BÀI GIҦNG CHĂN NUÔI THӒGiáo viên: LÂM THANH BÌNH
TRѬӠNG CAO ĈҶNG CӜNG ĈӖNG SÓC TRĂNG
http://www.ebook.edu.vn
CHѬѪNG 1
TҪM QUAN TRӐNG VÀ ĈҺCĈIӆM SINH HӐC
CӪA THӒI. Vӎ TRÍ VÀ TҪM QUAN TRӐNG
Thӓ nhà là gia súc ÿѭӧc biӃt nhѭ là mӝt loài ăn cӓ chuyӇn hoá mӝt cách có
hiӋu quҧ tӯ rau cӓ sang thӵc phҭm cho con ngѭӡi. Thӓ có thӇ chuyӇn hoá 20%
protein chúng ănÿѭӧc thành thӏt so vӟi 16-18% ӣ heo và 8-12% ӣ bò thӏt. Mӝt cách
ÿһc biӋt chúng tұn dөng tӕt nguӗn protein và năng lѭӧng tӯ thӵc vұtÿӇ tҥo ra thӵc
phҭm, trong khi các nguӗn thӭcăn này không cҥnh tranh vӟi con ngѭӡi, heo, gà ...
so vӟi ngӫ cӕc. Nhѭ vұy trong nhӳng nѭӟc hay vùng không có nguӗn ngӫ cӕc dѭthӯa thì chăn nuôi thӓ là mӝt trong nhӳng phѭѫng án tӕt nhҩtÿӇ sҧn xuҩt ra nguӗn
protein ÿӝng vұt cҫn thiӃt cho dinh dѭӥng con ngѭӡi mӝt cách kinh tӃ.
Trên thӃ giӟi ngành chăn nuôi thӓ khá phát triӇn. Trong nhӳng thұp niên 80
theo ѭӟc tính tӯ sӵ sҧn xuҩt thӏt thӓ, mӛi năm mӝt ngѭӡi tiêu thө khoҧng 200g thӏt
thӓ. Sҧn xuҩt thӏt thӓ cao ӣ các nѭӟc Nga, Pháp, Ý, Trung Quӕc, Anh, Mӻ,
v..v…Mӝt cách chung nhҩt nghӅ này phát triӇn mҥnh ӣ Châu Âu và Châu Mӻ, tuy
nhiên kém phát triӇnӣ Châu Á và Châu Phi. Ӣ Châu Âu sӵ sҧn xuҩt và mua bán thӏt
thӓ và thӓ giӕng cNJng tăng nhanh. Cө thӇ là các nѭӟc Nga, Ĉӭc, Pháp, Ĉan Mҥch,
Hà Lan và Anh. Trung Quӕc cNJng là nѭӟc xuҩt khҭu thӏt thӓ có uy tính ӣ thӏtrѭӡng Châu Âu. Thӏ trѭӡng da thӓ và lông len thӓ cNJng mҥnh mӁÿһc biӋt là nhu
cҫu da xuҩt khҭu sang Anh, Nhұt, Ý, Mӻ,…và lông len cӫa thӓ Angora xuҩt sang
Mӻ, Nhұt và Ĉӭc tӯ các nѭӟc sҧn xuҩt chính nhѭ: Czechoslovakia, Ĉӭc, Anh, Tây
Ban Nha, v.v…
Ӣ ViӋt Nam mһc dù nghӅ chăn nuôi thӓӣ nѭӟc ta hiӋn nay nói chung còn rҩt
mӟi và chѭa phát triӇn so vӟi các gia súc khác, tuy nhiên rҧi rác ngѭӡi dân cNJng
phát triӇn chúng tӯ thành thӏÿӃn nông thôn trên cҧ nѭӟcÿӇ cung cҩp thӏt cho cӝng
ÿӗng ngѭӡi dân, các nhà hàng, quán ăn, cung cҩp thӓ các phòng thí nghiӋm, viӋn,
trѭӡng hӑc, dùng trong công tác nghiên cӭu và giҧng dҥy, v..v... Trong tѭѫng lai
gҫn vӟi dân sӕ ngày càng gia tăng, nhu cҫu thӵc phҭm cho ngѭӡi dân ngày càng
lӟn, nhu cҫu nghiên cӭu khoa hӑc và giҧng dҥy cNJng tăng lên. Do vұy trong tѭѫng
lai gҫn chúng sӁ phát triӇn thành mӝt ngành chăn nuôi quan trӑng. ViӋcÿһt mӝt
nӅn tҧng khoa hӑc kӻ thuұtÿӇ nhҵm phát triӇnÿàn thӓӣ ViӋt Nam có vai trò quan
trӑng ÿһc biӋt.
II. NHӲNG LӦI ÍCH CӪA NGHӄ NUÔI THӒ
http://www.ebook.edu.vn
Chăn nuôi thӓÿem lҥi nhiӅu lӧi ích và thuұn lӧi cho ngѭӡi chăn nuôi vì nhӳng
lý do sau:
1. Thӓ sinh sҧn nhiӅu và nhanh
Thӓ sinh sҧn nhanh, do tuәi sinh sҧn chӍ 6-7 tháng và thӡi gian mang thai
khoҧng 1 tháng. Do vұy nӃu tháng giêng thӓ mҽÿҿ thì tháng 7 cùng năm thӓ con sӁÿҿ và tháng giêng năm sau ÿӡi cháu sӁÿҿ. Nhѭ vұy trong khoҧng 13-14 tháng cҧ ba
thӃ hӋ cùng có thӇ sҧn xuҩt ra thӓ con. Mӛi lӭa thӓÿҿ trung bình 6-7 con, mӛi thӓcái trung bình mӛi nămÿҿ 6-7 lӭa. Mӛi năm thӓ có thӇ sinh sҧn trung bình 30 con
thӓ con.
2. Thӭcăn cӫa thӓ rҿ tiӅn dӉ kiӃm và ít cҥnh tranh vӟi các gia súc khác
Thӭcăn chӫ yӃu cho thӓ là các loҥi cӓ rau, lá cây là các loҥi thӭcăn dӉ kiӃm
hay dӉ trӗng trong ÿiӅu kiӋn gia ÿình, ít hoһc không tӕn kém nhiӅu tiӅn. Thӭcăn
hӛn hӧp cӫa thӓ dùng ÿӇ nuôi trong ÿiӅu kiӋn tұp trung không ÿòi hӓi chҩt lѭӧng
quá cao, chúng ta có thӇ tұn dөng các loҥi sҧn phҭm nông nghiӋp có sҹn bә sung
cNJng ÿѭӧc nhѭ là lúa, bҳp, cám, khoai cӫ,… NӃu chӍ cho toàn bӝ là rau cӓ thì
lѭӧng protein cӫa thӓ cNJng ÿѭӧc giҧi quyӃt phҫn lӟn, chúng ta bә sung khi cҫn thiӃt.
Dinh dѭӥng ӣ thӓ không ÿòi hӓi cҫu kǤ, không khó giҧi quyӃt nhѭ các loài gia súc
khác. Nói chung hàm lѭӧng ÿҥm trong thӭcăn xanh và các phө phҭm khác cNJng
ÿáp ӭng ÿѭӧc protein cӫa thӓ trong trong chăn nuôi thâm canh.
3. Nuôi thӓÿҫu tѭ vӕn ít
Nói chung nuôi thӓÿҫu tѭ rҩt thҩp tӯ cҧ khâu con giӕng ÿӃn thӭcăn, lao ÿӝng
chuӗng trҥi không nhiӅu mà cNJng ÿem lҥi hiӋu quҧ kinh tӃ nhѭ các ngành chăn nuôi
khác tuǤ theo quy mô phát triӇn. Lý do là thӓ sinh sҧn rҩt nhanh nên phát triӇnÿàn
giӕng rҩt lҽ. Tӯÿàn giӕng này có thӇÿӏnh hình quy mô phát triӇn mӝt cách có hiӋu
quҧ vӅ kinh tӃ nhҩt. Thӭcăn có thӇ tұn dөng lao ÿӝng trong gia ÿình (cҳt cӓ tӵ nhiên,
trӗng rau lang, rau muӕng) hay sӱ dөng thӭcăn sҷn có nhѭ lúa, cám,… Do vұy thu
hӗi tiӅn vӕn và sinh lӧi rҩt nhanh. Tuy nhiên ÿiӅu quan trӑng nhҩt vүn là tìm thӏtrѭӡng ÿӇ tiêu thө thӓ thӏt hay thӓ con. Chúng ta cҫn chӫÿӝng mӣ rӝng thӏ trѭӡng
tiêu thө sҧn phҭm nhѭ giӟi thiӋu các món ăn chӃ biӃn tӯ thӏt thӓ, vұnÿӝng viӋc sӱdөng thӓ trong công tác giҧng dҥy, thí nghiӋm, tҥo thú làm cҧnh, v..v...
4. Lao ÿӝng rҩt nhҽ nhàng
NghӅ nuôi thӓ không cҫn lao ÿӝng nһng nhӑc, tұn dөng mӑi lao ÿӝng nhàn rәi
trong gia ÿình nhѭ phө nӳ, trҿ em, ngѭӡi cao tuәi. Ĉһc biӋtÿây là ngành chăn nuôi
khá phù hӧp cho ngѭӡi lӟn tuәi cҫn lao ÿӝng nhҽ nhàng nhѭng chăm sóc tӍ mӍ và
chu ÿáo.
5. Cung cҩp thӏt nhanh
http://www.ebook.edu.vn
Thӓ sau 3 tháng nuôi có trӑng lѭӧng xuҩt chuӗng 1,7-2kg. Mӝt năm thӓ mҽ có
thӇ sҧn xuҩt khoҧng 40 con và nhѭ thӃ sӁ cung cҩp khoãng 70-75kg thӏt hѫi.
6. Thӏt thӓ có giá trӏ dinh dѭӥng tӕt:
Thӏt thӓ ngon chҩt lѭӧng tӕt (ít mӥ nhiӅuÿҥm) dӉ tiêu hóa thích hӧp vӟi ngѭӡi
gìà, trҿ em và ngѭӡì bӋnh.
III. ĈҺCĈIӆM SINH HӐC
Thӓ nhà là loài gia súc tѭѫng ÿӕi yӃu, khá nhҥy cҧm và dӉ có phҧnӭng cѫ thӇvӟi nhӳng ÿiӅu kiӋn thay ÿәi cӫa môi trѭӡng bên ngoài nhѭ nҳng, mѭa, ҭmÿӝ,
nhiӋtÿӝ, thӭcăn, nѭӟc uӕng, tiӃng ӗn và các ô nhiӉm môi trѭӡng khác. Vì vұy
ngѭӡi nuôi thӓ cҫn phҧi hiӇu rõ vӅ các ÿһc tính sinh hӑc, nhҵm bҧoÿҧm tҥo cho
thӓÿҫyÿӫ các yêu cҫu tӕiѭu nhҩt cho thӓ sinh sӕng khi môi trѭӡng sӕng có sӵthay ÿәi, bҵng cách áp dөng các biӋn pháp kӻ thuұt chăn nuôi.
1. Nhӳng tұp tính ÿһc biӋt cӫa thӓThӓ có mӝt sӕ các tұp tính nhѭ sau: thӓ sӕng bình thѭӡng thì ÿào hang làm nѫi
trú ҭn và sinh sҧn, và dӉ dàng nhұn biӃt mùi cӫa chính nó, thӓ sӕng thành bҫy và
thông thѭӡng sӕ cái nhiӅu hѫnÿӵc, thông thѭӡng sӵ rөng trӭng cӫa thӓ cái xҧy ra
trong lúc phӕi giӕng, thӓ cái thѭӡng dùng các vұt liӋu kӃt hӧp vӟi lông ӣ bөng ÿӇlàm ә trѭӟc khi ÿҿ, thӓăn và uӕng bҩt kǤ thӡi gian nào trong 24 giӡ , chúng không
ăn thӭcănÿã dѫ bҭn, ÿã rѫi xuӕng ÿҩt, v..v..
2. Sӵÿáp ӭng cѫ thӇ vӟi khí hұu
NhiӋtÿӝ là yӃu tӕ quan trӑng nhҩt và ҧnh hѭӣng trӵc tiӃpÿӕi vӟi thӓ. Khi
nhiӋtÿӝ thҩp hѫn 10oC thӓ cuӝn mình ÿӇ giҧm diӋn tích chӕng lҥnh, nhѭng khi
nhiӋtÿӝ tӯ 25-30oC thì chúng sӁ nҵm dài soài thân thӇ ra ÿӇ thoát nhiӋt. TuyӃn mӗhôi ӣ thӓ thѭӡng không hoҥtÿӝng. Tai ÿѭӧc xem là bӝ phұn phát tán nhiӋt và nhӏp
thӣ cNJng ÿѭӧc tăng cѭӡng thoát nhiӋt khi nhiӋtÿӝ môi trѭӡng nóng. NӃu nhiӋtÿӝmôi trѭӡng trên 35oC thӓ sӁ bӏ stress nhiӋt do thân nhiӋt tăng cao. Thӓ có ít tuyӃn
http://www.ebook.edu.vn
mӗ hôi dѭӟi da, thҧi nhiӋt chӫ yӃu qua ÿѭӡng hô hҩp, trӡi nóng quá thì thӓ thӣnhanh nӃu nhiӋtÿӝ lên 45oC thì thӓ có thӇ chӃt nhanh. Thӓ rҩt nhҥy cҧm vӟiҭm
ÿӝ thҩp (40-50%), nhѭng ҭmÿӝ quá cao cNJng không thích hӧp. Ҭmÿӝ trong
không khí tӯ 70-80% là tѭѫng ÿӕi thích hӧpÿӕi vӟi thӓ. NӃuҭmÿӝ quá cao và
kéo dài thì thӓ dӉ bӏ cҧm lҥnh và viêm mNJi. Thӓ rҩt thích ÿiӅu kiӋn thông thoáng,
thông gió sӵ lѭu chuyӇn trong không khí vào khoҧng 0.3m/giây là thích hӧp nhҩt,
tuy nhiên nӃu gió thәi trӵc tiӃp vào cѫ thӇ thӓ thì chúng có thӇ bӏ bӋnh viêm mNJi
và cҧm lҥnh.
3. Thân nhiӋt, nhӏp tim và nhӏp thӣNhiӋtÿӝ cѫ thӇ cӫa thӓ phө thuӝc và tăng theo môi trѭӡng không khí tӯ 38-410C
trung bình là 39.50C. Nhӏp tim cӫa thӓ rҩt nhanh tӯ 120 ÿӃn 160 lҫn/phút. Tҫn sӕ hô
hҩp bình thѭӡng là 60 - 90 lҫn/phút. Thӓ bình thѭӡng thӣ nhҽ nhàng. NӃu thӓ lo sӧ vì
tiӃng ÿӝng, âm thanh lӟn hay bӏ chӑc phá hoһc trӡi nóng bӭc, chuӗng trҥi chұt hҽp
không khí ngӝt ngҥt thì các chӍ tiêu sinh lý ÿӅu tăng. Do vұy sӵ tăng các chӍ tiêu sinh
lý là ÿiӅu cҫn tránh bҵng cách tҥo môi trѭӡng sӕng thích hӧp cho thӓ nhѭ thông
thoáng, mát mҿ và yên tƭnh.
4. ĈһcÿiӇm vӅ khӭu giác
Cѫ quan khӭu giác cӫa thӓ rҩt phát triӇn, nó có thӇ ngӱi mùi mà phân biӋtÿѭӧc
con cӫa nó hay con cӫa con khác. Xoang mNJi thӓ có nhiӅu vách ngăn chi chít có thӇ