TRƯỜNG ĐẠI HỌC LAO ĐỘNG XÃ HỘI
Đồng chủ biên: TS. Ngô Anh Cường
ThS. Đỗ Thị Thuý
GIÁO TRÌNH
THỐNG KÊ DOANH NGHIỆP
(Dùng đào tạo trình độ đại học)
HÀ NỘI, NĂM 2025
i
LỜI NÓI ĐẦU
Xu hướng hội nhập kinh tế quốc tế và chuyển đổi số ngày càng diễn ra mạnh mẽ
đã đòi hỏi các doanh nghiệp Việt Nam cần phải thực hiện đổi mới quản lý, nâng cao
hiệu quả hoạt động sản xuất kinh doanh và ra quyết định dựa trên cơ sở dữ liệu tin cậy.
Do vậy, các thông tin thống kê đã trở thành những công cụ quan trọng giúp doanh nghiệp
phân tích, đánh giá đúng thực trạng hoạt động sản xuất kinh doanh; phát hiện vấn đề, so
sánh kết quả giữa các bộ phận hoặc thời kỳ, từ đó sử dụng nguồn lực một cách hợp lý
và hiệu quả; dự báo xu hướng và xây dựng chiến lược phát triển bền vững.
Học phần Thống kê Doanh nghiệp có vai trò quan trọng trong việc hình thành tư
duy và kỹ năng phân tích dữ liệu cho sinh viên khối ngành kinh tế. Giáo trình Thống kê
Doanh nghiệp được biên soạn nhằm cung cấp cho người học hệ thống kiến thức và các
phương pháp thống kê cơ bản được vận dụng trong thực tế áp dụng cho doanh nghiệp.
Giáo trình cũng cập nhật các chỉ tiêu và phương pháp phân tích hiện đại phù hợp với
yêu cầu đào tạo theo hướng ứng dụng và bối cảnh kinh tế số.
Các nội dung được trình bày trong giáo trình gồm kết quả hoạt động sản xuất
kinh doanh, các yếu tố đầu vào (lao động, thu nhập, chi phí sản xuất...), hoạt động tài
chính và hiệu quả hoạt động sản xuất kinh doanh... Các nội dung này được sắp xếp theo
trình tự logic nhằm giúp người học có cái nhìn tổng thể về tình hình hoạt động sản xuất
kinh doanh của doanh nghiệp. Từ đó, người học có thể vận dụng các phương pháp thống
kê để phân tích, đánh giá hoạt động sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp.
Giáo trình Thống kê Doanh nghiệp được sử dụng làm tài liệu học tập chính thức
cho sinh viên đại học chính quy ngành Kế toán trường Đại học Lao động - Xã hội và
đồng thời là tài liệu tham khảo hữu ích cho giảng viên, sinh viên các ngành kinh tế khác.
Tập thể tác giả tham gia biên soạn gồm có:
1. TS. Ngô Anh Cường viết chương 1, chương 4 và chương 5;
2. ThS. Đỗ Thu Hương viết chương 2;
3. ThS. Phạm Linh Giang viết chương 3;
4. ThS. Đỗ Thị Thúy viết chương 6;
5. ThS. Lưu Thị Duyên viết chương 7.
Trong quá trình biên soạn, ban biên soạn đã cố gắng trình bày ngắn gọn, khoa
học và gắn với thực tiễn về các nội dung phản ánh hoạt động sản xuất kinh doanh của
doanh nghiệp. Ban biên soạn rất mong nhận được những ý kiến đóng góp quý báu của
các nhà khoa học, các doanh nghiệp, đồng nghiệp, người học để giáo trình ngày càng
hoàn thiện hơn. Mọi ý kiến đóng góp xin vui lòng gửi về địa chỉ email:
bomontk@ulsa.edu.vn.
Xin trân trọng cảm ơn!
BAN BIÊN SOẠN
ii
MỤC LỤC
LỜI NÓI ĐẦU ................................................................................................................. i
MỤC LỤC ..................................................................................................................... ii
DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT ........................................................................... vii
CHƯƠNG 1. NHỮNG VẤN ĐỀ CHUNG VỀ THỐNG KÊ DOANH NGHIỆP .... 1
1.1. Khái niệm và phân loại doanh nghiệp .................................................................. 1
1.1.1. Khái niệm doanh nghiệp .................................................................................... 1
1.1.2. Phân loại doanh nghiệp ..................................................................................... 2
1.2. Đối tượng, ý nghĩa và nhiệm vụ của thống kê doanh nghiệp ............................. 6
1.2.1. Đối tượng nghiên cứu của thống kê doanh nghiệp ............................................ 6
1.2.2. Ý nghĩa và nhiệm vụ của thống kê doanh nghiệp ............................................... 7
1.3. Hệ thống chỉ tiêu thống kê doanh nghiệp ............................................................. 9
1.3.1. Khái niệm về hệ thống chỉ tiêu thống kê doanh nghiệp ..................................... 9
1.3.2. Hệ thống chỉ tiêu thống kê doanh nghiệp ........................................................ 10
1.4. Phương pháp phân tích thống kê doanh nghiệp ................................................ 10
CÂU HỎI ÔN TẬP CHƯƠNG 1 ............................................................................... 13
CHƯƠNG 2. THỐNG KÊ KẾT QUẢ HOẠT ĐỘNG SẢN XUẤT KINH DOANH
CỦA DOANH NGHIỆP .............................................................................................. 14
2.1. Những vấn đề chung về thống kê kết quả sản xuất kinh doanh ...................... 14
2.1.1. Kết quả hoạt động sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp ............................. 14
2.1.2. Ý nghĩa thống kê kết quả hoạt động sản xuất kinh doanh ............................... 14
2.1.3. Nhiệm vụ thống kê kết quả hoạt động sản xuất kinh doanh............................. 15
2.1.4. Các dạng biểu hiện kết quả hoạt động sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp
.................................................................................................................................... 15
2.1.5. Đơn vị đo lường kết quả hoạt động sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp .. 16
2.1.6. Nguyên tắc tính kết quả hoạt động sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp ... 17
2.1.7. Các loại giá được sử dụng để tính các chỉ tiêu kết quả hoạt động sản xuất kinh
doanh của doanh nghiệp ............................................................................................ 18
2.1.8. Thuế sản xuất ................................................................................................... 18
2.1.9. Trợ cấp sản xuất ............................................................................................... 19
2.2. Hệ thống chỉ tiêu thống kê kết quả hoạt động sản xuất kinh doanh của doanh
nghiệp ............................................................................................................................ 20
iii
2.2.1. Giá trị sản xuất (GO) ....................................................................................... 20
2.2.2. Giá trị gia tăng (VA) ........................................................................................ 24
2.2.3. Số lượng sản phẩm sản xuất ............................................................................ 25
2.2.4. Giá trị hàng hoá sản xuất ................................................................................ 26
2.2.5. Các chỉ tiêu doanh thu của doanh nghiệp........................................................ 27
2.2.6. Các chỉ tiêu lợi nhuận của doanh nghiệp ........................................................ 29
CÂU HỎI ÔN TẬP CHƯƠNG 2 ............................................................................. 33
BÀI TẬP CHƯƠNG 2 ............................................................................................... 34
CHƯƠNG 3. THỐNG KÊ LAO ĐỘNG VÀ THU NHẬP TRONG DOANH
NGHIỆP ....................................................................................................................... 40
3.1. Thống kê lao động trong doanh nghiệp .............................................................. 40
3.1.1. Khái niệm lao động và nhiệm vụ của thống kê lao động doanh nghiệp .......... 40
3.1.2. Phân loại lao động trong doanh nghiệp .......................................................... 41
3.1.3. Quy mô lao động trong doanh nghiệp ............................................................. 41
3.1.4. Phân tích thống kê lao động trong doanh nghiệp ............................................ 43
3.2. Thống kê tình hình sử dụng thời gian lao động của doanh nghiệp ................. 47
3.2.1. Các chỉ tiêu phản ánh tình hình sử dụng thời gian lao động ........................... 47
3.2.2. Các chỉ tiêu phân tích tình hình sử dụng thời gian lao động ........................... 52
3.3. Thống kê năng suất lao động trong doanh nghiệp ............................................ 54
3.3.1. Khái niệm năng suất lao động, nhiệm vụ và ý nghĩa thống kê năng suất lao
động trong doanh nghiệp ........................................................................................... 54
3.3.2. Phương pháp tính năng suất lao động ............................................................. 54
3.3.3. Phân tích biến động năng suất lao động bình quân trong doanh nghiệp ........ 58
3.3.4. Phân tích ảnh hưởng của năng suất lao động bình quân đến biến động kết quả
sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp ...................................................................... 58
3.4. Thống kê thu nhập của lao động trong doanh nghiệp ...................................... 59
3.4.1. Khái niệm thu nhập, nhiệm vụ và ý nghĩa thống kê thu nhập của lao động
trong doanh nghiệp .................................................................................................... 59
3.4.2. Các chỉ tiêu thống kê phản ánh thu nhập của lao động trong doanh nghiệp .. 60
3.4.3. Phân tích biến động tiền lương bình quân một lao động trong doanh nghiệp 62
3.4.4. Phân tích biến động quỹ tiền lương của doanh nghiệp ................................... 63
CÂU HỎI ÔN TẬP CHƯƠNG 3 ............................................................................. 67
BÀI TẬP CHƯƠNG 3 ............................................................................................... 68
iv
CHƯƠNG 4. THỐNG KÊ TÀI SẢN TRONG DOANH NGHIỆP......................... 73
4.1. Thống kê tài sản lưu động trong doanh nghiệp ................................................. 73
4.1.1. Khái niệm tài sản lưu động, nhiệm vụ và ý nghĩa thống kê tài sản lưu động .. 73
4.1.2. Phân loại tài sản lưu động trong doanh nghiệp .............................................. 74
4.1.3. Hệ thống chỉ tiêu thống kê phản ánh tài sản lưu động trong doanh nghiệp.... 75
4.2. Thống kê tài sản cố định trong doanh nghiệp .................................................... 80
4.2.1. Khái niệm tài sản cố định, nhiệm vụ và ý nghĩa thống kê tài sản cố định ....... 80
4.2.2. Phân loại tài sản cố định trong doanh nghiệp ................................................. 81
4.2.3. Đánh giá tài sản cố định .................................................................................. 83
4.2.4. Hệ thống chỉ tiêu thống kê tài sản cố định ....................................................... 85
4.2.5. Thống kê khấu hao tài sản cố định .................................................................. 95
4.3. Thống kê trang thiết bị sản xuất (tài sản cố định trực tiếp tham gia vào quá
trình sản xuất) .............................................................................................................. 97
4.3.1. Nhóm chỉ tiêu phản ánh quy mô và cơ cấu trang thiết bị sản xuất hiện có ..... 97
4.3.2. Nhóm chỉ tiêu phản ánh tình trạng kỹ thuật và thời gian sử dụng trang thiết bị
sản xuất ...................................................................................................................... 98
4.3.3. Nhóm chỉ tiêu phản ánh mức độ hiện đại, công nghệ của trang thiết bị sản
xuất ............................................................................................................................. 99
4.3.4. Nhóm chỉ tiêu phản ánh hiệu quả sử dụng trang thiết bị sản xuất ................ 100
4.3.5. Nhóm chỉ tiêu phản ánh mức độ đầu tư, đổi mới công nghệ về trang thiết bị
sản xuất .................................................................................................................... 101
4.4. Phân tích thống kê tài sản trong doanh nghiệp ............................................... 101
4.4.1. Phân tích biến động tài sản trong doanh nghiệp ........................................... 101
4.4.2. Phân tích các nhân tố ảnh hưởng đến sự biến động tài sản trong doanh nghiệp
.................................................................................................................................. 102
CÂU HỎI ÔN TẬP CHƯƠNG 4 ............................................................................. 105
BÀI TẬP CHƯƠNG 4 ............................................................................................... 106
CHƯƠNG 5. THỐNG KÊ GIÁ THÀNH SẢN PHẨM CỦA DOANH NGHIỆP
..................................................................................................................................... 109
5.1. Khái niệm giá thành sản phẩm, nhiệm vụ và ý nghĩa của thống kê giá thành
sản phẩm ..................................................................................................................... 109
5.1.1. Khái niệm giá thành sản phẩm ...................................................................... 109
5.1.2. Nhiệm vụ và ý nghĩa của thống kê giá thành sản phẩm ................................. 109
5.1.3. Phân loại giá thành sản phẩm ....................................................................... 110