ỦY BAN NHÂN DÂN TỈNH THANH HÓA
TRƯỜNG CAO ĐẲNG NÔNG NGHIỆP THANH HÓA
GIÁO TRÌNH
MÔN HỌC/MÔ ĐUN: PHÒNG TRỪ DỊCH HẠI
NGÀNH/NGHỀ: TRỒNG.TRỌT- BẢO VỆ THỰC VẬT
TRÌNH ĐỘ: TRUNG CẤP
Ban hành kèm theo Quyết định số: /QĐ-… ngày…….tháng….năm .........
…………........... của……………………………….
………Năm 2025
TUYÊN BỐ BẢN QUYỀN
Tài liệu này thuộc loại sách giáo trình nên các nguồn thông tin có thể được phép
dùng nguyên bản hoặc trích dùng cho các mục đích về đào tạo và tham khảo.
Mọi mục đích khác mang tính lệch lạc hoặc sử dụng với mục đích kinh doanh
thiếu lành mạnh sẽ bị nghiêm cấm.
LỜI GIỚI THIỆU
Dịch hại cây trồng, bao gồm sâu bệnh, cỏ dại và các sinh vật gây hại khác, luôn
là một trong những thách thức lớn nhất đối với sản xuất nông nghiệp trên toàn thế giới.
Chúng không chỉ gây tổn thất nghiêm trọng về năng suất chất lượng nông sản
còn làm tăng chi phí sản xuất và ảnh hưởng đến an ninh lương thực. Trong nhiều thập
kỷ, việc lạm dụng thuốc bảo vệ thực vật (BVTV) hóa học đã dẫn đến nhiều hệ lụy tiêu
cực như ô nhiễm môi trường, suy giảm đa dạng sinh học, hình thành tính kháng thuốc
ở dịch hại và gây hại cho sức khỏe con người.
Trước bối cảnh đó, phương pháp phòng trừ tổng hợp dịch hại (IPM - Integrated
Pest Management) đã ra đời ngày càng được công nhận một chiến lược quản
dịch hại tiên tiến, hiệu quả bền vững. IPM không phải một biện pháp đơn lẻ
là một hệ thống các nguyên tắc và biện pháp kỹ thuật được phối hợp một cách hài hòa,
dựa trên sự hiểu biết sâu sắc về hệ sinh thái nông nghiệp, nhằm kiểm soát dịch hại
dưới ngưỡng gây hại kinh tế, đồng thời giảm thiểu rủi ro cho sức khỏe con người
môi trường.
Giáo trình "Phòng Trừ Tổng Hợp Dịch Hại Cây Trồng" được biên soạn nhằm
cung cấp cho người học những kiến thức nền tảng về dịch hại, mối quan hệ của chúng
trong hệ sinh thái nông nghiệp, các nguyên lý biện pháp của IPM, cũng như kỹ năng
ứng dụng IPM vào thực tiễn quản dịch hại trên các cây trồng chủ yếu. Qua đó, chúng
tôi hy vọng sẽ góp phần đào tạo nên những nhà nông học, kỹnông nghiệp có tư duy
hệ thống, có khả năng đưa ra các quyết định quảndịch hại thông minh, góp phần xây
dựng một nền nông nghiệp Việt Nam an toàn, hiệu quả và thân thiện với môi trường.
Kết cấu của giáo trình
Giáo trình "Phòng trừ dịch hại" được biên soạn thành 6 chương, với nội dung
được sắp xếp khoa học, bám sát thực tiễn sản xuất phù hợp với chuẩn đầu ra bậc
trung cấp.
Chương 1: Cơ sở khoa học của biện pháp phòng trừ tổng hợp dịch hại cây trồng
Chương 2: Những biện pháp của chương trình phòng trừ tổng hợp dịch hại cây trồng
(IPM)
Chương 3: Phòng trừ tổng hợp dịch hại lúa
Chương 4: Phòng trừ tổng hợp một số loại sâu, bệnh hại cây công nghiệp
Chương 5: Phòng trừ tổng hợp một số loại sâu, bệnh hại cây ăn quả
Chương 6: Phòng trừ tổng hợp một số loại sâu, bệnh hại cây rau màu
Mỗi chương thể bao gồm: Mục tiêu chương; Nội dung thuyết; Gợi ý thực
hành
Cách trình bày giáo trình
Giáo trình được trình bày rõ ràng, dễ hiểu, phù hợp với trình độ nhận thức của học
sinh trung cấp chuyên nghiệp.
Mặc đã nhiều cố gắng trong quá trình biên soạn, nhưng giáo trình khó tránh
khỏi những thiếu sót. Nhóm biên soạn rất mong nhận được ý kiến đóng góp của quý
thầy cô, bạn đọc và sinh viên để hoàn thiện hơn trong các lần tái bản sau.
Xin chân thành cảm ơn!
…............, ngày…..........tháng…........... năm……
Tham gia biên soạn
1. Chủ biên: Th.s Đỗ Thị Huyền
2. Thành viên:………………..
MỤC LỤC
GIÁO TRÌNH................................................................................................................1
Chương 1: Cơ sở khoa học của biện pháp phòng trừ tổng hợp dịch hại cây trồng....3
Chương 2: Những biện pháp của chương trình phòng trừ tổng hợp dịch hại cây
trồng (IPM)................................................................................................................4
GIÁO TRÌNH MÔN HỌC/MÔ ĐUN.........................................................................11
Tên môn học/mô đun: Phòng trừ dịch hại....................................................................11
Mã môn học/mô đun: MH 20.......................................................................................11
CHƯƠNG 1. CƠ SỞ KHOA HỌC CỦA BIỆN PHÁP PHÒNG TRỪ.........................1
TỔNG HỢP DỊCH HẠI CÂY TRỒNG........................................................................1
Giới thiệu:..................................................................................................................1
Mục tiêu của chương:.............................................................................................1
1. Dịch hại cây trồng và tác hại của chúng................................................................1
1.1. Khái niệm dịch hại cây trồng (Pest):...............................................................1
1.2. Tác hại của dịch hại cây trồng:.......................................................................2
2. Dịch hại cây trồng là trạng thái tự nhiên của hệ sinh thái nông nghiệp.................4
3. Mối quan hệ giữa dịch hại cây trồng và hoạt động mất cân đối trong sản xuất
nông nghiệp................................................................................................................6
4. Định nghĩa biện pháp phòng trừ tổng hợp dịch hại cây trồng (IPM). Sự khác
nhau giữa IPM, IPC và PC.........................................................................................8
4.1. Định nghĩa IPM (Integrated Pest Management - Phòng trừ tổng hợp dịch
hại):........................................................................................................................8
4.2. Các nguyên tắc cơ bản của IPM:....................................................................9
4.3. Sự khác nhau giữa IPM, IPC và PC:...............................................................9
5. Thực hành............................................................................................................11
CHƯƠNG 2. NHỮNG BIỆN PHÁP CỦA CHƯƠNG TRÌNH PHÒNG TRỪ TỔNG
HỢP DỊCH HẠI CÂY TRỒNG (IPM)........................................................................14
Giới thiệu:................................................................................................................14
Chương này nằm trong phần trọng tâm của môn Phòng trừ dịch hại, trình bày các
biện pháp kỹ thuật cụ thể được sử dụng trong chương trình phòng trừ tổng hợp dịch
hại cây trồng (IPM – Integrated Pest Management)................................................14