
TRƯỜNG CAO ĐẲNG ĐẠI VIỆT SÀI
GÒN KHOA Y DƯỢC
🖎🕮✍
SINH LÝ BỆNH
( Dành cho sinh viên hệ Cao đẳng Y sĩ đa khoa )
Giảng viên biên soạn
BS. NGUYỄN TẤN HIỆP
LƯU HÀNH NỘI BỘ

Năm 2024
MỤC LỤC
1. ĐẠI CƯƠNG VỀ SINH LÝ BỆNH ............................................................................... 1 2.
SINH LÝ BỆNH QUÁ TRÌNH VIÊM ......................................................................... 8 3.
SINH LÝ BỆNH ĐIỀU HOÀ THÂN NHIỆT SỐT ................................................ 30 4.
RỐI LOẠN CHUYỂN HOÁ GLUCID ........................................................................ 44 5.
RỐI LOẠN CHUYỂN HOÁ PROTID ......................................................................... 57 6.
RỐI LOẠN CHUYỂN HOÁ LIPID ............................................................................... 71 7.
SINH LÝ BỆNH TẠO MÁU ............................................................................................ 82 8.
SINH LÝ BỆNH TUẦN HOÀN ..................................................................................... 92 9.
SINH LÝ BỆNH HÔ HẤP ................................................................................................. 106
10. SINH LÝ BỆNH TIÊU HOÁ ......................................................................................... 119
11. SINH LÝ BỆNH CHỨC NĂNG THẬN ................................................................... 130

ĐẠI CƯƠNG VỀ SINH LÝ BỆNH
1. ĐỊNH NGHĨA
Sinh lý bệnh là môn học nghiên cứu về những qui luật hoạt động của cơ
thể bị bệnh trong những trường hợp bệnh lý cụ thể, từ đó rút ra những qui luật
hoạt động của cơ quan, tổ chức bị bệnh, của các quá trình bệnh lý điển hình, cuối
cùng tìm hiểu những qui luật hoạt động của bệnh nói chung.
2. SỰ HÌNH THÀNH MÔN SINH LÝ BỆNH
- Môn Sinh lý bệnh ngày nay có nguồn gốc từ môn giải phẫu bệnh. - Theo lich sử
y học, y học hiện đại mới phát triển ở các nước phương Tây sau thời kỳ phục
hưng và chi đển khi y học đứng vững trên 2 nền tảng hình thái và chức năng thì
mới có những tiến bộ vượt bậc. Những thay đổi trong cơ thể người bệnh được
quan sát đầu tiên là những thay đổi về hình thái, đại thể hay vi thể, qua đó, ta chỉ
có khái niệm thô sơ về những thay đổi chức năng có thể xảy ra trong cơ thể bị
bệnh, song đó chỉ là hình ảnh của một giai đoan nhất định nào đó trong cả quá
trình bệnh lý. Từ những quan sát hình ảnh của từng giai đoạn bệnh lý trên, được
tổng hợp lại, rút ra những qui luật hoạt động của toàn cơ thể bị bệnh, đầu tiên là
cho từng bệnh một, sau là từng nhóm bệnh, từng cơ quan, tổ chức bệnh. Quá trình
này đã hình thành dần phần bệnh lý cơ quan, rồi đến bệnh lý đại cương, tiền đề
của môn sinh lý bệnh ngày nay.
- Cuối thế kỷ XIX, môn y học thực nghiệm ra đời, đã đưa y học tiến lên mạnh mẽ
và phần quan trọng mà y học thực nghiệm đóng góp chính là phương pháp luận
áp dụng trong nghiên cứu y học. Khi các kỹ thuật thăm dò chức năng sinh lý có
thể tiến hành được trên người, một môn học mới đã xuất hiện, đó là sinh lý áp
dụng hay sinh lý lâm sàng.
1
- Sang thế kỷ XX, môn hóa sinh học phát triển đã giúp giải thích rất nhiều hiện

tượng trong sinh lý cũng như bệnh lý, môn hóa sinh lý và hóa bệnh lý bắt đầu
xuất hiện.
- Những năm gần đây, một số môn y sinh học đã phát triển cực kỳ mạnh mẽ như
miễn dịch học, di truyền học, sinh thái học,... Chúng đã đóng góp rất nhiều cơ sở
khoa học, để giải thích các qui luật hoạt động của cơ thể bình thường cũng như
bệnh lý và khi đi sâu phân tích, người ta nhận thấy, giữa các môn học có mối liên
quan với nhau: con người bình thường hay bệnh lý, khi phân tích thành những cơ
quan, tổ chức, tế bào, hay thậm chí là những phân tử, nguyên tử hóa học riêng
biệt, bao giờ chúng cũng có liên hệ với nhau, tương tác lẫn nhau, hình thành một
khối thống nhất. Do đó, cần có một môn học để tổng hợp thành tựu của các môn
học đó ở mức cao hơn, ở mức con người là một khối thống nhất. Đó cũng chính
là đối tượng nghiên cứu của môn sinh lý bệnh học.
3. VAI TRÒ CỦA SINH LÝ BỆNH TRONG Y HỌC
3.1. Sinh lý bệnh là triết học của y học
- Lịch sử phát triển của khoa học nói chung và của y học nói riêng là một chuỗi
của các cuộc đấu tranh sinh tồn, đấu tranh giữa hai quan điểm duy tâm và duy
vật. Những phát minh, sáng kiến giá trị đều phải dựa trên cơ sở khoa học rõ ràng
và sinh lý bệnh là môn học mà quan điểm duy vật của triết học được thể hiện rõ
nhất. - Qua cơ chế tác dụng của các nguyên nhân gây bệnh, cũng như qua cơ chế
bệnh sinh của các quá trình bệnh lý, đã thể hiện rất rõ những quy luật cơ bản của
duy vật biện chứng. Việc phân biệt bản chất và hiện tượng, mối tương quan giữa
hậu quả bệnh lý và nguyên nhân, đó là những vấn đề phức tạp của y học mà duới
góc nhìn của quan điểm triết học duy vật biện chứng đã phần nào lý giải được, từ
đó đã xây dựng nên những nguyên tắc trong điều trị bệnh.
2
3.2. Sinh lý bệnh là cơ sở của y học hiện đại
- Lịch sử y học ở thời kỳ văn minh cổ đại, tuy cũng có những thành tựu nhất

định, song y học vẫn không phát triển mạnh mẽ, vì các môn y học cơ sở như giải
phẩu, sinh lý chưa có nền tảng vật chất, tất cả sự giải thích cho các hiện tượng
đều đi vào những giả thiết duy tâm thần bí.
- Phương pháp thực nghiệm ra đời, cùng với sự hình thành của môn sinh lý bệnh
học đánh dấu một bước phát triển nhất định của khoa học y học, bởi vì nó làm
nhiệm vụ tổng hợp những thành tựu của các công trình nghiên cứu, phân tích, tìm
hiểu các quy luật bệnh lý trong những bệnh cụ thể, từ đó, tạo tiền đề cho các môn
y học cơ sở đã phát triển không ngừng.
3.3. Sinh lý bệnh là lý luận của y hoc
Mục tiêu của sinh lý bệnh là kiến tạo cho người thầy thuốc một quan điểm
và một phương pháp suy luận đúng đắn trong y học. Khi tìm hiểu mối liên quan
giữa các hiên tượng sinh lý và bệnh lý, sinh lý bệnh đã tổng hợp chúng thành
những quy luật chung, qua đó, đã nâng cao trình độ lý luận của khoa hoc y học và
nhờ dựa vào phương pháp thực nghiệm, những lý luận đó có cơ sở khoa học nhất
định.
3.4. Sinh lý bệnh soi sáng công tác dự phòng và điều trị
- Nội dung của sinh lý bệnh học, nhìn chung là tìm hiểu bệnh nguyên, bệnh sinh,
cũng như các mối liên quan giữa chúng trong từng bệnh lý cụ thể. - Trong điều
trị, có điều trị bệnh nguyên, điều trị theo cơ chế bệnh sinh và điều trị triệu chứng.
Biết được nguyên nhân gây bệnh mà điều trị, đó là điều lý tưởng. Nắm được
bệnh sinh, ta có thể dự đoán trước những tình huống bệnh lý sẽ xảy ra và có biện
pháp ngăn chặn bệnh lý tiến triên nặng hơn, ngay cả khi thầy thuốc không biết
được nguyên nhân, bệnh sinh của bệnh lý, thì việc điều trị triệu chứng cho bệnh
nhân, cũng cần phải biết cơ chế bệnh sinh của triệu chứng đó thì việc điều trị
mới không sai nguyên tắc.
3
- Trong dự phòng bệnh, biết được nguyên nhân và điều kiện phát sinh ra bệnh,
cũng như biết được mối quan hệ giữa nguyên nhân và điều kiện, giữa con nguời
với môi trường thì công tác dự phòng mới đạt kết quả tốt.

