Giun sán - Giun đũa
( Ascaris lumbricoides )
1. Đặc điểm sinh học, chu kỳ của giun đũa
1.1. Đặc điểm sinh học
- Giun đũa trưởng thành có cơ thể hình ống, màu hồng nhạt, con cái đuôi thẳng,
dài 20 - 25cm x 5 - 6mm. Con đực đuôi cong, dài 15 - 17cm x 3 - 4mm
- Trứng giun đũa hình bầu dục màu vàng, vỏ dầy, xù xì. Kích thước từ 60 -70 x 35
-50 Micromet
1.2.Chu kỳ của giun đũa
Người <->Ngoại cảnh
- Giai đoạn ở người
Giun đũa ký sinh ở ruột non của người. Người nhiễm giun đũa là do ăn phải trứng
có ấu trùng, vào tới ruột trứng nở thành ấu trùng ( KT: 0,2 mm). ấu trùng chui qua
thành ruột vào mạch máu mạc treo tràng trên rồi theo máu tới gan, ở gan 3 - 4
ngày, ấu trùng theo tĩnh mạch trên gan tới tim và theo động mạch phổi lên phổi, ở
phổi khoảng 10 ngày, ấu trùng thay vỏ 2 lần phát triển nhanh ở các phế nang (dài 1
-2mm). Sau đó nó theo phế quản, khí quản lên hầu rồi lại xuống ruột non phát
triển thành giun trưởng thành. Giun trưởng thành giao hợp, giun cái đẻ trứng,
trứng phải ra noại cảnh mới phát triển được
- Giai đoạn ở ngoại cảnh
- Trứng giun đũa ra ngoại cảnh gặp điều kiện thuận lợi (nhiệt độ 24-250C,
>80%, có O2) sẽ phát triển thành trứng có ấu trùng sau 15 ngày. Nhiệt độ >360C
hoặc <120C trứng không phát triển được, ở nhiệt độ > 600C, <-120C trứng sẽ bị
diệt. Còn ở nhiệt độ 450C là nhiệt độ trong hố ủ phân thì phải sau 4 tháng trứng
mới bị diệt. Các chất sát trùng thông thường: Formol 6%, thuốc tím, cresyl 10%,
không diệt được trứng trừ dung dịch iod 10%. Trong hố xí nước trứng sống được 2
tháng. Nếu người ăn phải trứng có ấu trùng vào cơ thể nó sẽ phát triển như đã mô
tả trong giai đoạn ở người
- Thời gian hoàn thành chu kì: 60 ngày, đời sống của giun đũa là 13 tháng.
2. Đặc điểm dịch tễ giun đũa ở Việt Nam
Trứng giun đũa từ ngoại cảnh nhiễm vào người qua con đường ăn uống, mầm
bệnh chính là trứng có ấu trùng và nguồn bệnh là người có giun đũa trong cơ thể.
2.1. Các yếu tố nguy cơ gây nhiễm giun đũa
- Môi trường đất có trứng giun đũa. Bộ môn KST trường ĐHYKTN đã nghiên cứu
về mức độ ô nhiễm và sự phát tán trứng giun đũa trong đất tại một số tỉnh: Thái
Nguyên, Hà Giang, Lai Châu, Sơn La, Hoà Bình, Bắc Kạn thấy tỷ lệ nhiễm trứng
giun đũa trong các loại đất như sau: Đất trong nhà 36,26% số mẫu đất có trứng
giun đũa, đất ở sân 37,8%, đất ở lối đi 42,75%, đất xung quanh hố xí 56%. Theo
nghiên cứu của Đỗ Dương Thái năm 1976 thì tỷ lệ nhiễm trứng giun đũa trong đất
ở vùng vệ sinh tốt chỉ là 14%
- Tập quán canh tác còn dùng phân tươi làm phân bón cho cây trồng .
- Tập quán sinh hoạt, vệ sinh còn kém. Xây dựng hố xí không đạt tiêu chuẩn vệ
sinh (kín, khô, sạch, xa nguồn nước trên 10m). Nhiều nơi ở miền núi còn không có
hố xí, trẻ em đi ngoài không đúng nơi quy định, chó, lợn thả rông ăn phân người
có trứng giun lại thải ra ngoài môi trường, xử lý rác thải không tốt để ruồi nhặng
sinh sôi, vận chuyển mầm bệnh là trứng giun.
- Thời tiết khí hậu: Mưa nhiều, nóng ẩm, rất thuận lợi cho việc phát triển của trứng
giun.
- Các điều kiện kinh tế xã hội, văn hoá, giáo dục, dân trí còn thấp
- Tất cả các nguy cơ đó làm cho bệnh giun đũa có tỉ lệ nhiễm cao
- Trứng giun phát tán ra được môi trường xung quanh là do các điều kiện: Dùng
phân bắc tươi làm phân bón, hố xí thiếu hoặc không hợp vệ sinh để phân lan tràn
ra bên ngoài, ruồi nhặng vận chuyển mầm bệnh gia súc ăn phải trứng giun lại thải
ra môi trường, trứng đó vẫn phát triển thành trứng có ấu trùng được
2.2. Đặc điểm dịch tễ giun đũa ở Việt Nam
- Tỷ lệ nhiễm giun đũa đứng hàng đầu trong các loại giun truyền qua đất ở VN. Tỷ
lệ nhiễm chung trong cả nước là 80%, phân bố chủ yếu ở vùng có tập quán dùng
phân bắc làm phân bón.
- Miền Bắc: Đồng bằng 80-95%, trung du 80-90%, ven biển 70%, vùng núi 50-
70%
- Miền Trung: Đồng bằng 70,5%, ven biển 12,5%, vùng núi 38,4%
- Miền Nam: Đồng bằng 45-60%, vùng Tây Nguyên 10-25%
- Theo điều tra của Cấn Thị Cúc (1980) tại Quảng Ninh có tỷ lệ nhiễm giun đũa
88,39%, của Đỗ Thị Đáng (1990) tại Thái Bình là 87,71% (nam 85,72%, nữ
87,01% )
- Mọi lứa tuổi đều có thể nhiễm giun đũa, trẻ em lứa tuổi học sinh phổ thông có tỉ
lệ nhiễm cao nhất. Theo điều tra của Hoàng Tân Dân và Trương Thị Kim Phượng
ở học sinh các trường phổ thông cơ sở nội, ngoại thành Hà Nội 1995 cho kết quả
nhiễm giun đũa 62,47%
- Về giới: Tỉ lệ nhiễm giun đũa của nam và nữ xấp xỉ nhau, nếu không có sự khác
biệt về sinh hoạt và lao động.
- Về nghề nghiệp: Nông dân tiếp với phân, đất dễ bị nhiễm giun đũa hơn các nghề
nghiệp khác
- Mùa lạnh ở nước ta không đủ điều kiện để diệt trứng giun đũa ở ngoại cảnh. Do
đó ở Việt Nam trứng giun đũa phát triển quanh năm
3.Tác hại và biến chứng của bệnh giun đũa
3.1.Tác hại của giun đũa
- Giun đũa chiếm một phần thức ăn của người làm cho người bệnh thiếu dinh
dưỡng, gầy yếu .Ngoài ra giun còn gây rối loạn tiêu hoá, tắc ruột, tắc ống mật...
- ấu trùng giun đũa khi ở phổi nếu có nhiều sẽ gây hội chứng Loeffler (ho, đau
ngực, BC toan tăng cao 30%, chụp phổi có những đám mờ ở phổi ) nhưng các
triệu chứng này sẽ mất sau 1 tuần.
3.2. Thể bệnh giun đũa thường gặp: