
ỦY BAN NHÂN DÂN TỈNH THANH HÓA
TRƯỜNG CAO ĐẲNG NÔNG NGHIỆP THANH HÓA
GIÁO TRÌNH
MÔN HỌC: HỆ THỐNG NÔNG NGHIỆP
NGÀNH/NGHỀ: KHOA HỌC CÂY TRỒNG
TRÌNH ĐỘ: CAO ĐẲNG
Ban hành kèm theo Quyết định số: /QĐ-… ngày…….tháng….năm
......... …………........... của……………………………….
............., năm..................

i
TUYÊN BỐ BẢN QUYỀN
Tài liệu này thuộc loại sách giáo trình nên các nguồn thông tin có thể được phép
dùng nguyên bản hoặc trích dùng cho các mục đích về đào tạo và tham khảo.
Mọi mục đích khác mang tính lệch lạc hoặc sử dụng với mục đích kinh doanh
thiếu lành mạnh sẽ bị nghiêm cấm.

ii
LỜI NÓI ĐẦU
Nông nghiệp là một trong những ngành sản xuất vật chất cơ bản và lâu đời nhất
của xã hội loài người, đóng vai trò then chốt trong việc đảm bảo an ninh lương thực,
cung cấp nguyên liệu cho công nghiệp và tạo sinh kế cho một bộ phận lớn dân cư
trên toàn thế giới. Để hiểu rõ hơn về sự phức tạp và đa dạng của hoạt động nông
nghiệp, cũng như để có những định hướng phát triển hiệu quả và bền vững, việc tiếp
cận nông nghiệp dưới góc độ hệ thống là vô cùng cần thiết.
"Hệ thống nông nghiệp" không chỉ đơn thuần là tổng hợp của các yếu tố trồng
trọt và chăn nuôi, mà còn là một tập hợp các thành phần tự nhiên, kinh tế, xã hội và
kỹ thuật có mối quan hệ chặt chẽ, tương tác lẫn nhau và cùng hướng tới những mục
tiêu nhất định. Việc phân tích và hiểu rõ cấu trúc, chức năng và sự vận hành của hệ
thống nông nghiệp giúp chúng ta nhận diện được các điểm mạnh, điểm yếu, cơ hội
và thách thức, từ đó đưa ra các giải pháp can thiệp phù hợp nhằm nâng cao hiệu quả
sản xuất, cải thiện đời sống nông dân và bảo vệ môi trường.
Cuốn "Giáo trình Hệ thống nông nghiệp" được biên soạn nhằm cung cấp cho
người học những kiến thức cơ bản và tổng quan về khái niệm hệ thống, hệ sinh thái
nông nghiệp, các thành phần cấu thành nên hệ thống nông nghiệp và sự tương tác
giữa chúng. Đặc biệt, trong bối cảnh nông nghiệp Việt Nam nói chung và các địa
phương như Thanh Hóa nói riêng đang trong quá trình tái cơ cấu mạnh mẽ, hướng
tới nền nông nghiệp hiện đại, giá trị gia tăng cao và phát triển bền vững, việc trang
bị tư duy hệ thống cho cán bộ kỹ thuật, nhà quản lý và người sản xuất nông nghiệp
càng trở nên cấp thiết.
Giáo trình này sẽ là tài liệu học tập, tham khảo hữu ích cho sinh viên các ngành
nông nghiệp, phát triển nông thôn, kinh tế nông nghiệp và những ai quan tâm đến
lĩnh vực này. Dù đã có nhiều cố gắng trong quá trình biên soạn, song khó tránh khỏi

iii
những thiếu sót. Rất mong nhận được những ý kiến đóng góp quý báu của quý độc
giả và đồng nghiệp để giáo trình ngày càng hoàn thiện.
Thanh Hóa, ngày…..........tháng…........... năm……
Tham gia biên soạn
1. Chủ biên: Nguyễn Thị Hương
2….
3…..

iv
MỤC LỤC
Chương 1 1
KHÁI NIỆM CHUNG VỀ HỆ THỐNG VÀ HỆ THỐNG NÔNG NGHIỆP 2
1. Khái niệm về hệ thống 2
2. Khái niệm về hệ sinh thái và hệ sinh thái nông nghiệp 5
3. Khái niệm hệ canh tác và hệ thống nông nghiệp 7
3.1. Hệ thống canh tác 7
3.2. Hệ thống nông nghiệp 8
Chương 2 11
HỆ THỐNG NÔNG NGHIỆP VỚI CÁC THÀNH PHẦN CỦA NÓ 11
1. Hệ thống xã hội và hệ thống sản xuất, hệ thống trồng trọt 11
1.1. Hệ thống xã hội trong nông nghiệp 11
1.2. Hệ thống sản xuất 12
1.3. Hệ thống trồng trọt 13
2. Hệ thống chăn nuôi, hệ thống chính sách, thị trường tiêu thụ và chế biến nông
sản 15
2.1. Hệ thống chăn nuôi 15
2.2. Hệ thống chính sách 16
2.3. Thị trường tiêu thụ và chế biến nông sản 17
3. Thảo luận: Hệ thống nông nghiệp trên thế giới và ở Việt Nam 19
3.1. Hệ thống nông nghiệp trên thế giới 19
3.2. Hệ thống nông nghiệp ở Việt Nam 20
Chương 3 23
HỆ THỐNG NÔNG NGHIỆP BỀN VỮNG 23
1. Lịch sử phát triển nông nghiệp thế giới và tính cấp thiết phát triển nông nghiệp
bền vững 23
1.1. Lịch sử phát triển nông nghiệp thế giới 23
1.2. Tính cấp thiết phát triển nông nghiệp bền vững 24
2. Quan niệm về hệ thống nông nghiệp bền vững 25

