GI I PHÁP HOÀN THI N TH CH QU N LÝ Ả Ệ Ể Ế Ả
H T NG GIAO THÔNG VI T NAM D I TÁC ĐNG C AẠ Ầ Ở Ệ ƯỚ Ộ Ủ
CÁCH M NG CÔNG NGHI P 4.0Ạ Ệ
T 20-23/01/2016 t i H i ngh Di n đàn kinh t th gi i năm 2016ừ ạ ộ ị ễ ế ế ớ
t ch c Davos (Th y Sĩ), m t trong nh ng n i dung quan tr ng đc đổ ứ ở ụ ộ ữ ộ ọ ượ ề
c p là cu c cách m ng công nghi p l n th t và m t s tác đng có thậ ộ ạ ệ ầ ứ ư ộ ố ộ ể
có c a nó đn s phát tri n c a loài ng i. Cu c cách m ng công nghi pủ ế ự ể ủ ườ ộ ạ ệ
l n th t (hay còn g i cu c cách m ng công nghi p 4.0) đc mang đyầ ứ ư ọ ộ ạ ệ ượ ầ
đ các đc tr ng c a các cu c cách m ng công nghi p tr c khi nó đcủ ặ ư ủ ộ ạ ệ ướ ượ
d a trên nh ng phát minh v t li u s n xu t làm thay đi căn b n cáchự ữ ề ư ệ ả ấ ổ ả
th c con ng i tác đng vào đi t ng s n su t và làm thay đi căn b nứ ườ ộ ố ượ ả ấ ổ ả
n n s n xu t xã h i. Đng th i, nó có nh ng đc tính riêng mà các cu cề ả ấ ộ ồ ờ ữ ặ ộ
cách m ng tr c đó không có. Nhi u nhà nghiên c u cho r ng cu c cáchạ ướ ề ứ ằ ộ
m ng này là m t lo t công ngh giúp xóa nhòa ranh gi i gi a các lĩnh v cạ ộ ạ ệ ớ ữ ự
v t lý, s hóa và sinh h c, làm thay đi căn b n gi a đi s ng th gi iậ ố ọ ổ ả ữ ờ ố ế ớ
th c, o và sinh v t. C th :ự ả ậ ụ ể
Nh ng ti n b căn b n trong th gi i th c chính là s phát tri n c aữ ế ộ ả ế ớ ự ự ể ủ
các thi t b t đng hóa, công ngh in 3D, rô b t hi n đi và v t li u m i.ế ị ự ộ ệ ố ệ ạ ậ ệ ớ
In 3D đc phát tri n t nh ng năm 1990 đn nay ngày càng ph bi n vàượ ể ừ ữ ế ổ ế
mang tính th ng m i nh s phát tri n c a v t li u m i và công nghươ ạ ờ ự ể ủ ậ ệ ớ ệ
thông tin.
Th gi i s hay th gi i o ngày càng có kh năng t ng tác v i thế ớ ố ế ớ ả ả ươ ớ ế
gi i th c nh phát tri n c a Internet of Things - IoT (M i v t K t n i) vàớ ự ờ ể ủ ọ ậ ế ố
s ra đi c a các c m bi n hi n đi đã hi n th c hóa kh năng t đngự ờ ủ ả ế ệ ạ ệ ự ả ự ộ
c a máy móc, chúng có th thay th ho t đng c h c và trí tu c a conủ ể ế ạ ộ ơ ọ ệ ủ
ng i. Khi đó, m t th gi i ch y b ng robot và máy tính v i trí tu nhânườ ộ ế ớ ạ ằ ớ ệ
t o có th phát tri n t i m c thay th con ng i trong vi c phán đoán vàạ ể ể ớ ứ ế ườ ệ
qu n lý các h th ng ph c t p. Ví d , máy móc có th lên ch ng trìnhả ệ ố ứ ạ ụ ể ươ
vi t ph n m m đ gi i quy t nh ng nhu c u nh t đnh c a con ng i;ế ầ ề ể ả ế ữ ầ ấ ị ủ ườ
ng i máy có th ch n đoán đc b nh t t,...ườ ể ẩ ượ ệ ậ
Trong th gi i sinh v t vi c xây d ng bi u đ gene ngày càng t n ítế ớ ậ ệ ự ể ồ ố
ngu n l c tài chính và th i gian, ng d ng c a bi u đ gene ngoài ph c vồ ự ờ ứ ụ ủ ể ồ ụ ụ
ch a b nh còn đc s d ng đ t o ra các lo i th c v t làm nguyên li uữ ệ ượ ử ụ ể ạ ạ ự ậ ệ
đ có th t o ra năng l ng tái t o thay th năng l ng truy n th ng hi nể ể ạ ượ ạ ế ượ ề ố ệ
nay.
Đi v i Vi t Nam, cu c cách m ng công nghi p l n th t tr cố ớ ệ ộ ạ ệ ầ ứ ư ướ
m t đem l i nh ng c h i và thách th c ch y u sau:ắ ạ ữ ơ ộ ứ ủ ế
1) C h iơ ộ
- Có đi u ki n ti p thu và ng d ng nh ng ti n b , thành t u côngề ệ ế ứ ụ ữ ế ộ ự
ngh c a nhân lo i, tr c h t là công ngh thông tin, công ngh s , côngệ ủ ạ ướ ế ệ ệ ố
ngh đi u khi n và t đng hóa đ nâng cao năng su t, hi u qu trong t tệ ề ể ự ộ ể ấ ệ ả ấ
c các khâu đc bi t là qu n lý c n n kinh t , h th ng chính quy n cácả ặ ệ ả ở ả ề ế ệ ố ề
c p, t t c các ngành lĩnh v c, các doanh nghi p, cá nhân và h gia đình.ấ ấ ả ự ở ệ ộ
- C h i phát tri n nhanh h n nhi u ngành kinh t và phát tri nơ ộ ể ơ ề ế ể
nh ng ngành m i thông qua m r ng ng d ng nh ng ti n b , thành t uữ ớ ở ộ ứ ụ ữ ế ộ ự
v công ngh thông tin, công ngh s , công ngh đi u khi n, công nghề ệ ệ ố ệ ề ể ệ
sinh h c (thu c các lĩnh v c nh công nghi p không gian, công nghi p sángọ ộ ự ư ệ ệ
t o, công nghi p gi i trí, công nghi p sinh h c, công nghi p qu c phòng,ạ ệ ả ệ ọ ệ ố
nông nghi p ng d ng công ngh cao,...).ệ ứ ụ ệ
- C h i đón đu, hình thành và phát tri n nhanh n n kinh t tri th c,ơ ộ ầ ể ề ế ứ
thu h p kho ng cách và đu i k p nh ng n c đi tr c trong khu v c và thẹ ả ổ ị ữ ướ ướ ự ế
gi i thông qua ti p thu, làm ch và ng d ng nhanh vào s n xu t kinhớ ế ủ ứ ụ ả ấ
doanh, qu n lý nh ng ti n b , thành t u công ngh (k c ph ng th cả ữ ế ộ ự ệ ể ả ươ ứ
s n xu t, qu n lý) t cu c cách m ng công nghi p l n th t .ả ấ ả ừ ộ ạ ệ ầ ứ ư
Đi v i năng l ng tái sinh, đc bi t là năng l ng m t tr i, năngố ớ ượ ặ ệ ượ ặ ờ
l ng sinh h c, Vi t Nam có l i th đi v i hai lo i hình năng l ng nàyượ ọ ệ ợ ế ố ớ ạ ượ
b i chi phíc a nó không quá cao. Vi c chuy n d ch c c u năng l ng sở ủ ệ ể ị ơ ấ ượ ẽ
giúp Vi t Nam gi m t i đc áp l c v môi tr ng và s ph thu c vàoệ ả ả ượ ự ề ườ ự ụ ộ
bên ngoài đi v i th y đi n, nhi t đi n, d u khí và đi n h t nhân.ố ớ ủ ệ ệ ệ ầ ệ ạ
Lĩnh v c công ngh thông tin, công ngh m ng xã h i, di đng, phânự ệ ệ ạ ộ ộ
tích và đi n toán đám mây (SMAC) đang là xu h ng m i m c a c thệ ướ ớ ẻ ủ ả ế
gi i và Vi t Nam có c h i phát tri n lĩnh v c này. V i l i th hi n có cóớ ệ ơ ộ ể ự ớ ợ ế ệ
h t ng Internet t ng đi t t, giá r trong khi thi t b di đng c u hìnhạ ầ ươ ố ố ẻ ế ị ộ ấ
cao, giá th p đang tr nên ph bi n cũng nh s khuy n khích phát tri nấ ở ổ ế ư ự ế ể
c a chính ph , Vi t Nam có ti m năng phát tri n công ngh SMAC r t l n.ủ ủ ệ ề ể ệ ấ ớ
M t y u t thu n l i n a là Vi t Nam có các đi tác quan tr ng là các t pộ ế ố ậ ợ ữ ệ ố ọ ậ
đoàn công ngh l n và có nhi u kinh nghi m nh Microsoft trong quá trìnhệ ớ ề ệ ư
t v n, xây d ng, và phát tri n SMAC nói chung và đi n toán đám mây t iư ấ ự ể ệ ạ
Vi t Nam. Cách m ng công nghi p l n th t này là m t c h i đ Vi tệ ạ ệ ầ ứ ư ộ ơ ộ ể ệ
Nam đu i k p các n c phát tri n trong k nguyên s . Vi c ng d ng kổ ị ướ ể ỷ ố ệ ứ ụ ỷ
nguyên s còn cho phép chúng ta đy nhanh đc vi c ng d ng trí tuố ẩ ượ ệ ứ ụ ệ
nhân t o trong nhi u ngành ngh , góp ph n kh c ph c nh ng khó khănạ ề ề ầ ắ ụ ữ
hi n có. Nh ng ngành c n ng d ng này nh t hi n nay là th ng m i đi nệ ữ ầ ứ ụ ấ ệ ươ ạ ệ
t , giao thông v n t i, đo l ng đa ch t, hay đo l ng ch t l ng môiử ậ ả ườ ị ấ ườ ấ ượ
tr ng.ườ
- Công ngh sinh h c, y h c có tác đng m nh m đn năng su tệ ọ ọ ộ ạ ẽ ế ấ
cũng nh ch t l ng cây tr ng v t nuôi, t đó, tăng giá tr gia tăng trongư ấ ượ ồ ậ ừ ị
m i s n ph m nông nghi p. Vi t Nam đc đánh giá v n có l i th điỗ ả ẩ ệ ệ ượ ẫ ợ ế ố
v i ngành nông nghi p. N u có nh ng s c i cách v gi ng cùng cách th cớ ệ ế ữ ự ả ề ố ứ
nuôi, tr ng s t o ra m t n n nông nghi p s ch v i các s n ph m có ch tồ ẽ ạ ộ ề ệ ạ ớ ả ẩ ấ
l ng cao, đ s c c nh tranh trên th tr ng th gi i.ượ ủ ứ ạ ị ườ ế ớ
Đi v i lĩnh v c y t , nhi u b nh nan y, nh t là ung th đang trố ớ ự ế ề ệ ấ ư ở
thành v n đ s c kho mang tính ch t toàn c u, gây ra nh ng m t mát vấ ề ứ ẻ ấ ầ ữ ấ ề
ng i, s t n kém v kinh t trong đi u tr và ngăn ch n. Nh ng công trìnhườ ự ố ề ế ề ị ặ ữ
nghiên c u c a công ngh sinh h c ng d ng thành công trong y d c, đcứ ủ ệ ọ ứ ụ ượ ặ
bi t là trong s n xu t thu c và trong chu n đoán b nh là đc bi t quanệ ả ấ ố ẩ ệ ặ ệ
tr ng đi v i Vi t Nam trong giai đo n t i đây.ọ ố ớ ệ ạ ớ
2) Thách th cứ
- Thách th c trong lĩnh v c gi i quy t vi c làm: V i s m r ng ngứ ự ả ế ệ ớ ự ở ộ ứ
d ng các thành t u c a công ngh thông tin, đi u khi n, t đng hóa. Cácụ ự ủ ệ ề ể ự ộ
h th ng robot có trí thông minh nhân t o s thay th con ng i trongệ ố ạ ẽ ế ườ
nhi u công đo n ho c trong toàn b dây chuy n s n xu t nh t là trongề ạ ặ ộ ề ả ấ ấ
nh ng ngành s d ng nhi u lao đng. Đây là m t trong nh ng thách th cữ ử ụ ề ộ ộ ữ ứ
l n nh t, b i chuy n d ch c c u lao đng trong g n 20 năm qua c a Vi tớ ấ ở ể ị ơ ấ ộ ầ ủ ệ
Nam r t ch m và ch m h n nhi u n u so v i chuy n d ch c c uấ ậ ậ ơ ề ế ớ ể ị ơ ấ
GDP.N n kinh t Vi t Nam hi n nay v n d a nhi u vào các ngành thâmề ế ệ ệ ẫ ự ề
d ng lao đng giá r . Tuy nhiên, trong xu th phát tri n c a kinh t triụ ộ ẻ ế ể ủ ế
th c, ngu n nhân l c có trình đ chuyên môn gi i, có năng l c sáng t oứ ồ ự ộ ỏ ự ạ
m i là l i th . H n th , các công ngh hi n đi châm ngòi cho cu c cáchớ ợ ế ơ ế ệ ệ ạ ộ
m ng m i trong nhi u ngành trong n n kinh t th gi i nh công ngh inạ ớ ề ề ế ế ớ ư ệ
3D, robot và t đng hóa l i s d ng r t ít nhân công. Các lo i hình côngự ộ ạ ử ụ ấ ạ
ngh này s thách th c mô hình "s n xu t hàng lo t" b ng mô hình "tùyệ ẽ ứ ả ấ ạ ằ
ch nh hàng lo t" và t đng hóa v i chi phí th p h n. Trong t ng lai,ỉ ạ ự ộ ớ ấ ơ ươ
nhi u lao đng trong các ngành ngh c a Vi t Nam có th th t nghi p víề ộ ề ủ ệ ể ấ ệ
d nh lao đng ngành nông nghi p, d t may, k toán, l p ráp và s a ch aụ ư ộ ệ ệ ế ắ ử ữ
thi t b , s lao đng này hi n đang chi m m t t tr ng không nh trong l cế ị ố ộ ệ ế ộ ỷ ọ ỏ ự
l ng lao đng c a n c ta hi n nay. Ngoài ra, nhân l c kém cũng làm m tượ ộ ủ ướ ệ ự ộ
c n tr v nâng cao năng l c ti p thu, làm ch và ng d ng hi u qu cácả ở ề ự ế ủ ứ ụ ệ ả
công ngh m i các quy mô doanh nghi p, ngành lĩnh v c và c n n kinhệ ớ ở ệ ự ả ề
t trong đi u ki n xu t phát đi m phát tri n c a Vi t Nam còn th p so v iế ề ệ ấ ể ể ủ ệ ấ ớ
nhi u n c.ề ướ
- Thách th c v qu n tr nhà n c cũng là m t trong nh ng tháchứ ề ả ị ướ ộ ữ
th c l n nh t đi v i n c ta. S nghi p công nghi p hóa, hi n đi hóaứ ớ ấ ố ớ ướ ự ệ ệ ệ ạ
đt n c s g p nhi u khó khăn n u công cu c c i cách c c u kinh t ,ấ ướ ẽ ặ ề ế ộ ả ơ ấ ế
đi m i mô hình tăng tr ng đc Nhà n c đ ra th c hi n không thànhổ ớ ưở ượ ướ ề ự ệ
công. Bên c nh đó nh ng thách th c v an ninh phi truy n th ng s t o raạ ữ ứ ề ề ố ẽ ạ
áp l c l n n u Nhà n c không đ trình đ v công ngh và k năng qu nự ớ ế ướ ủ ộ ề ệ ỹ ả
lý đ ng phó.ể ứ
- Các n c công nghi p m i n i và nhi u n c đang phát tri n đuướ ệ ớ ổ ề ướ ể ề
c nh tranh quy t li t, tìm cách thu hút, h p tác đ có đu t , chuy n giaoạ ế ệ ợ ể ầ ư ể
công ngh , nhanh chóng ng d ng nh ng thành t u công ngh t cu c cáchệ ứ ụ ữ ự ệ ừ ộ
m ng công nghi p th t đem l i đ giành l i th phát tri n. Áp l c l nạ ệ ứ ư ạ ể ợ ế ể ự ớ
cho Vi t Nam v s t nh táo trong h i nh p, h p tác qu c t , phát tri n n nệ ề ự ỉ ộ ậ ợ ố ế ể ề
kinh t th tr ng nh t là th tr ng khoa h c công ngh , c i thi n đi m iế ị ườ ấ ị ườ ọ ệ ả ệ ổ ớ
môi tr ng đu t kinh doanh, tích lũy đu t đ thu hút chuy n giao, ngườ ầ ư ầ ư ể ể ứ
d ng nhanh nh ng thành t u khoa h c công ngh vào phát tri n n n kinhụ ữ ự ọ ệ ể ề
t .ế
T i H i ngh th ng niên Di n đàn Kinh t th gi i (WEF) Davos,ạ ộ ị ườ ễ ế ế ớ ở
Th y Sĩ, Th t ng Chính ph Nguy n Xuân Phúc tham d phiên h p c aụ ủ ướ ủ ễ ự ọ ủ
h i ngh v “Qu n tr v ng m nh trong cu c cách m ng công nghi p l nộ ị ề ả ị ữ ạ ộ ạ ệ ầ
th 4”; h i ki n v i T ng th ng Ukraine Petro Poroshenco; ti p Ch t chứ ộ ế ớ ổ ố ế ủ ị
Ngân hàng Standard Chartered và Giám đc đi u hành t p đoàn Facebook;ố ề ậ
ti p Ch t ch ph trách th ng m i hãng truy n thông CNN.ế ủ ị ụ ươ ạ ề
T i phiên h p “Qu n tr v ng m nh trong cu c cách m ng côngạ ọ ả ị ữ ạ ộ ạ
nghi p l n th 4”, Th t ng Nguy n Xuân Phúc cho r ng các chính phệ ầ ứ ủ ướ ễ ằ ủ
c n n l c hoàn thi n th ch , quy đnh và chính sách đáp ng các yêu c uầ ỗ ự ệ ể ế ị ứ ầ
phát tri n đt ra b i cách m ng công nghi p l n th 4. Đng th i tranh thể ặ ở ạ ệ ầ ứ ồ ờ ủ
c h i c a cách m ng công nghi p này đ gi i quy t các v n đ toàn c uơ ộ ủ ạ ệ ể ả ế ấ ề ầ
nh phát tri n ngu n năng l ng m i, an ninh ngu n n c, nông nghi pư ể ồ ượ ớ ồ ướ ệ