TRƯỜNG ĐẠI HỌC NGOẠI THƯƠNG
KHOA KINH TẾ VÀ KINH DOANH QUỐC TẾ
CHUYÊN NGÀNH KINH TẾ ĐỐI NGOẠI
KHOÁ LUẬN TỐT NGHIỆP
Đề tài:
MỘT SỐ GIẢI PHÁP HẠN CHẾ ẢNH HƯỞNG TIÊU CỰC CỦA
KHỦNG HOẢNG TÀI CHÍNH THẾ GIỚI TỚI HOẠT ĐỘNG
XUẤT NHẬP KHẨU CỦA VIỆT NAM
Họ và tên sinh viên
Lớp
Khoá
Giáo viên hướng dẫn
: Th©n ThÞ Xu©n
: NhËt 6
: 44 H
: ThS. Vò ThÞ HiÒn
Hà Nội, tháng 5 năm 2009
Khoá lu
ậ
n t
ố
t nghi
ệ
p
Thân Th
ị
Xuân - Nh
ậ
t 6 K44H 1
LỜI MỞ ĐẦU
1. Lý do nghiên cứu/ tính cấp thiết của đề tài:
Khủng hoảng tài chính đang diễn ra ngày càng liên tục và diễn biến phức tạp,
gây ra những hậu quả rất nặng nề đối với cả các quốc gia công nghiệp phát triển lẫn
các nƣớc đang phát triển, trong đó có Việt Nam. Hệ thống tài chính quốc tế ngày
càng mang tính toàn cầu nên sự “lây nhiễm” khủng hoảng tài chính – tiền tệ lan rất
nhanh không chừa bất kỳ quốc gia nào.Trong thời gian gần đây, kinh tế thế giới
đang hứng chịu một cuộc khủng hoảng tài chính lớn đang lan rộng ra toàn cầu.
Ngƣời ta chƣa biết cuộc khủng hoảng này sẽ gây ra những hậu quả lớn tới mức nào
và khi nào sẽ dừng lại. Thậm chí Tổng giám đốc Quỹ tiền tệ quốc tế ( IMF) trong
một phát biểu thời điểm đầu tháng 10-2008 đã bày tỏ lo ngại sẽ diễn ra đại suy thoái
kinh tế toàn cầu. Một chấn động nhƣ vậy, một quả bom kinh tế nổ ra ở một loạt
nƣớc mà giới quản lý và khoa học về kinh tế khó có thể nhận biết một cách rõ ràng
và dự báo đƣợc. Sự tàn phá dữ dội của cuộc khủng hoảng này đã khiến rất nhiều
nền kinh tế lớn trên thế giới gặp nhiều khó khăn. Và đƣơng nhiên đó chính là các
đối tác quan trọng của Việt Nam.Hoạt động xuất nhập khẩu của Việt Nam cũng
đang đứng trƣớc khó khăn và những thách thức lớn lao gây ra bởi cuộc khủng
hoảng. Một quốc gia mà đóng góp vào GDP chủ yếu là nhờ vào hoạt động xuất
khẩu thì rõ ràng chúng ta phải nghiên cứu cũng nhƣ xem xét lại nghiêm túc khách
quan chính sách kinh tế đối ngoại của mình, đặc biệt là cơ chế điều hành xuất nhập
khẩu để từ đó tìm ra hƣớng đi đúng nhằm hạn chế tối đa ảnh hƣởng tiêu cực của
cuộc khủng hoảng đồng thời đẩy mạnh hoạt động xuất nhập khẩu của Việt Nam
trong điều kiện mới có ý nghĩa thiết thực cả về lý luận và thực tiễn.
2. Mục tiêu nghiên cứu:
2.1 Trên cơ sở tham khảo mô hình “ các nguy cơ khủng hoảng và cơ chế phát
sinh khủng hoảng kinh tế - tài chính”, của GS.TS Nguyễn Thiện Nhân để hiểu rõ
các yếu tố tiền đề của nguy cơ khủng hoảng. Và từ đó có thể phân tích nguyên nhân,
tìm hiểu nguồn gốc của cuộc khủng hoảng tài chính lần này ở những nƣớc bị khủng
hoảng nặng nề và qua đó rút ra bài học quí giá cho Việt Nam.
2.2 Phân tích tác động và mức độ ảnh hƣởng của cuộc khủng hoảng tới hoạt
động xuất nhập khẩu của Việt Nam nhằm đề ra một số giải pháp đề phòng ảnh
hƣởng tiêu cực và thúc đẩy hoạt động xuất nhập khẩu của Việt Nam trong giai đoạn
mới.
Khoá lu
ậ
n t
ố
t nghi
ệ
p
Thân Th
ị
Xuân - Nh
ậ
t 6 K44H 2
3. Tình hình nghiên cứu trong và ngoài nƣớc:
Đã có khá nhiều công trình nghiên cứu tìm hiểu về khủng hoảng kinh tế tài
chính trên thế giới nói chung và các khu vực nói riêng. Tuy nhiên có thể nói với
cuộc khủng hoảng lần này với lí do xảy ra quá bất ngờ và chƣa một tổ chức nào có
thể dự đoán chính xác về thời điểm mà khủng hoảng có thể dừng lại, nên lƣợng
công trình nghiên cứu trong nƣớc không nhiều.Một số công trình đã đang đƣợc
nghiên cứu về các cuộc khủng hoảng kinh tế tài chính:
1. - Giải pháp phòng ngừa khủng hoảng tài chính tiền tệ ở Việt Nam của
GS.TS Hồ Xuân Phƣơng
2. - Khủng hoảng kinh tế tài chính ở Châu Á 1997-1999 của PGS.TS
Nguyễn Thiện Nhân
3. - Khủng hoảng tài chính thế giới- Nhận định kinh tế Việt Nam năm 2008
và xu thế đầu tƣ 2008-2009 của Th.s Đinh Thế Hiển
4. - Thông tin chuyên đề khủng hoảng tài chính, suy thoái kinh tế toàn cầu và
việc chủ động ứng phó của Việt Nam của viện nghiên cứu kinh tế trung ƣơng.
4. Đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu:
- Đối tƣợng: Các tác động tiêu cực của khủng hoảng tài chính tới hoạt động
xuất nhập khẩu của Việt Nam.
- Pham vi nghiên cứu:
+ Nội dung: Tập trung nghiên cứu chủ yếu vào ảnh hƣởng của cuộc khủng
hoảng tới hoạt động xuất nhập khẩu của Việt Nam trong thời gian gần đây và đề ra
một số giải pháp hạn chế sự ảnh hƣởng đó
+ Không gian: Bức tranh tổng thể về khủng hoảng trên phạm vi quốc tế bao
gồm một số nền kinh tế lớn bao gồm Mỹ, Nhật Bản và châu Âu vì đây là những thị
trƣờng xuất khẩu quan trọng của Việt Nam.
+ Thời gian:Khủng hoảng tài chính tiền tệ trên phạm vi thế giới ( nghiên cứu
sâu và bắt nguồn từ Hoa Kỳ ) đến đầu năm 2009. Hoạt động xuất nhập khẩu của
Việt Nam đƣợc nghiên cứu trong phạm vi thời gian từ 2001 – 2009.Dự báo về tình
hình của khủng hoảng và sự phát triển của thế giới nói chung và Việt Nam nói riêng
trong thời gian tới ( năm 2009 và 2010)
5. Phƣơng pháp nghiên cứu
Là phƣơng pháp phân tích và tổng hợp tài liệu. Phân tích các quan hệ kinh tế
vi mô và vĩ mô, đồng thời vận dụng phƣơng pháp sơ đồ khối, mô phỏng của điều
khiển học.Sự kết hợp này nhằm mục đích đơn giản và rõ ràng cho việc lý giải quá
Khoá lu
ậ
n t
ố
t nghi
ệ
p
Thân Th
ị
Xuân - Nh
ậ
t 6 K44H 3
trình khủng hoảng bằng chữ công thức và bảng số liệu, đồ thị. Phƣơng pháp lập giả
định đƣợc sử dụng để xác định giới hạn và phạm vi nghiên cứu hỗ trợ cho việc hệ
thống hóa những tác động cụ thế của cuộc khủng hoảng tới hoạt động xuất nhập
khẩu của Việt Nam.
6. Bố cục của nghiên cứu:
Nội dung nghiên cứu chi tiết:
Đề tài nghiên cứu: “ Một số giải pháp hạn chế ảnh hƣởng tiêu cực của khủng
hoảng tài chính thế giới tới hoạt động xuất nhập khẩu của Việt Nam” gồm có ba
chƣơng:
Chương I: Cuộc khủng hoảng tài chính tiền tệ trên thế giới
Chương II. Ảnh hưởng tiêu cực của cuộc khủng hoảng tài chính tiền tệ thế
giới tới hoạt động xuất nhập khẩu của Việt Nam
Chương III: Một số giải pháp hạn chế sự ảnh hưởng tiêu cực của cuộc khủng
hoảng tới hoạt động xuất nhập khẩu của Việt Nam
Khoá lu
ậ
n t
ố
t nghi
ệ
p
Thân Th
ị
Xuân - Nh
ậ
t 6 K44H 4
CHƢƠNG I: CUỘC KHỦNG HOẢNG TÀI CHÍNH TIỀN TỆ
TRÊN THẾ GIỚI
1.1. Mô hình kinh tế cơ bản phân tích quá trình khủng hoảng kinh tế - tài
chính
Khủng hoảng tài chính đã xuất hiện từ rất lâu, gắn liền với sự ra đời và phát
triển của hệ thống tài chính tƣ bản chủ nghĩa. Theo sự phát triển không ngừng của
thế giới thì các cuộc khủng hoảng tài chính- tiền tệ ngày càng xảy ra nhiều hơn với
xu hƣớng: Qui mô khủng hoảng ngày càng lớn, tốc độ lan truyền nhanh hơn và khó
dự đoán trƣớc.
Tài chính đƣợc hiểu theo nghĩa rộng là tập hợp các quỹ tiền tệ cùng với các
mối quan hệ giữa chúng. Trong nền kinh tế thị trƣờng luôn có sự luân chuyển các
luồng vốn tiền tệ và trong quá trình đó hình thành các quỹ tiền của tất cả các chủ thể
trong xã hội mà giữa chúng có mối quan hệ chặt chẽ, ảnh hƣởng lẫn nhau tạo nên
một hệ thống tài chính.
Có thể định nghĩa về khủng hoảng tài chính tiền tệ là tình trạng tài chính
(quĩ) mất cân đối nghiêm trọng có thể dẫn tới sụp đổ quĩ. Nói cách khác, khủng
hoảng tài chính- tiền tệ là sự thất bại của một số nhân tố của nền kinh tế trong việc
đáp ứng đầy đủ nghĩa vụ, bổn phận tài chính của mình. Nhƣ vậy, khủng hoảng tài
chính – tiền tệ là khái niệm bao trùm đƣợc sử dụng chung cho mọi loại khủng
hoảng gắn với mất cân đối về tài chính và thƣờng là khi nghĩa vụ phải thanh toán
lớn hơn nhiều phƣơng tiện dùng để thanh toán tại một thời điểm nào đó.
Tham khảo mô hình mà GS.TS Nguyễn Thiện Nhân đã xây dựng về khủng
hoảng kinh tế - tài chính chúng ta có thể tiếp cận một cách hợp lí và có đƣợc tầm
nhìn bao quát, với phƣơng pháp luận khoa học hiện đại.
Mô hình kinh tế mà cho phép mô phỏng quá trình khủng hoảng kinh tế - tài
chính nói chung, trƣớc tiên có đƣợc sự xây dựng mô hình cho quá trình tích lũy ba
nguy cơ là:
- Nguy cơ đồng tiền bị phá giá
- Nguy cơ phá sản ngân hàng và công ty tài chính
- Nguy cơ phá sản doanh nghiệp
Ngoài ra còn có một vấn đề chi phối mạnh đến thời điểm nổ ra các cuộc khủng
hoảng là: nguy cơ quốc gia mất khả năng thanh toán, cũng cần phải đƣợc đề cập trƣớc
khi xem xét mô hình kinh tế để nghiên cứu khủng hoảng kinh tế - tài chính.