Phân loại đất và xây dựng bản đồ đất theo Địa Chất Học: TS. Đỗ Nguyên Hải phần 5

Trưng ði hc Nông nghip Hà Ni – Giáo trình Phân loi ñt và xây dng bn ñ ñt …………..

Ký

hiu Tên Vit Nam Ký hiu Tên theo

FAO-UNESCO

Ðt ñ0 vàng có tng sét loang l( FRp

Plinthic Ferralsols

Ðt mùn vàng ñ0 trên núi FRu

Humic Ferralsols

XIX A Ðt mùn alit núi cao AL Alisols (

)

Ðt mùn Alit núi cao ALh

Humic Alisols

Ðt mùn Alit núi cao glây ALg

Gleyic Alisols

Ðt mùn thô than bùn núi cao

(4)

ALu

Histric Alisols

XX E Ðt xói mòn mnh trơ s0i ñá LP Leptosols (

)

Ðt xói mòn mnh trơ s0i ñá LPq

Lithic Leptosols

XXI N Ðt nhân tác AT Anthrosols

Ðt nhân tác AT

Anthrosols

Ghi chú:

(

)Theo phân loi ñt Vit Nam phèn ñưc ñ thành mt nhóm riêng

(

) Trong nhóm này theo quan ñim ca FAO-UNESCO nhng ñt phù sa ñã mt tính

cht Fluvic ñưc xp vào Cambisols. Phân loi ñt Vit Nam mi xác ñnh ñ$c tính

Cambic ! ñt phù sa có tng ñm g&; còn loi hình nào có tng Cambic rõ cũng ñ vào

nhóm Cambisols.

(

) Trong nhóm ñt ñen Vit Nam mt s nơi còn xác ñnh có các loi hình Fhaeozems

hay cá bit Umbrisols (FAO-UNESCO- WRB).

(

) Trong nhóm ñt nâu Vit Nam có c ! nhng vùng bán khô hn và nhng vùng khác

như xen k/ trong vùng Ferralsols mà theo phân loi (FAO-UNESCO- WRB) gi là Luvisols.

(

) Theo quan ñim ca WRB bao gm nhng ñt có kt von dày ñ$c hay ñá ong ch$t.

(

) Gi li ký hiu ñá m+ ca tng ñơn v.

(1b) Có mt s vùng khô ngp thay ñ(i trong năm tng ñt m$t b phá hu* ri rc thay

ñ(i cu to ñt ngt FAO-UNESCO- WRB xp là Planosols.

(1c) ! trong vungFerralsols cá bit còn mt s loi hình non tr3 ñt có phn ng trung

tính ít chua bão hòa bazơ, ñưc xp vào Luvisols ho$c cá bit Cambisols (FAO-

UNESCO- WRB).

(

) Gi nguyên ñ cao phân b như trưc ñây.

(

) Theo nghĩa Vit Nam: ñt tích lu" Nhôm cao.

(

) Ð&nh núi Fanxipăng.

(

) Trong WRB ngưi ta xp ñt có tng Calcic r%n, ho$c tng gypsic hay plinthit r%n ra

kh0i Leptosols.

Ngoài vic xây dng bn ñ phân loi cho toàn quc nhiu t&nh ñã tin hành ñiu tra,

nghiên cu, phân loi và xây dng bn ñ ñt ! mc chi tit theo FAO- UNESCO ! các cp

t* l 1/50.000-1/100.000 c th như các t&nh Ðng Nai, Qung Ngãi, Thanh Hoá, Ninh Bình,

Nam Ðnh, Hà Giang, Qung Ninh...và mt s huyn Tây Sơn, Phú M" (Bình Ðnh), Trùng

Khánh (Cao Bng) ...

Câu h-i ôn tp và tho lun chương IV

1. Hãy trình bày cơ s! khoa hc ca phân loi ñt ca FAO- UNESCO - WRB ?

2. Hãy nêu Tng ch.n ñoán, ñ$c tính ch.n ñoán, vt liu ch.n ñoán dùng trong phân loi ñt

FAO- UNESCO? Cho ví d minh ha ?

3.H thng phân v trong phân loi ñt ca FAO- UNESCO ?

Trưng ði hc Nông nghip Hà Ni – Giáo trình Phân loi ñt và xây dng bn ñ ñt …………..

4. Cơ s! ñ$t tên nhóm ñt chính ? Cho ví d minh ha?

5. Cơ s! ñ$t tên ñơn v ñt? Ðơn v ñt ph? Cho ví d minh ha?

Trưng ði hc Nông nghip Hà Ni – Giáo trình Phân loi ñt và xây dng bn ñ ñt …………..

PH N B

XÂY DNG BN ð ðT

Chương V

NH7NG KI8N TH9C CHUNG V: BN ð

Trưc khi tìm hiu các bưc tin hành xây dng bn ñ ñt yêu cu chúng ta cn phi

có ñưc mt s khái nim và kin thc cơ bn v bn ñ cùng nhng phương pháp xây dng

chúng, trên cơ s! nhng kin thc chung v bn ñ và các bin pháp xây dng chúng s/ giúp

cho nhng ngưi xây dng bn ñ ñt xác ñnh rõ các bn ñ nn và phương pháp xây dng

chúng, cũng như cho vic la chn phương pháp xây dng bn ñ ñt theo các mc ñích phân

loi ! các mc ñ t* l khác nhau.

1. Ð(nh nghĩa và phân loi bn ñ

1.1. Ð(nh nghĩa

Bn ñ là bn v/ biu th khái quát và thu nh0 b m$t ca trái ñt, vùng lãnh th( hay tng

vùng riêng r/ trên m$t ph2ng theo mt quy lut nht ñnh, các quy lut này ñưc ngưi ta th

hin thông qua t* l, phép chiu, b cc và phân mnh.

Ni dung ca bn ñ ñưc biu th theo mc ñích, t* l bn ñ và ñ$c ñim v trí ña lý

ca lãnh th( hay vùng lãnh th( theo mt h thng ngôn ng quy ñnh.

T ñnh nghĩa trên cho thy bn ñ th hin nhng ñ$c tính chính sau:

a. Tính trc quan

Bn ñ cho chúng ta kh năng bao quát và nhn bit nhanh chóng các yu t và ni dung

các vn ñ mun tìm kim trong mt vùng hay khu vc trên b m$t trái ñt. Bn ñ có kh

năng bao quát cao bin nhng nhng vt th cn nghiên cu trên b m$t vùng lãnh th( thành

nhng ñi tưng có th nhìn thy ñưc qua hình nh trc quan th hin trên bn v/. Khi nhìn

vào bn ñ, ngưi ta có th phát hin ñưc các quy lut ca s phân b các ñi tưng và hin

tưng trên b m$t trái ñt như: ñi núi, ñng bng, h thng sông sui, phân b dân cư, hin

trng s dng ñt ñai, phân b vùng th( như)ng...

b. Tính ño ñc

Căn c vào t* l bn ñ, phép chiu và các ký hiu quy ưc ngưi ta có th xác ñnh và

ñnh v ñưc v trí, to ñ ña lý, ñ dài, khong cách, din tích, ñ dc...Nh tính cht này mà

bn ñ ñưc dùng làm cơ s! ñ xác ñnh và xây dng nhng mô hình hoá có th tính toán các

vn ñ liên quan v m$t ña lý ho$c gii quyêt nhiu vn ñ trong khoa hc có liên quan ñn

thc ti-n sn xut.

Ví d: căn c vào các ñưng bình ñ và khong cách ngưi ta có th xây dng ñươc bn

ñ ñ dc theo ña hình và quy hoch thit k cho sn xut nông - lâm nghip.

c. Tính chuyn ti thông tin

Bn ñ có kh năng lưu tr nhng thông tin và chuyn ti thông tin v các ñi tưng cn

tra cu cho ngưi s dng chúng. Ví d: bn ñ giao thông giúp cho ngưi ta bit ñưc các

tuyn ñưng, khong cách, v trí các bn nhà ga. Bn ñ phân vùng sinh thái giúp cho nhn

bit nhng ñ$c ñim v ñiu kin t nhiên như khí hu, ñt ñai, phân b ñng thc vt chính.

Bn ñ ña cht giúp cho các nhà ña cht và khai thác n%m vng các ngun tài nguyên t

nhiên, các khu vc khoáng sàng…

1.2. Phân loi bn ñ

Các bn ñ thông dng hin nay thưng ñươc ngưi ta phân loi theo ý nghĩa và cách th

hin chúng như sau:

Trưng ði hc Nông nghip Hà Ni – Giáo trình Phân loi ñt và xây dng bn ñ ñt …………..

a. Phân loi theo ñi tư+ng nghiên cu

Theo nhóm ñi tưng th hin, các bn ñ thưng ñưc phân thành 2 nhóm gm: bn ñ

ña lý và bn ñ thiên văn. Trong ñó các bn ñ ña lý dùng ñ th hin b m$t trái ñt ñây là

các loi bn ñ rt ph( bin trong thc ti-n. Còn các bn ñ thiên văn th hin không gian vũ

tr, khí hu, thi tit…

b. Phân loi theo ni dung

Theo ni dung phân loi ngưi ta cũng chia ra 2 nhóm bn ñ khác nhau ñó là các bn ñ

khái quát chung và các bn ñ chuyên ñ.

Các bn ñ khái quát chung như bn ñ ña lý chúng biu th toàn b các yu t cơ bn

ca vùng lãnh th( như hình dáng b m$t ñt ñai (ña hình, ña mo, ñ dc), ñiu kin thu*

văn, các ñưng ranh gii (quc gia, t&nh huyn…), các ña ñim dân cư, h thng mng lưi

giao thông...

Các bn ñ chuyên ñ có ni dung ñi sâu th hin các vn ñ nghiên cu theo tng chuyên

ñ c th. Ví d: bn ñ ñ dc th hin mc ñ, phân b v ñ dc, bn ñ lưng mưa th

hin mc ñ phân b mưa, bn ñ ña cht th hin s phân b các loi ñá m+, các khu vc có

tài nguyên khoáng sn và bn ñ ñt (hay bn ñ th( như)ng) th hin các ranh gii, phân b

ca các loi ñt... trong mt vùng vùng c th thì ñưc gi là nhng bn ñ chuyên ñ.

c. Phân loi theo t l

Da vào t* l, bn ñ ñưc chia ra các nhóm: t* l ln, t* l trung bình, t* l nh0.

- Nhóm các bn ñ có t* l ln: t* l ≥ 1/100.000 như t* l ca các loi bn ñ mà

chúng ta thưng g$p1/50.000; 1/250.000; 1/10.000; 1/5000; 1/2000 ho$c 1/1000.

- Nhóm các bn ñ có t* l trung bình: có các t* l trong phm vi t 1/100.000 ñn

1/1.000.000.

- Nhóm các bn ñ có t* l nh0: vi các t* l < 1/1.000.000.

Ranh gii t* l ca các nhóm không c ñnh có th thay ñ(i theo mc ñích s dng. Bn

ñ có t* l càng ln thì mc ñ chính xác ca chúng càng cao. Ví d ! Vit Nam các bn ñ !

phm vi toàn quc thưng ñưc xây dng ! t* l nh0 1/1000.000. 1 phm vi t&nh thưng

ñưc xây dng ! các t* l 1/100.000- 1/50.000 và ! các cp huyn xã là nhng bn ñ

1/25000- 1/5000…

2. Các phép chi+u bn ñ thông d&ng  Vit Nam

2.1. Khái nim v phép chi+u bn ñ

Hình dng t nhiên ca trái ñt rt phc tp, b m$t trái ñt rt g gh vi 29% din tích là

các lc ña, phn còn li là các ñi dương. S chênh lch gia nơi cao nht (ñ&nh Everest) vi

nơi thp nht gn 20 km.

Trong phép ño ñc xây dng bn ñ ngưi ta coi hình dng lý thuyt ca qu ñt là Geoit

(do nhà vt lý ngưi Ðc và Listing ñ ngh năm 1882). B m$t Geoit trùng vi b m$t ñi

dương lúc yên tĩnh, ! lc ña b m$t Geoit trùng vi m$t nưc các kênh ni lin các ñi dương

thành mt m$t cong khép kín, tip tuyn vi bt kỳ ñim nào trên m$t cong này ñu vuông

góc vi hưng dây di ñi qua ñim ñó. Nhng nghiên cu sau này ñã cho thy hình dng lý

thuyt ca qu ñt rt gn hình Elipxoit hơi d+t ! 2 cc. Vì vy trong thc ti-n ño ñc và lp

bn ñ hin nay ngưi ta ly hình Elipxoit có hình dng và kích thưc gn ging Geoit làm

hình dng toán hc ca qu ñt gi là Elipxoit t(ng quát. Kích thưc ca Elipxoit t(ng quát

ñưc tính theo các tài liu ño ñc, ño thiên văn, trng lc trên toàn b b m$t qu ñt ñưc th

hin bng các ñi lưng: bán kính trc ln R, bán kính trc nh0 r và ñ d+t α.

−

Trong ñó: R: bán kính trc ln (m)

r: bán kính trc nh0 (m)

Trưng ði hc Nông nghip Hà Ni – Giáo trình Phân loi ñt và xây dng bn ñ ñt …………..

Nhim v ca toán bn ñ là xây dng các ñnh lut v th hin b m$t thc ca trái ñt

lên m$t ph2ng.

Ð biu th b m$t Elipxoit lên m$t ph2ng, ngưi ta s dng phép chiu bn ñ, phép

chiu bn ñ xác ñnh s tương ng các ñim gia b m$t Elipxoit (ho$c m$t cu) và m$t

ph2ng. M#i ñim trên Elipxoit có các ta ñ ϕ và λ tương ng vi mt ñim trên m$t ph2ng

có ta ñ vuông góc X và Y.

Bng 5.1 Kích thư,c Elipxoit ñã ñư3c các tác gi xác ñ(nh trên th+ gi,i

Tác gi Nư,c Năm R(m) r (m) α

αα

Delambre Pháp 1800 6.375.653

6.356.564

1/334,0

Bessel Ðc 1841 6.377.397

6.356.079

1/299,2

Clark Anh 1880 6.378.249

6.356.515

1/293,5

Gdanov Nga 1893 6.377.717

6.356.433

1/299,6

Hayford M" 1909 6.378.388

6.356.912

1/297,0

Krasovski

Nga 1940 6.378.245

6.356.863

1/298,3

Lưi kinh tuyn và vĩ tuyn trong phép chiu gi là lưi chiu bn ñ, là cơ s! toán hc

ñ phân b chính xác các yu t ni dung th hin trên bn ñ.

2.2. Mt s. phép chi+u bn ñ ñã và ñang s) d&ng  Vit Nam

a. Phép chiu Gauss- Kruger (thưng gi t!t là Gauss)

Phép chiu này ñưc nhà bác hc ngưi Ðc ñ xut vào năm 1825 và ñưc nhà toán hc

ngưi Ðc Kruger hoàn thin vào năm 1912 nên ñưc gi là phép chiu Gauss- Kruger

Tính cht cơ bn ca phép chiu Gauss- Kruger là xác ñnh s ph thuc gia to ñ ña

lý ca các ñim trên b m$t Elipxoit và to ñ vuông góc tương ng ca chúng trên m$t ph2ng

bn ñ, do vy ta ñ vuông góc trên bn ñ cơ bn ñưc gi là Gauss.

Theo phép chiu này, qu ñt ñưc chia thành các múi 6

hay 3

và có các ñ$c ñim sau:

- Kinh tuyn gia là ñưng th2ng và là trc ñi xng ! m#i múi, không bin dng v ñ

dài, qu ñt ñưc hình thành 60 múi (múi 6

) ho$c 120 múi (múi 3

kinh tuyn, m#i múi có

h thng ta ñ riêng. Gc ta ñ m#i múi là giao ñim ca ñưng kinh tuyn gia vi ñưng

xích ño, Kinh tuyn gia ñưc coi là trc hoành, Xích ño ñưc coi là trc tung.

- Múi 6

ñưc b%t ñu t kinh tuyn gc Green Wich (ñi qua ñài thiên văn Green Wich !

ngoi ô London nưc Anh).

Lưi chiu ca Gauss là cơ s! ñ xây dng các bn ñ ña hình 1/25.000 và 1/50.000 ca

Vit Nam vi các yu t sau: elipxoit thc dng ca Kraxovski, h kinh tuyn gc Green

Wich trong ñó ñưng kinh tuyn tương ng ñi qua Hà Ni là 105

b. Phép chiu UTM (Universal Tranverse Mercators)

Phép chiu UTM thc cht là mt dng ca phép chiu Gauss và nó khác phép chiu

Gauss ! 2 ñim:

- Phép chiu Gauss dùng h Elipxoit thc dng Kraxovski cho toàn cu còn phép chiu

UTM tuỳ theo tng khu vc khác nhau mà ngư ta s dng các Elipxoit thc dng khác nhau.

1 Vit Nam trong phép chiu UTM dùng Elipxoit thc dng Erovel (R= 6.377.726m; r=

6.356.075; α= 1/300,8).

- Phép chiu Gauss không có hng s k trong các bài toán (coi k= 1, phép chiu UTM

dùng k= 0,9996 trong các bài toán (t* l chiu dài kinh tuyn múi 6

là 1 theo Gauss và bng

0,9996 theo UTM).

[Địa Chất Học] Phân Loại Đất & Xây Dựng Bản Đồ Đất - TS.Đỗ Nguyên Hải phần 5

Bản đồ địa chất Việt Nam đã được thành lập trên toàn quốc (đất liền) ở tỷ lệ 1:1.000.000, 1:500.000 và 1:200.000 (theo hệ quy chiếu mới là tỷ lệ 1:250.000) và cũng được chuyển thành dạng dữ liệu số theo hệ quy chiếu mới VN-2000

Chủ đề:

Tài liệu liên quan

Tài liêu mới

Hỗ trợ

Phương thức thanh toán

Theo dõi chúng tôi