Điêu khắc thời Lê – Trịnh – Tây Sơn

Giai đoạn lịch sử từ thế kỷ 16 đến thế kỷ 18 chứng kiến nhiều biến động chính trị sâu sắc tại Việt Nam, từ sự chuyển giao quyền lực giữa các triều đại Lê Sơ, Mạc, cho đến cuộc chiến tranh Nam – Bắc triều và sự hình thành của cục diện Lê – Trịnh – Nguyễn. Trong bối cảnh đó, điêu khắc nổi lên như một lĩnh vực nghệ thuật đặc biệt quan trọng, không chỉ phản ánh tinh thần và đời sống xã hội mà còn thể hiện sự phát triển vượt bậc của văn hóa nghệ thuật Việt Nam. Các tác phẩm điêu khắc thời Lê – Trịnh – Tây Sơn đã định hình một phong cách thẩm mỹ độc đáo, đồng thời là minh chứng cho khả năng thích ứng và sáng tạo của người Việt trước những thách thức thời đại. Nghiên cứu này đặt mục tiêu làm rõ các đặc trưng, xu hướng và ý nghĩa của nghệ thuật điêu khắc trong giai đoạn đầy biến động này.

Nghiên cứu sinh, sinh viên các ngành Lịch sử, Mỹ thuật, Văn hóa học; các nhà nghiên cứu, bảo tàng viên quan tâm đến nghệ thuật và văn hóa Việt Nam thời kỳ Lê – Trịnh – Tây Sơn.

Bài viết khám phá sự phát triển rực rỡ của điêu khắc Việt Nam trong ba giai đoạn lịch sử quan trọng: Thời Lê – Trịnh và Tây Sơn, trải dài từ thế kỷ 16 đến cuối thế kỷ 18. Giai đoạn này chứng kiến sự phục hưng mạnh mẽ của Phật giáo như một cứu cánh tinh thần giữa bối cảnh chiến tranh Nam – Bắc triều và sự hỗn loạn xã hội, từ đó thúc đẩy sự ra đời của một loạt tác phẩm nghệ thuật Phật giáo độc đáo. Tác phẩm đã nêu bật những đặc điểm nổi bật của điêu khắc trong các chùa làng, điêu khắc lăng mộ vua quan Lê – Trịnh, và điêu khắc trong các đền thờ với tín ngưỡng bản địa. Đặc biệt, tượng Quan Âm "nghìn mắt nghìn tay" tại chùa Hạ và chùa Bút Tháp, với quy mô và kỹ thuật tinh xảo, được xem là biểu tượng tiêu biểu cho nghệ thuật thế kỷ 17. Kết thúc thế kỷ 18, các tác phẩm điêu khắc tại chùa Tây Phương và các đình làng như Phù Lão, Chu Quyến, Thổ Tang, Liên Hiệp, Hương Lộc đã mang đến một hơi thở mới với nét chạm khắc tự do, cấu trúc đồ sộ mang âm hưởng Baroque, thể hiện sự hòa quyện giữa cá tính nghệ sĩ và phong cách dân gian. Những tác phẩm này không chỉ phản ánh tinh thần thẩm mỹ và tín ngưỡng của người Việt mà còn cho thấy sự dung dưỡng của đời sống làng xã nông nghiệp trong việc hình thành nên nền văn hóa nghệ thuật phong phú, đa dạng và đầy sức sống. Bằng cách phân tích các loại hình và ví dụ cụ thể, bài viết cung cấp một cái nhìn toàn diện về giá trị nghệ thuật và ý nghĩa lịch sử của điêu khắc trong giai đoạn biến động này.