BÀI 3
PHONG TRÀO CÁCH MẠNG VIỆT NAM TRONG NHỮNG NĂM
TRƯỚC THÀNH LẬP ĐẢNG (1925 – 1930)
1. Sự phát triển của khuynh hướng cách mạng vô sản và phong trào
công nhân
1.1. Hội Việt Nam cách mạng Thanh Niên
1.1.1. Nguyễn Ái Quốc thành lập Hội Việt Nam cách mạng thanh niên
Sau khi trở về Quảng Châu – Trung Quốc (1/11/1924), Nguyễn Ái Quốc đã
tiếp xúc với các nhà cách mạng Việt Nam ở đây cùng với một số thanh niên Việt
Nam hăng hái mới từ trong nước sang.
Tháng 2/1925, Nguyễn Ái Quốc đã lựa chọn một số thanh niên Việt Nam
tích cực để tuyên truyền giác ngộ họ và lập ra tổ chức “Cộng sản đoàn”.
Tháng 6/1925, Nguyễn Ái Quốc đã thành lập Hội Việt Nam cách mạng
Thanh Niên, trong đó tổ chức “Cộng sản đoàn” là nòng cốt và ra tuần báo Thanh
niên làm cơ quan tuyên truyền của Hội.
1.1.2. Truyền bá chủ nghĩa Mác - Lênin vào Việt Nam
Từ năm 1924 đến năm 1927, Người đã trực tiếp mở nhiều lớp huấn luyện
chính trị, đào tạo được 75 thanh niên Việt Nam thành những chiến sĩ cách mạng
để truyền bá chủ nghĩa Mác-Lênin vào Việt Nam, chuẩn bị cho việc thành lập
chính đảng của giai cấp công nhân Việt Nam.
Đầu năm 1927, Nguyễn Ái Quốc đã tập hợp những bài giảng trong các lớp
đào tạo cán bộ ở Quảng Châu và in thành tác phẩm “Đường Cách Mệnh”.
Nội dung cơ bản của tác phẩm “Đường Cách Mệnh”:
* Ba tư tưởng cơ bản của cách mạng Việt Nam:
Cách mệnh là sự nghiệp của quần chúng đông đảo, nên phải động viên, tổ
chức và lãnh đạo quần chúng vùng dậy đánh đổ các giai cấp áp bức, bóc lột.
Cách mạng phải có Đảng của chủ nghĩa Mác-Lênin lãnh đạo.
Cách mạng trong nước cần phải đoàn kết với giai cấp vô sản thế giới và là
một bộ phận của cách mạng thế giới.
* Sáu mục đích nói cho đồng bào ta biết rõ:
Vì sao chúng ta muốn sống thì phải làm cách mệnh?
Vì sao cách mệnh là việc chung của cả dân chúng chứ không phải là việc của
một hai người?
Đem lịch sử cách mệnh các nước làm gương cho chúng ta soi.
Đem phong trào thế giới nói cho đồng bào ta rõ.
Ai là bạn ta và ai là thù ta?
Cách mệnh thì phải làm như thế nào?
Năm 1926, Hội Việt Nam cách mạng Thanh Niên đã có những tổ chức cơ sở
ở nhiều trung tâm lớn trong nước (Hà Nội, Hải Phòng, Sài Gòn...)
Song song với việc phát triển cơ sở hội trong nước, tác phẩm “Đường Cách
Mệnh” và tuần báo Thanh Niên được bí mật đưa về nước để tuyên truyền và phổ
biến chủ nghĩa Mác-Lênin vào giai cấp vô sản.
Năm 1928, Hội Việt Nam Cách Mạng Thanh Niên thực hiện chủ trương “Vô
sản hoá”: Đưa hội viên đã được đào tạo vào các nhà máy, hầm mỏ, đồn điền...,
cùng sống, lao động với công nhân để tự rèn luyện, đồng thời trực tiếp truyền bá
chủ nghĩa Mác-Lênin vào giai cấp công nhân Việt Nam.
Đến tháng 5/1929, Hội đã có tổ chức cơ sở hầu khắp cả nước.
1.2. Phong trào công nhân trở thành một lực lượng độc lập 1925 - 1929
Những hoạt động truyền bá chủ nghĩa Mác – Lênin của Hội Việt Nam Cách
mạng Thanh niên đã tác động mạnh mẽ đến sự giác ngộ chính trị của giai cấp công
nhân Việt Nam. Thêm vào đó là sự tác động trực tiếp của cuộc cách mạng dân tộc
dân chủ ở Quảng Châu và những Nghị quyết về phong trào cách mạng ở các nước
thuộc địa của Đại hội Quốc tế Cộng sản lần thứ 5..., phong trào công nhân Việt
Nam phát triển mạnh mẽ hơn trong giai đoạn 1926 – 1929:
* Trong hai năm 1926 – 1927: Nhiều cuộc bãi công của công nhân viên
chức đã nổ ra liên tiếp ở nhiều nơi như: Nhà máy sợi Nam Định, đồn điền cao su
Cam Triêm, Phú Riềng, đồn điền cà phê Rayan (Thái Nguyên).
* Trong hai năm 1928 – 1929: Có đến 40 cuộc đấu tranh nổ ra trên khắp
cả nước, tiêu biểu như các cuộc bãi công của công nhân ở nhà máy ximăng, sợi
Hải Phòng, nhà máy sợi Nam Định, nhà máy diêm - cưa Bến Thủy, đóng xe lửa
Trường Thi (Vinh), Xưởng sửa chữa ôtô Avia (Hà Nội), Xưởng đóng, sửa chữa
tàu Ba Son (Sài Gòn), Đồn điền Phú Riềng.
Đặc điểm của phong trào công nhân trong giai đoạn này là đã vượt ra khỏi
phạm vi của một nhà máy, công xưởng, bước đầu có sự liên kết giữa nhiều ngành,
nhiều địa phương và đã trở thành một phong trào liên tục, mạnh mẽ. Điều đó
chứng tỏ trình độ giác ngộ của công nhân đã nâng lên rõ rệt và giai cấp công
nhân đã trở thành một lực lượng chính trị độc lập.
Cùng với sự lớn mạnh và trưởng thành của phong trào công nhân, phong trào
đấu tranh của nông dân, tiểu tư sản và các tầng lớp yêu nước khác cũng phát triển,
tạo nên một làn sóng cách mạng dân tộc khắp cả nước.
2. Phong trào đấu tranh do tư sản và tiểu tư sản lãnh đạo (1925 - 1930).
2.1. Tân Việt Cách Mạng Đảng và sự phân hoá của nó
Cùng với sự ra đời của Hội Việt Nam cách mạng Thanh Niên ở nước ngoài,
tháng 7/1925, tại Vinh (Nghệ An), nhóm chính trị phạm ở Trung kỳ và các sinh
viên trường Cao đẳng Sư phạm Hà Nội đã thành lập Hội Phục Việt.
Đây là một tổ chức yêu nước, nhưng khi mới thành lập, Hội chưa có lập
trường rõ ràng.
Sau cuộc đấu tranh đòi thả cụ Phan Bội Châu (11/1925), thực dân Pháp đã
phát hiện và theo dõi, phá hoại, nên Hội đã đổi tên thành Hội Hưng Nam.
Trong quá trình hoạt động, Hội Hưng Nam đã chịu tác động mạnh mẽ của
lập trường, tư tưởng cách mạng vô sản của Hội Việt Nam cách mạng Thanh Niên:
+ Hội Hưng Nam đã nhiều lần liên lạc để hợp nhất với Hội Việt Nam Cách
Mạng Thanh Niên, nhưng không thành.
+ Nhiều lần đổi tên: Năm 1926: Việt Nam cách mạng Đảng; Năm 1927 đổi
thành Việt Nam cách mạng đồng chí hội; và tháng 7/1928, lấy tên Tân Việt cách
mạng Đảng.
* Nội bộ của Tân Việt cách mạng Đảng bị phân hoá mạnh mẽ do tác
động của Hội Việt Nam Cách Mạng Thanh Niên:
- Một bộ phận lớn theo đường lối vô sản và nhóm này cũng phân thành 2
nhóm:
+ Một nhóm nhỏ gia nhập vào Hội Việt Nam cách mạng Thanh Niên.
+ Nhóm còn lại chuẩn bị thành lập một chính đảng mới theo chủ nghĩa
Mác-Lênin.
- Bộ phận còn lại theo đường lối dân chủ tư sản.
2.2. Việt Nam Quốc dân Đảng và cuộc khởi nghĩa Yên Bái
2.2.1. Việt Nam Quốc Dân Đảng thành lập
Đầu năm 1927, một nhóm thanh niên yêu nước do Phạm Tuấn Tài đứng đầu
đã lập ra một nhà xuất bản tiến bộ - Nam Đồng thư xã.
Lúc đầu, họ chưa có đường lối chính trị rõ rệt, nhưng sau đó đã tiếp thu tư
tưởng Tam dân của Tôn Trung Sơn (Trung Quốc) và lập ra Việt Nam quốc dân
Đảng vào cuối năm 1927. Đây là một đảng chính trị theo xu hướng dân chủ tư sản.
+ Mục tiêu của đảng là đánh đuổi giặc Pháp, đánh đổ ngôi vua, thiết lập dân
quyền.
+ Thành phần của đảng gồm sinh viên, học sinh, công chức, tư sản lớp dưới,
người làm nghề tự do, một số nông dân khá giả, thân hào, địa chủ, binh lính sĩ
quan người Việt trong quân đội Pháp...