1
Đ giúp tr em có «ể ẻ nguy c T Kơ ự ỷ »
s d ng và phát huy Ngôn Ngử ụ ữ
NGUY N Văn ThànhỄ
Lausanne, Th y Sĩụ
M c đích c a ngôn ng bao g m 2 th lo i chính y u.ụ ủ ữ ồ ể ạ ế
- M c đích th nh t là di n t ra ngoài cho k khác hi u bi tụ ứ ấ ễ ả ẻ ể ế
nh ng xúc đ ng và l i nhìn c a mình đang đ c c u mangữ ộ ố ủ ượ ư
trong n i tâmộ : « tôi C N gìẦ ? » và « tôi có Ý Đ NH làm gìỊ ? ».
- M c đích th hai là thông đ t và trao đ i v i k khác đangụ ứ ạ ổ ớ ẻ
k t d t quan h v i chúng ta. Nh ti p xúc qua l i nh v y,ế ệ ệ ớ ờ ế ạ ư ậ
m t đàng tôi trình bày cho k khác bi t tôi ghi nh n và hi uộ ẻ ế ậ ể
bi t ý ki n c a h th nào. Đàng khác, sau khi nghe h phátế ế ủ ọ ế ọ
bi u, tôi ki m ch ng cách h hi u bi t v tôi có ăn kh p v iể ể ứ ọ ể ế ề ớ ớ
th c t và nhu c u c b n c a tôi hay không.ự ế ầ ơ ả ủ
Nói m t cách v n g n, xuyên qua vai trò trung gian c a ngônộ ắ ọ ủ
ng , con ng i có kh năng g i ra vùng ánh sáng c a ý th c,ữ ườ ả ọ ủ ứ
nh ng n i dung đang hi n hình và có m t trong n i tâm, thu cữ ộ ệ ặ ộ ộ
2 lãnh v c T Duy và Xúc Đ ng. Nh đó, hai ch th đang ti pự ư ộ ờ ủ ể ế
xúc v i nhau, có th thi t l p và k t d t qua l i nh ng quan hớ ể ế ậ ế ệ ạ ữ ệ
trao đ i, đ ng c m và đ ng hành, nh m b túc và ki n toànổ ồ ả ồ ằ ổ ệ
cho nhau.
Không n m v ng hai m c đích n y, khi s d ng ngôn ng ,ắ ữ ụ ầ ử ụ ữ
ng i nói ch tác đ ng gi ng nh keo v t, l p l i m t cách máyườ ỉ ộ ố ư ẹ ặ ạ ộ
móc, hay là gi ng nh m t chi c máy hoàn toàn vô tâm, vô trí,ố ư ộ ế
đang phát âm m t cách t đ ng. T h i h n n a là chúng taộ ự ộ ệ ạ ơ ữ
dùng l i nói đ áp đ t, c ng ch , t cáo, gây ra h n thù, b oờ ể ặ ưỡ ế ố ậ ạ
đ ng, chia r và kỳ th .ộ ẽ ị
2
Đ có th s d ng ngôn ng m t cách có ý th c, tr em t ngàyể ể ử ụ ữ ộ ứ ẻ ừ
ra kh i cung lòng c a ng i m , đã ph i kinh qua m t ti nỏ ủ ườ ẹ ả ộ ế
trình h c h i và t p luy n, trong nhi u lãnh v c khác nhau,ọ ỏ ậ ệ ề ự
như : B t ch c, V n đ ng Tinh và Thô, Ph i h p các giácắ ướ ậ ộ ố ợ
quan, T duy và nh t là Quan h v i k khác. Nói cách khác,ư ấ ệ ớ ẻ
ngôn ng là thành qu , là hoa trái phát xu t t nhi u đi u ki nữ ả ấ ừ ề ề ệ
sinh ho t, đang giao thoa ch ng ch t và tác đ ng qua l i v iạ ằ ị ộ ạ ớ
nhau.
Chính vì nh ng lý do v a đ c trình bày, khi m t tr em b cữ ừ ượ ộ ẻ ộ
l nh ng hi n t ng ch m tr v ngôn ng , nh trong tr ngộ ữ ệ ượ ậ ể ề ữ ư ườ
h p c a các tr em có nguy c «ợ ủ ẻ ơ T Kự ỷ », nguyên nhân gây ra
r i lo n không h n ch đ c thu h p trong lãnh v c và giaiố ạ ẳ ỉ ượ ẹ ự
đ an ngôn ng , t l a tu i 15 đ n 36 tháng (3 năm) mà thôi.ọ ữ ừ ứ ổ ế
Trái l i, chúng ta c n ph i tr lui v tr c, c ng c t t cạ ầ ả ở ề ướ ủ ố ấ ả
nh ng sinh ho t n n t ng.ữ ạ ề ả
Trong tinh th n và lăng kính y, nh m trang b cho tr em «ầ ấ ằ ị ẻ có
nguy c T Kơ ự ỷ », nh ng d ng c và đi u ki n c n thi t đ điữ ụ ụ ề ệ ầ ế ể
vào lãnh v c ngôn ng , bài chia s n y s l n l t kh o sát vàự ữ ẻ ầ ẽ ầ ượ ả
đ ngh nh ng bài h c trong 3 chi u h ngề ị ữ ọ ề ướ sau đây:
-Chi u h ng th nh tề ướ ứ ấ : Nh ng bài h c l ng nghe, ti pữ ọ ắ ế
thu và hi u bi t ý nghĩa c a m t s tình hu ng trong cu cể ế ủ ộ ố ố ộ
s ng h ng ngày,ố ằ
-Chi u h ng th haiề ướ ứ : Nh ng bài h c b t ch c k khác,ữ ọ ắ ướ ẻ
trong lãnh v c đi u b , c ch … còn mang tên là «ự ệ ộ ử ỉ ngôn
ng không l iữ ờ »
-Chi u h ng th baề ướ ứ : Nh ng bài h c chu n b phát âm vàữ ọ ẩ ị
s d ng ngôn ng , n u nh ng c quan liên h đ n v n đử ụ ữ ế ữ ơ ệ ế ấ ề
phát âm không b th ng t n.ị ươ ổ
***
3
Ph n th Nh tầ ứ ấ : Nh ng bài h c v nghe và hi uữ ọ ề ể
bi tế
Đ có th kh i đ u nh ng bài h c n y, tr em c n đ c khámể ể ở ầ ữ ọ ầ ẻ ầ ượ
xét v m t chuyên môn y khoa, nh t là trong lãnh v c Tai-Mũi-ề ặ ấ ự
H ng và H Th n Kinh trung ng.ọ ệ ầ ươ
H n th c, đ có th bi t nghe và hi u,ẳ ự ể ể ế ể
-Tr em không «ẻ khi m thínhế » : nh ng c quan và đ ngữ ơ ườ
giây th n kinh có liên h đ n thính giác, v n nguyên v n.ầ ệ ế ẫ ẹ
-Tr em không thu c di n «ẻ ộ ệ b i nãoạ » : thùy Thái D ngươ
thu c h th n kinh trung ng có liên h đ n thính giácộ ệ ầ ươ ệ ế
v n ho t đ ng bình th ng. Thùy Trán có ph n v đi uẫ ạ ộ ườ ầ ụ ề
khi n nh ng c đ ng và ph n ng không b t n th ng.ể ữ ử ộ ả ứ ị ổ ươ
1.-Bài h c th nh tọ ứ ấ : Ghi nh n và phát huy nh ng ph n ng đ iậ ữ ả ứ ố
v i nh ng lo i ti ng đ ng và âm thanh, trong nhi u tình hu ngớ ữ ạ ế ộ ề ố
khác nhau.
Đi u ki n làm vi cề ệ ệ : 2 ng i l n, các lo i d ng c nh chuông,ườ ớ ạ ụ ụ ư
lúc l c, tr ng, thanh la, kèn…ắ ố
M t ng i l n phía sau tr em, trong m t lúc b t ng , t oộ ườ ớ ở ẻ ộ ấ ờ ạ
nên nh ng ti ng đ ng hay là nh ng âm thanh khá m nh.ữ ế ộ ữ ạ
M t ng i l n quan sát tr em và ghi nh n k t qu . N u trộ ườ ớ ẻ ậ ế ả ế ẻ
em có nh ng ph n ng nh gi t mình, b t tai, la ó…Hãy l i g nữ ả ứ ư ậ ị ạ ầ
gi i thích s ki n, t o an toàn và khen th ng. Ví d ômả ự ệ ạ ưở ụ
choàng tr em và nóiẻ : « Em nghe ti ng kèn r t l n do cô C t oế ấ ớ ạ
nên, em gi t mình, run r y, em thét la vì s …Nh v y, cô bi t làậ ẩ ợ ư ậ ế
em có l tai r t thính, nghe rõ ràng. Cô m ng. Hoan hô em. Côỗ ấ ừ
s báo tin m ng cho cha m c a em…Đ th ng em, cô choẽ ừ ẹ ủ ể ưở
phép em ch i trò ch i n y trong 5 phút, hay là ra ch i c uơ ơ ầ ơ ầ
tu tộ ».
4
2.-Bài h c th haiọ ứ : Phát hi n ngu n g c c a ti ng đ ng và âmệ ồ ố ủ ế ộ
thanh.
Đi u ki n làm vi c v n gi ng nh trong bài h c m t.ề ệ ệ ẫ ố ư ọ ộ
Ng i gây ra ti ng đ ng ho c âm thanh, sau khi ghi nh n ph nườ ế ộ ặ ậ ả
ng c a tr em, lùi l i v i nh ng kho ng cách càng lúc càng xa,ứ ủ ẻ ạ ớ ữ ả
đ i v i v tr hi n t i c a tr em.ố ớ ị ị ệ ạ ủ ẻ
Ng i l n có nhi m v ghi nh n ph n ng c a tr em, c nườ ớ ệ ụ ậ ả ứ ủ ẻ ầ
quan sát thêm : sau m i l n ti ng đ ng xu t hi n, tr em cóỗ ầ ế ộ ấ ệ ẻ
ph n ng quay đ u nhìn v phía ti ng đ ng không. Ph n ngả ứ ầ ề ế ộ ả ứ
phát hi n ngu n g c c a ti ng đ ng nh v y b t đ u t v tríệ ồ ố ủ ế ộ ư ậ ắ ầ ừ ị
nào và ch m d t v trí nào, v i âm thanh c a d ng c nào.ấ ứ ở ị ớ ủ ụ ụ
Trong m i bài h c, sau khi tr em có ph n ng, ng i l n luônỗ ọ ẻ ả ứ ườ ớ
luôn khen th ng tr em, b ng cách ph n nh hoàn c nh đangưở ẻ ằ ả ả ả
x y ra và b c l cho tr em th y n i ni m sung s ng và b ngả ộ ộ ẻ ấ ỗ ề ướ ằ
lòng c a mình. Tuy t đ i tránh xa nh ng câu khen sáo c ngủ ệ ố ữ ưở
như : « hoan hô, em gi i l m…ỏ ắ » không có kh năng ph n h iả ả ồ
cho tr em v giá tr hi n th c c a mình. Đàng khác, nh ngẻ ề ị ệ ự ủ ữ
thái đ hôn hít lung tung, l n x n ch t o nên cho tr em tìnhộ ộ ộ ỉ ạ ẻ
tr ng l thu c. M c tiêu chính y u c a bài h c b đánh m t. ạ ệ ộ ụ ế ủ ọ ị ấ
3.- Bài h c th baọ ứ : Ph n ng khi đ c g i b ng tên riêng c aả ứ ượ ọ ằ ủ
mình.
Tho ng ho t trong ngày, cô giáo hay là cha me g i tr em b ngả ạ ọ ẻ ằ
tên riêng, t nhi u v trí khác nhau, nh khi tr c m t, khi ừ ề ị ư ở ướ ặ ở
bên c nh, khi ra xa, khi l i g n… M i l n, ghi nh n ph n ngạ ạ ầ ỗ ầ ậ ả ứ
c a tr em. Không quên khen th ng, khi tr em b c l ph nủ ẻ ưở ẻ ộ ộ ả
ng tích c c.ứ ự
5
4.- Bài h c th tọ ứ ư : « Hãy nhìn M (cô) đây nàyẹ », và ghi nh nậ
cách tr em tr l i, đáp ng.ẻ ả ờ ứ
V a nói, v a m t tay gi b che m t l i. Đ a ngón tay tr c aừ ừ ộ ả ộ ắ ạ ư ỏ ủ
tay kia ch vào mi ng c a mình.ỉ ệ ủ
V i tr em có nguy c T K , chúng ta hãy t p cho tr em b tớ ẻ ơ ự ỷ ậ ẻ ắ
đ u nhìn mi ng, tr c khi em có th nhìn th ng vào m t.ầ ệ ướ ể ẳ ắ
5.- Bài h c th nămọ ứ : Hi u và D ng l i khi ng i l n nóiể ừ ạ ườ ớ
« KHÔNG »
Khi tr em v a kh i đ u m t hành vi «ẻ ừ ở ầ ộ r i lo nố ạ », nh đánhư
m t em khác, nh tóc…t c kh c nói «ộ ổ ứ ắ KHÔNG » m t cách rõộ
ràng và nghiêm ngh .ị
Nh ng cách làmữ :
-Kh i đ u càng s m càng h u hi u, v a khi hành vi m iở ầ ớ ữ ệ ừ ớ
« ch m n , ló lênớ ở »,
-V a nói Không, v a l i g n tr em,ừ ừ ạ ầ ẻ
-Chúng ta v a ti n l i g n, n u tr em còn ti p t c, v aừ ế ạ ầ ế ẻ ế ụ ừ
đ a tay tách r i và c n ngăn hành vi. Tách r i kh i đ iư ờ ả ờ ỏ ố
t ng c a hành vi (nh tr b đánh, đ ch i b ném xa…).ượ ủ ư ẻ ị ồ ơ ị
-Tuy t đ i không nói nhi u, đ r i tr em không hi u rõệ ố ề ể ồ ẻ ể
chúng ta mu n nói gì. Cho nên trong tình hu ng n y, nhi uố ố ầ ề
tác gi nh Th. PEETERS đ ngh dùng ký hi u «ả ư ề ị ệ C m xeấ
đi qua » (B ng tròn đ có hình ch nh t tr ng gi a).ả ỏ ủ ậ ắ ở ữ
-V a nói Không, v a đ a ngón tay làm d u «ừ ừ ư ấ Không ».
-N u tr em còn ti p t c, c m tay tr em và tách r i chínhế ẻ ế ụ ầ ẻ ờ
tr em ra kh i đ i t ng.ẻ ỏ ố ượ
-Tuy t đ i không b o ra ngoài, kh i m t chúng ta, hay làệ ố ả ỏ ặ
dùng k «ế đánh tr ng l ngố ả », b ng cách trao m t đ ch i,ằ ộ ồ ơ
vì đó là nh ng hình th c c ng c và tăng c ng hành vi,ữ ứ ủ ố ườ
thay vì gi m khinh, làm tan bi n.ả ế
-Cách làm cu i cùng là cô l p tr em, trong vòng tay c ngố ậ ẻ ứ
r n c a chúng ta.ắ ủ
Chúng ta làm t t c và tr i qua nh ng giai đo n trên đây, v iấ ả ả ữ ạ ớ
m t tâm h n t tin, thanh th n, an bình, không m t g n ý độ ồ ự ả ộ ợ ồ
