Niên luận Đi tìm độ vênh giữa bản dịch với nguyên tác thơ Đường trong SGK...
Phạm Thanh Thủy - Lớp NVSP K51-1
BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
Đi tìm độ vênh giữa bản dịch với
nguyên tác thơ Đường trong SGK
Niên luận Đi tìm độ vênh giữa bản dịch với nguyên tác thơ Đường trong SGK...
Phạm Thanh Thủy - Lớp NVSP K51-2
Mục lục
MỞ ĐẦU ........................................................................................................................... 1
1. LÝ DO CHọN Đề TÀI: .................................................................................................. 1
2. Lịch sử nghiên cứu vấn đề: .................................................................................. 3
3. PHạM VI NGHIÊN CứU: ............................................................................................. 4
4. Phương pháp nghiên cứu: ................................................................................ 5
5. CấU TRÚC NIÊN LUậN ......................................................................................... : 6
NỘI DUNG ......................................................................................................... 6
CHƯƠNG 1 ....................................................................................................................... 6
1.1. Các bản dịch thơ Đường trong SGK THCS ..................................................... 7
1.2. Độ vênh giữa bản dịch và nguyên tác thơ Đường trong SGK THCS ........... 11
1.2.2. Độ vênh giữa các bản dịch và nguyên tác về mặt nội dung ................... 17
CHƯƠNG 2 ..................................................................................................................... 34
2.1. Dịch giả: ........................................................................................................... 34
2.1.1. Dịch giả - người đọc đặc biệt: .............................................................. 34
2.2. Nhìn từ góc độ mỹ học tiếp nhận: ............................................................... 39
2.2.1. Các nhân tố khách quan: 39
KẾT LUẬN ............................................................................................................... 49
1. Nhận xét chung: .................................................................................................. 49
2. Kiến nghị: ............................................................................................................ 50
Niên luận Đi tìm độ vênh giữa bản dịch với nguyên tác thơ Đường trong SGK...
Phạm Thanh Thủy - Lớp NVSP K51-3
TÀI LIỆU THAM KHẢO ............................................................................................... 51
PHỤ LỤC ........................................................................................................................ 53
Niên luận Đi tìm độ vênh giữa bản dịch với nguyên tác thơ Đường trong SGK...
Phạm Thanh Thủy - Lớp NVSP K51-1
MỞ ĐẦU
1. Lý do chọn đề tài:
Thơ Đường – thành tựu thi ca rực rỡ của văn hóa Trung Hoa đã đi
vào Việt Nam từ rất lâu, gây được ảnh hưởng sâu rộng và được nhiều người
yêu thích. Trước thế kỉ XX, khi nền Hán học còn phát triển thì người Việt
Nam (những người biết chữ Hán) đọc thơ Đường nguyên tác, và đương
nhiên tự hiểu được mà không cần bản dịch. Đến những năm đầu thế kỉ XX,
nền Hán học của nước ta suy tàn, chữ Hán dần dần được thay thế bằng chữ
Quốc ngữ. Khi ấy ta cũng bắt đầu thấy xuất hiện trên báo chí những bản
dịch thơ Đường sang Quốc ngữ của những dịch giả nổi tiếng như Tản Đà,
Ngô Tất Tố... Những bản dịch này đã đưa thơ Đường đến với nhiều tầng
lớp độc giả Việt Nam. Từ đó, dịch thơ Đường đã trở thành một mảng rất
quan trọng trong việc tiếp nhận thơ Đường ở nước ta. Bản thân những bản
dịch cũng là sự thể hiện cách tiếp nhận của một tầng lớp đặc biệt trong xã
hội – tầng lớp trí thức có những hiểu biết nhất định về Hán văn và Đường
thi. Trong đó, những bản dịch được đưa vào sách giáo khoa (SGK) để dạy
thơ Đường cho HS phổ thông là những bản dịch phổ biến, được nhiều
người biết đến, và cũng có thể coi là đại diện cho một cách tiếp nhận mang
tính chính thống- cách mà HS được hướng theo.
Ở một khía cạnh khác, dịch văn học, nhất là dịch thơ là công việc
gây rất nhiều tranh cãi. Thậm chí có người cho rằng thơ không dịch được
(Hồng Thanh Quang)[19]. Quan điểm này có vẻ cực đoan, song không
phải không có lý, bởi vì có cố gắng thế nào cũng khó có được một bản
dịch trung thành với bài thơ nguyên tác cả về hình thức và nội dung,
không thể tạo được một bản sao của bài thơ bằng một ngôn ngữ khác. Ai
cũng biết rằng “xưa nay thơ càng hay càng khó dịch. Vì cái hay của
nguyên tác đa diện quá, đa dạng quá, sức chứa phong phú quá, người dịch
Niên luận Đi tìm độ vênh giữa bản dịch với nguyên tác thơ Đường trong SGK...
Phạm Thanh Thủy - Lớp NVSP K51-2
làm sao chuyển tải nổi”[22]. Đối với thơ Đường thì việc dịch lại càng khó
khăn hơn nhiều. Bởi đó phần nhiều là những bài thơ “ý tại ngôn ngoại”,
tình cảm sâu xa, diễn đạt bằng vài trang lời văn chưa chắc đã hết, nói chi
đến việc gói gọn trong vài dòng thơ tiếng Việt. Và do vậy, có những độ
vênh giữa bản dịch và nguyên tác là điều khó tránh khỏi. Với đặc điểm đó,
việc dịch thơ Đường có thể coi là một thử thách cho những người có tâm
huyết với thơ Đường (và có tài dịch thơ). Ai cũng dồn hết tâm lực và tinh
túy của ngòi bút có khi chỉ cốt để có được một bản dịch “để đời” cho một
kiệt tác Đường thi. Những bản dịch được chọn đưa vào SGK phổ thông để
dạy cho HS có lẽ cũng là những bản dịch “để đời” của các dịch giả. Với
mong muốn giúp HS hiểu và cảm nhận phần nào ý nghĩa và cái hay của
những bài thơ Đường bất hủ, hẳn là những người biên soạn SGK đã chọn
những bản dịch mà họ cho là hay và sát nhất với nguyên tác. Sát đến mức
nào là vấn đề sẽ được làm rõ trong niên luận này.
Không phải ngẫu nhiên mà chúng tôi chọn đề tài: Đi tìm độ vênh
giữa bản dịch với nguyên tác thơ Đường (Qua SGK THCS từ 1989-nay).
Ở cấp THCS, lần đầu tiên HS HS được tiếp cận với một số bài thơ đại
diện cho Đường thi – đỉnh cao của thơ ca Trung Quốc và thế giới. Và do
vốn từ Hán Việt còn hạn chế, việc tiếp cận của HS chủ yếu là thông qua
các bản dịch thơ. Vì vậy, những bản dịch này có vai trò hết sức quan trọng
đối với việc hình thành sự hiểu biết và những cảm nhận đầu tiên của HS
về các tác phẩm nổi tiếng của một nền văn học lớn. Độ vênh giữa bản dịch
và nguyên tác càng ít thì sự cảm nhận của HS càng đầy đủ và chính xác
hơn. Do đó, cần thiết phải tìm hiểu độ vênh này để: trước hết là có một cái
nhìn toàn diện hơn về hướng giảng dạy thơ Đường trong chương trình
THCS từ 1989 đến nay; tiếp theo là đánh giá chính xác hơn về vai trò của
các bản dịch đối với việc dạy thơ Đường cho HS THCS hiện nay. Mặt
khác cũng là để nhìn nhận lại một trong rất nhiều cách tiếp nhận Đường
