, khai thác vai trò của bộ máy chính quyền phong
kiến tay sai.
2.2. Văn hoá - giáo dục
Hệ thống giáo dục Pháp - Việt được mở rộng từ cấp tiểu học đến trung học,
cao đẳng và đại học, nhằm đào tạo nguồn nhân lực tại chỗ phục vụ cho việc khai
thác và cai trị của Pháp.
Cho phép hàng chục tờ báo, tạp chí bằng chữ Quốc ngữ và tiếng Pháp hoạt
động, khuyến khích xuất bản các sách báo cổ vũ chủ trương “Pháp - Việt đề huề”,
gieo rắc ảo tưởng hòa bình và hợp tác giữa chúng với bọn bù nhìn.
Các trào lưu tư tưởng, khoa học – kĩ thuật, văn hóa nghệ thuật phương tây du
nhập vào Việt Nam. Bên cạnh đó, chúng còn khuyến khích các hoạt động mê tín dị
đoan và tệ nạn xã hội.
Các yếu tố văn hóa truyền thống, văn hóa mới tiến bộ, ngoại lai, nô dịch
cùng tồn tại, đan xen và đấu tranh với nhau.
3. Những chuyển biến mới về kinh tế và xã hội Việt Nam
3.1. Chuyển biến về kinh tế
Thực dân Pháp đã du nhập vào Việt Nam quan hệ sản xuất Tư bản chủ nghĩa
trong một chừng mực nhất định đan xen với quan hệ sản xuất phong kiến.
Các ngành kinh tế - kĩ thuật của tư bản Pháp ở Việt Nam phát triển hơn trước.
Mặc dù vậy, nền kinh tế Việt Nam vẫn rất lạc hậu, mất cân đối và lệ thuộc
vào nền kinh tế Pháp, nhân dân ta càng đói khổ hơn.
3.2. Chuyển biến về giai cấp
Công cuộc khai thác lần thứ hai của thực dân Pháp đã làm cho xã hội Việt
Nam có sự phân hoá sâu sắc, bên cạnh các giai cấp cũ (Địa chủ - phong kiến và
nông dân) đã xuất hiện các giai cấp mới (Tư sản, tiểu tư sản và công nhân) với
quyền lợi, địa vị và thái độ chính trị khác nhau.
3.2.1. Giai cấp địa chủ - phong kiến