http://www.ebook.edu.vn
CHѬѪNG 2
GIӔNG VÀ CÔNG TÁC GIӔNG THӒI. SӴ THUҪN HÓA
Các giӕng thӓ nhà trên thӃ giӟi hiӋn nay ÿӅu có nguӗn gӕc tӯ thӓ rӯng
(Orytolaguc cuniculus) thuӝc Hӑ thӓ nhà và thӓ rӯng (Leporidae), trong Bӝ gұm
nhҩm riêng biӋt có răng cӱa kép (Lagomorpha), cӫa Lӟpÿӝng vұt có vú
(Mammalia)
Nói chung sӵ thuҫn hoá thӓ rӯng thành thӓ nhà chӍ khoҧng vài trăm năm gҫnÿây.
Thӓ rӯng ӣ Châu Âu ÿѭӧc phát hiӋn bӣi nhӳng nhà ngӳ âm hӑc khi hӑÿӃn bӡ biӇn
Tây Ban Nha vào năm 1000 trѭӟc công nguyên. Thӓ là biӇu tѭӧng cӫa Tây Ban Nha
vào thӡi kǤ La Mã. Tӯÿҫu thӃ kӻ 19 viӋc nuôi thӓÿã phát triӇn khҳp Tây Âu và ÿѭӧc
ngѭӡi Châu Âu ÿѭa thӓÿi du nhұpӣ tҩt cҧ các nѭӟc trên thӃ giӟi. Cuӕi thӃ kӻ 19 và
nhҩt là ÿҫu thӃ kӻ 20 cùng vӟi phѭѫng pháp nuôi nhӕt cùng vӟi các giӕng thӓÿã
thích nghi vӟiÿiӅu kiӋn nuôi nhӕtÿãÿѭӧc chӑn lӑc và thay ÿәi dҫn vӅ ngoҥi hình,
sinh lý thích nghi vӟi hoàn cҧnh cө thӇ và khҧ năng sҧn xuҩt phù hӧp vӟi nhu cҫu
thâm canh cùng vӟi các kӻ thuұt chăn nuôi tiên tiӃnÿáp ӭng nhu cҫu sҧn xuҩt và
lӧi nhuұn, bӋnh tұt cӫa thӓ ngày càng ÿѭӧc nghiên cӭu và khӕng chӃ cNJng nhѭ là có
thӇÿiӅu trӏ và phòng ngӯaÿѭӧc càng ngày càng phát triӇn vӟi mөcÿích sҧn xuҩt thӏt
thӓÿӇ làm ÿӝng vұt thí nghiӋm và làm sinh vұt cҧnh.
II. CÁC GIӔNG THӒHiӋn nay chăn nuôi thӓ khá phát triӇn chӫ yӃu là nuôi thӓ hѭӟng thӏt hoһc nuôi
thӓ kiêm dөng lҩy thӏt và lông len. Do vұy có nhiӅu giӕng thӓ lӟn con dùng sҧn
xuҩt thӏtӣ Châu Âu, Châu Mӻ và mӝt sӕ giӕng thӓ nhӓ con ӣ các nѭӟc nhiӋtÿӟi
phát triӇn tҥiÿӏa phѭѫng hay tӯng quӕc gia. Bên cҥnh ÿó cNJng có mӝt sӕ giӕng
chuyên sҧn xuҩt lông len chӫ yӃu là ӣ nѭӟc ôn ÿӟi. Nuôi thӓ hѭӟng thӏt thѭӡng
http://www.ebook.edu.vn
chӑn giӕng có tҫm vóc khá lúc trѭӣng thành có trӑng lѭӧng 4,5 ÿӃn 5 kg; cNJng chú
ý nhӳng giӕng thӓ này có bӝ xѭѫng nhӓ có tӹ lӋ thӏt xҿ cao. Mӝt cách chung nhҩt
ngѭӡi ta chia thӓ dӵa theo tҫm vóc: nhóm nһng ký (Trӑng lѭӧng trѭӣng thành hѫn
5kg) nhѭ Bouscat Giant White, French and French Giant Pabillon; nhóm trung
bình (Trӑng lѭӧng trѭӣng thành hѫn 3,5-4,5kg) nhѭ Californian, New Zealand
White, Grand Chinchilla,… nhóm thӓ nhҽ cân (trӑng lѭӧng trѭӣng thành tӯ 2,5-
3kg) nhѭ Small Chinchilla, Duch and French Havana, Himalayan,… và nhóm nhӓcon (trӑng lѭӧng trѭӣng thành hѫn 1kg). Dѭӟiÿây là mӝt sӕ giӕng thӓ hѭӟng thӏt
chӫ yӃu và phә biӃnӣ ViӋt Nam
1. Thӓ Newzeland trҳng
Giӕng thӓ này ÿѭӧc nuôi ӣ nhiӅu nѭӟc và phә biӃnӣ nhiӅu nѫi trên thӃ giӟiӣViӋt Nam do khҧ năng thích nghi vӟi các ÿiӅu kiӋn sӕng cao. Giӕng thӓ này có
toàn thân màu trҳng, lông dày, mҳtÿӓ nhѭ hòn ngӑc, có tҫm vóc trung bình, thӓtrѭӣng thành nһng khoҧng 4,5 - 5 kg. Mӛi năm thӓÿҿ trung bình 5 - 6 lӭa mӛi lӭa
ÿҿ trung bình tӯ 6 -7 con. Nhѭ vұyÿӕi vӟi giӕng thӓ này mӝt thӓ cái trung bình
http://www.ebook.edu.vn
cho 20 - 30 con/năm. Thӓ cai sӳa thѭӡng ÿѭӧc nuôi vӛ béo ÿӃn 90 ngày tuәi thì
giӃt thӏt. Nhѭ vұy môt thӓ mҽ trong mӝt năm có thӇ sҧn xuҩt tӯ 30 - 45 kg trӑng
lѭӧng sӕng nӃu nuôi tӕt có thӇÿҥt 60 - 90 kg và thêm tӯ 20 - 30 tҩm lông da.
2. Thӓ Californian
Giӕng thӓ này ÿѭӧc tҥo ra và phát triӇn tӯ Mӻ (khoҧng 1920) tӯ 2 giӕng New
Zealand White và Himalyan và sau ÿó có sӵ tham gia cӫa giӕng Chinchilla vӟi
mөcÿích tҥo ra giӕng thӓ có thӏt và len có chҩt lѭӧng cao. Chúng ÿѭӧc nhұp vào
tӯ Anh lҫnÿҫu tiên vào năm 1958. Tuy nhiên ÿӃn năm 1960 mӟi công bӕ chính
thӭc vӟi sӕ lѭӧng 400 con. Ĉây là giӕng thӓ tҥo ra ÿѭӧc lӧi tӭc cao cho ngѭӡi
nuôi thӓ thѭѫng phҭm. ĈһcÿiӇm cӫa giӕng thӓ này là có bӝ lông màu trҳng tuyӃt,
trӯ hai tai thӓ có màu ÿen, mNJi, ÿuôi và 4 chân có màu tro hoһc màu ÿen. Thӓtrѭӣng thành có trӑng lѭӧng 4 - 4,5 kg, con ÿӵc nһng tӯ 3,6 - 4,5 kg con cái nһng
3,8 - 4,7 kg. Mӛi năm thӓÿҿ khoҧng 5 lӭa. Mӛi năm thӓÿҿ khoҧng 5 lӭa mӛi lӭa
khoҧng 5-6 con. Thӓ này ÿã nhұp vào nѭӟc ta ӣ Sѫn Tây (1977) và ÿã thích nghi
vӟiÿiӅu kiӋn khí hұu và nuôi dѭӥng chăm sóc. Thӓ Californian có tҫm vóc trung
http://www.ebook.edu.vn
bình, tӹ lӋ thӏt xҿ cao tӯ 55 - 58 % chúng ÿѭӧc nuôi phә biӃn trên thӃ giӟi và ÿã
trӣ thành giӕng thӓ thӏtÿӭng thӭ hai trên thӃ giӟi (Sandford, 1996). Tuy nhiên qua
thӱ nghiӋm 3 năm nuôi ӣĈBSCL vӟi các loҥi thӭcăn thông thѭӡng, giӕng thӓthuҫn Californian tѭѫng ÿӕi khó nuôi, ÿҿ kém và tӍ lӋ thӓ con hao hөt cao so vӟi
thӓ thuҫn New Zealand.
3. Thӓ Chinchilla
Thӓ Chinchilla lҫnÿҫu tiên ÿѭӧc trình diӉn tҥi Pháp 1913 bӣi J.J. Dybowski
ÿѭӧc tҥo ra tӯ thӓ rӯng và 2 giӕng Blue Beverens và Himalyans ÿѭӧc xem nhѭ là
giӕng thӓ cho len. Giӕng thӓ này có 2 dòng mӝt có trӑng lѭӧng 4,5 - 5 kg
(Chinchilla giganta) và dòng kia 2 - 2,5 kg lúc trѭӣng thành. Giӕng thӓ này ÿҿtrung bình mӛi lӭa tӯ 6 - 8 con có khҧ năng thích nghi vӟi các ÿiӅu kiӋn chăn nuôi
khác nhau. Thӓ có lông màu xanh, lông ÿuôi trҳng pha lүn xanh ÿen, bөng màu
trҳng xám ÿen.
4. Thӓ English Spot
http://www.ebook.edu.vn
Giӕng thӓ English Spot có tҫm vóc trung bình trӑng lѭӧng trѭӣng thành 2,5 -
3,5 kg ӣ cái và ÿӵc, ÿѭӧc chӑn lӑc và phát triӇnӣ Anh quӕc. Nó có ÿһcÿiӇm là
thân có màu lông trҳng vӟi các ÿӕm màu xұmӣ trên cѫ thӇ, tai thҷng ÿӭng, mông
rӝng tròn và hѫi lӟn hѫn phҫn vai, chân dài và mҧnh khҧnh. Giӕng này ÿѭӧc nhұn
biӃt vӟi các ÿӕm xұm màu ӣ 2 vòng mҳt, má và tai, sóng lѭng và ÿuôi. Các ÿӕm
này có màu sҳc phә biӃn là ÿen, xanh dѭѫng, sô cô la, nâu, vàng, v..v.. Giӕng thӓnày hiӋn nay cNJng tham gia vào máu cӫa con thӓ lai ӣ ViӋt Nam khá phә biӃn.
5. Nhóm thӓ ViӋt Nam