The Green House Effect
(cid:1190)nh h(cid:1133)(cid:1251)ng c(cid:1259)a hi(cid:1227)u (cid:1261)ng nhà kính (cid:255)(cid:1219)n môi tr(cid:1133)(cid:1249)ng
(cid:37)(cid:809)n có bao gi(cid:869) t(cid:889) h(cid:855)i hi(cid:847)u (cid:881)ng nhà kính là cái gì ch(cid:753)a, sau khi (cid:255)(cid:853)c xong bài này b(cid:809)n s(cid:837) bi(cid:839)t chính xác th(cid:839) nào là hi(cid:847)u (cid:881)ng nhà kính và s(cid:889)(cid:3)(cid:811)nh h(cid:753)(cid:871)ng c(cid:879)a nó (cid:255)(cid:839)n môi tr(cid:753)(cid:869)ng mà chúng ta (cid:255)ang s(cid:857)ng.
Hi(cid:1227)u (cid:1261)ng nhà kính là gì?
"(cid:46)(cid:855)t qu(cid:827) c(cid:895)a s(cid:905) c(cid:895)a s(cid:905) trao (cid:255)(cid:877)i không cân b(cid:841)ng v(cid:857) n(cid:259)ng l(cid:769)(cid:891)ng gi(cid:903)a trái (cid:255)(cid:829)t v(cid:883)i không gian xung quanh, d(cid:835)n (cid:255)(cid:855)n s(cid:905) gia t(cid:259)ng nhi(cid:863)t (cid:255)(cid:881) c(cid:895)a khí quy(cid:859)n trái (cid:255)(cid:829)t. Hi(cid:863)n t(cid:769)(cid:891)ng này di(cid:861)n ra theo c(cid:767) ch(cid:855) t(cid:769)(cid:767)ng t(cid:905) nh(cid:769) nhà kính tr(cid:875)ng cây và (cid:255)(cid:769)(cid:891)c g(cid:869)i là Hi(cid:863)u (cid:897)ng nhà kính".
Nhi(cid:1227)t (cid:255)(cid:1245) b(cid:1221) m(cid:1211)t trái (cid:255)(cid:1193)t (cid:255)(cid:1133)(cid:1255)c t(cid:1189)o nên do s(cid:1269) cân b(cid:1205)ng gi(cid:1267)a n(cid:259)ng l(cid:1133)(cid:1255)ng m(cid:1211)t tr(cid:1249)i (cid:255)(cid:1219)n b(cid:1221) (cid:80)(cid:1211)t trái (cid:255)(cid:1193)t và n(cid:259)ng l(cid:1133)(cid:1255)ng b(cid:1261)c x(cid:1189) c(cid:1259)a trái (cid:255)(cid:1193)t vào kho(cid:1191)ng không gian gi(cid:1267)a các hành tinh. (cid:49)(cid:259)ng l(cid:1133)(cid:1255)ng m(cid:1211)t tr(cid:1249)i ch(cid:1259) y(cid:1219)u là các tia sóng ng(cid:1203)n d(cid:1225) dàng xuyên qua c(cid:1265)a s(cid:1241) khí quy(cid:1223)n. Trong khi (cid:255)ó, b(cid:1261)c x(cid:1189) c(cid:1259)a trái (cid:255)(cid:1193)t v(cid:1247)i nhi(cid:1227)t (cid:255)(cid:1245) b(cid:1221) m(cid:1211)t trung bình +16oC là sóng dài có n(cid:259)ng (cid:79)(cid:1133)(cid:1255)ng th(cid:1193)p, d(cid:1225) dàng b(cid:1231) khí quy(cid:1223)n gi(cid:1267) l(cid:1189)i. Các tác nhân gây ra s(cid:1269) h(cid:1193)p th(cid:1257) b(cid:1261)c x(cid:1189) sóng dài trong khí quy(cid:1223)n là khí CO2, b(cid:1257)i, h(cid:1131)i n(cid:1133)(cid:1247)c, khí mêtan, khí CFC v.v...[2]
(cid:54)(cid:1269) gia t(cid:259)ng tiêu th(cid:1257) nhiên li(cid:1227)u hoá th(cid:1189)ch c(cid:1259)a loài ng(cid:1133)(cid:1249)i (cid:255)ang làm cho n(cid:1239)ng (cid:255)(cid:1245) khí CO2 (cid:70)(cid:1259)a khí quy(cid:1223)n t(cid:259)ng lên. S(cid:1269) gia t(cid:259)ng khí CO2 và các khí nhà kính khác trong khí quy(cid:1223)n trái (cid:255)(cid:1193)t làm nhi(cid:1227)t (cid:255)(cid:1245) trái (cid:255)(cid:1193)t t(cid:259)ng lên. Theo tính toán c(cid:1259)a các nhà khoa h(cid:1233)c, khi n(cid:1239)ng (cid:255)(cid:1245) CO2 trong khí quy(cid:1223)n t(cid:259)ng g(cid:1193)p (cid:255)ôi, thì nhi(cid:1227)t (cid:255)(cid:1245) b(cid:1221) m(cid:1211)t trái (cid:255)(cid:1193)t t(cid:259)ng lên kho(cid:1191)ng 3oC. Các s(cid:1237) li(cid:1227)u nghiên c(cid:1261)u cho th(cid:1193)y nhi(cid:1227)t (cid:255)(cid:1245) trái (cid:255)(cid:1193)t (cid:255)ã t(cid:259)ng 0,5oC trong kho(cid:1191)ng th(cid:1249)i gian t(cid:1263) 1885 (cid:255)(cid:1219)n 1940 do thay (cid:255)(cid:1241)i c(cid:1259)a n(cid:1239)ng (cid:255)(cid:1245) CO2 trong khí quy(cid:1223)n t(cid:1263) 0,027% (cid:255)(cid:1219)n 0,035%. D(cid:1269) báo, n(cid:1219)u không có bi(cid:1227)n pháp kh(cid:1203)c ph(cid:1257)c hi(cid:1227)u (cid:1261)ng nhà kính, nhi(cid:1227)t (cid:255)(cid:1245) trái (cid:255)(cid:1193)t s(cid:1217) t(cid:259)ng lên 1,5 - 4,5oC vào n(cid:259)m 2050 [6].
Vai trò gây nên hi(cid:1227)u (cid:1261)ng nhà kính c(cid:1259)a các ch(cid:1193)t khí (cid:255)(cid:1133)(cid:1255)c x(cid:1219)p theo th(cid:1261) t(cid:1269) sau: CO2 => CFC => CH4 => O3 =>NO2. S(cid:1269) gia t(cid:259)ng nhi(cid:1227)t (cid:255)(cid:1245) trái (cid:255)(cid:1193)t do hi(cid:1227)u (cid:1261)ng nhà kính có tác (cid:255)(cid:1245)ng (cid:80)(cid:1189)nh m(cid:1217) t(cid:1247)i nhi(cid:1221)u m(cid:1211)t c(cid:1259)a môi tr(cid:1133)(cid:1249)ng trái (cid:255)(cid:1193)t.
Gi(cid:1247)i thi(cid:1227)u:
Hi(cid:1227)u (cid:1261)ng nhà kính (cid:1191)nh h(cid:1133)(cid:1251)ng (cid:255)(cid:1219)n nhi(cid:1221)u l(cid:429)nh v(cid:1269)c c(cid:1259)a cu(cid:1245)c s(cid:1237)ng chúng ta (cid:1251) trên hành
Hi(cid:847)u (cid:881)ng nhà kính
Trang 1
tinh này. N(cid:1219)u không có hiêu (cid:1261)ng nhà kính thì khí h(cid:1201)u c(cid:1259)a trái (cid:255)(cid:1193)t s(cid:1217) khô và l(cid:1189)nh giá. Khí
The Green House Effect
(cid:75)(cid:1201)u c(cid:1259)a trái (cid:255)(cid:1193)t thay (cid:255)(cid:1241)i do nh(cid:1267)ng ho(cid:1189)t (cid:255)(cid:1245)ng c(cid:1259)a con ng(cid:1133)(cid:1249)i (cid:255)(cid:76)(cid:1221)u này (cid:255)ã (cid:1191)nh h(cid:1133)(cid:1251)ng (cid:255)(cid:1219)n
thành ph(cid:1195)n hóa h(cid:1233)c c(cid:1259)a khí quy(cid:1223)n qua vi(cid:1227)c làm t(cid:259)ng khí nhà kính(greenhouse gases) mà
ch(cid:1259) y(cid:1219)u là cacbon dioxit, metan, nit(cid:1131) oxit(N2O). Trái (cid:255)(cid:1193)t (cid:255)ã t(cid:1239)n t(cid:1189)i kho(cid:1191)ng 4,65 t(cid:1229) n(cid:259)m và
khí h(cid:1201)u trên hành tinh này (cid:255)ã nhi(cid:1221)u l(cid:1195)n thay (cid:255)(cid:1241)i t(cid:1263) nóng sang l(cid:1189)nh. Nhi(cid:1227)t (cid:255)(cid:1245) trung bình
(cid:70)(cid:1259)a b(cid:1221) m(cid:1211)t trái (cid:255)(cid:1193)t kho(cid:1191)ng 15°C(59°F). Trong su(cid:1237)t th(cid:1219) k(cid:1273) v(cid:1263)a qua nhi(cid:1227)t (cid:255)(cid:1245) trung bình (cid:255)ã
(cid:87)(cid:259)ng lên 6°C [4]. (cid:264)(cid:76)(cid:1221)u này là do nhi(cid:1221)u y(cid:1219)u t(cid:1237) m(cid:1245)t trong nh(cid:1267)ng y(cid:1219)u t(cid:1237)(cid:3) (cid:255)ó là cu(cid:1245)c cách
(cid:80)(cid:1189)ng công nghi(cid:1227)p. Chúng ta b(cid:1203)t (cid:255)(cid:1195)u làm cho khí h(cid:1201)u thay (cid:255)(cid:1241)i qua vi(cid:1227)c áp d(cid:1257)ng các thành
qu(cid:1191) c(cid:1259)a khoa h(cid:1233)c k(cid:1275) thu(cid:1201)t vào nông nghi(cid:1227)p. Tr(cid:1133)(cid:1247)c khi x(cid:1191)y xa cu(cid:1245)c cách m(cid:1189)ng công
nghi(cid:1227)p con ng(cid:1133)(cid:1249)i ch(cid:1229) th(cid:1191)i vào khí quy(cid:1223)n m(cid:1245)t l(cid:1133)(cid:1255)ng khí r(cid:1193)t nh(cid:1235), vi(cid:1227)c (cid:255)(cid:1237)t các nhiên li(cid:1227)u
hóa th(cid:1189)ch, phá r(cid:1263)ng và s(cid:1269) gia t(cid:259)ng dân s(cid:1237), chúng ta (cid:255)ã làm thay (cid:255)(cid:1241)i khí h(cid:1201)u trái (cid:255)(cid:1193)t b(cid:1205)ng
vi(cid:1227)c làm gia t(cid:259)ng l(cid:1133)(cid:1255)ng dioxit cacbon trong khí quy(cid:1223)n. L(cid:1133)(cid:1255)ng cacbon dioxit t(cid:259)ng kho(cid:1191)ng
25% trong khí quy(cid:1223)n ngh(cid:429)a là có kho(cid:1191)ng 270-280 ph(cid:1195)n tri(cid:1227)u trong 250 n(cid:259)m tr(cid:1133)(cid:1247)c, và
ngày nay có kho(cid:1191)ng 350 ph(cid:1195)n tri(cid:1227)u [1]. Cái tên hi(cid:1227)u (cid:1261)ng nhà kính (cid:255)(cid:1133)(cid:1255)c g(cid:1233)i b(cid:1251)i vì khí
quy(cid:1223)n có vai trò gi(cid:1237)ng nh(cid:1133) mái nhà th(cid:1259)y tinh và b(cid:1261)c t(cid:1133)(cid:1249)ng c(cid:1259)a ngôi nhà xanh. (cid:264)(cid:1223) hi(cid:1223)u
(cid:255)(cid:1133)(cid:1255)c th(cid:1219) nào là hi(cid:1227)u (cid:1261)ng nhà kính chúng ta ph(cid:1191)i b(cid:1203)t (cid:255)(cid:1195)u t(cid:1263) nh(cid:1267)ng khái ni(cid:1227)m c(cid:1131) b(cid:1191)n.
Hi(cid:1227)u (cid:1261)ng nhà kính (cid:1191)nh h(cid:1133)(cid:1251)ng nh(cid:1133) th(cid:1219) nào?
Hi(cid:847)u (cid:881)ng nhà kính
Trang 2
The Green House Effect
Hi(cid:1227)u (cid:1261)ng nhà kính là s(cid:1269)(cid:3)(cid:1193)m lên c(cid:1259)a t(cid:1195)ng th(cid:1193)p h(cid:1131)n c(cid:1259)a khí quy(cid:1223)n và b(cid:1221) m(cid:1211)t trái (cid:255)(cid:1193)t b(cid:1251)i
(cid:80)(cid:1245)t quá trình ph(cid:1261)c t(cid:1189)p có liên quan (cid:255)(cid:1219)n các khí, ánh sáng m(cid:1211)t tr(cid:1249)i và các h(cid:1189)t có m(cid:1211)t
trong khí quy(cid:1223)n. N(cid:259)ng l(cid:1133)(cid:1255)ng t(cid:1263) m(cid:1211)t tr(cid:1249)i chi ph(cid:1237)i th(cid:1249)i ti(cid:1219)t và khí h(cid:1201)u trái (cid:255)(cid:1193)t. M(cid:1245)t ph(cid:1195)n
(cid:81)(cid:259)ng l(cid:1133)(cid:1255)ng truy(cid:1221)n t(cid:1263) m(cid:1211)t tr(cid:1249)i (cid:255)(cid:1133)(cid:1255)c trái (cid:255)(cid:1193)t h(cid:1193)p th(cid:1257) và ph(cid:1191)n x(cid:1189) l(cid:1189)i m(cid:1245)t ph(cid:1195)n vào không
gian.Có m(cid:1245)t s(cid:1237) lo(cid:1189)i khí (cid:255)(cid:1211)c bi(cid:1227)t trong l(cid:1247)p khí quy(cid:1223)n c(cid:1259)a trái (cid:255)(cid:1193)t (cid:255)(cid:1133)(cid:1255)c g(cid:1233)i là khí nhà
kính(h(cid:1131)i n(cid:1133)(cid:1247)c, cacbon dioxit, và m(cid:1245)t s(cid:1237) khí khác), khí nhà kính b(cid:1203)t gi(cid:1267) n(cid:259)ng l(cid:1133)(cid:1255)ng (cid:1251)
(cid:71)(cid:1189)ng nhi(cid:1227)t. Quá trình này t(cid:1133)(cid:1131)ng t(cid:1269) nh(cid:1133) các tia ánh sáng m(cid:1211)t tr(cid:1249)i xuyên qua nhà kính làm
(cid:87)(cid:259)ng nhi(cid:1227)t (cid:255)(cid:1245)(cid:3)(cid:1251) bên trong [4]. Các b(cid:1261)c x(cid:1189) có b(cid:1133)(cid:1247)c sóng dài (cid:255)(cid:1133)(cid:1255)c gi(cid:1191)i phóng khi quá trình
(cid:75)(cid:1193)p th(cid:1257) nhi(cid:1227)t x(cid:1191)y ra và các tia có b(cid:1133)(cid:1247)c sóng dài (cid:255)(cid:1133)(cid:1255)c ph(cid:1191)n x(cid:1189) tr(cid:1251) l(cid:1189)i, và có m(cid:1245)t s(cid:1237) tia
không th(cid:1223) xuyên qua (cid:255)(cid:1133)(cid:1255)c l(cid:1247)p ch(cid:1261)a các khí nhà kính nên l(cid:1247)p ch(cid:1261)a các khí nhà kính tr(cid:1251)
nên dày h(cid:1131)n.
(cid:46)(cid:1223) t(cid:1263) khi b(cid:1203)t (cid:255)(cid:1195)u cu(cid:1245)c cách m(cid:1189)ng công nghi(cid:1227)p, cacbon dioxit (cid:255)ã t(cid:259)ng lên (cid:255)(cid:1219)n 30% trong
(cid:69)(cid:1195)u khí quy(cid:1223)n c(cid:1259)a chúng ta [3]. Khi s(cid:1269) t(cid:259)ng v(cid:1233)t cacbon dioxit x(cid:1191)y ra nó cho phép trái (cid:255)(cid:1193)t
có th(cid:1223) gi(cid:1267)(cid:3)(cid:255)(cid:1133)(cid:1255)c các tia ph(cid:1191)n x(cid:1189) v(cid:1247)i b(cid:1133)(cid:1247)c sóng dài và n(cid:1219)u hàm l(cid:1133)(cid:1255)ng cacbon dioxit càng
(cid:87)(cid:259)ng thì kh(cid:1191) n(cid:259)ng b(cid:1203)t gi(cid:1267) c(cid:1259)a trái (cid:255)(cid:1193)t c(cid:458)ng t(cid:259)ng (cid:255)(cid:76)(cid:1221)u này gi(cid:1191)i thích t(cid:1189)i sao trái (cid:255)(cid:1193)t l(cid:1189)i (cid:1193)m
(cid:71)(cid:1195)n lên.
Các nhà khoa h(cid:1233)c cho r(cid:1205)ng nguyên nhân chính gây nên s(cid:1269) t(cid:259)ng s(cid:1237) l(cid:1133)(cid:1255)ng cacbon dioxit là
(cid:87)(cid:1263) s(cid:1269)(cid:3)(cid:255)(cid:1237)t cháy nhiên li(cid:1227)u d(cid:1195)u m(cid:1235) b(cid:1251)i vì trong l(cid:1231)ch s(cid:1265) ch(cid:1133)a h(cid:1221) có ngu(cid:1239)n n(cid:259)ng l(cid:1133)(cid:1255)ng nào
(cid:79)(cid:1189)i gi(cid:1191)i phóng nhi(cid:1221)u cacbon dioxit nh(cid:1133) là các lo(cid:1189)i khí (cid:255)(cid:1237)t ngày nay mà con ng(cid:1133)(cid:1249)i (cid:255)ang s(cid:1265)
(cid:71)(cid:1257)ng. Dù r(cid:1205)ng s(cid:1269) trao tr(cid:1241)i ch(cid:1193)t c(cid:1259)a th(cid:1269)c v(cid:1201)t và quá trình phân h(cid:1259)y c(cid:1259)a các ch(cid:1193)t h(cid:1267)u c(cid:1131)
th(cid:1191)i ra cacbon dioxit g(cid:1193)p 10 l(cid:1195)n ho(cid:1189)t (cid:255)(cid:1245)ng c(cid:1259)a con ng(cid:1133)(cid:1249)i, s(cid:1269) gi(cid:1191)i phóng cacbon dioxit là
hoàn toàn cân b(cid:1205)ng trong nh(cid:1267)ng th(cid:1219) k(cid:1273) tr(cid:1133)(cid:1247)c khi x(cid:1191)y ra cu(cid:1245)c cách m(cid:1189)ng công nghi(cid:1227)p mà
trong (cid:255)ó cacbon dioxit (cid:255)(cid:1133)(cid:1255)c h(cid:1193)p th(cid:1257) b(cid:1251)i th(cid:1269)c v(cid:1201)t và (cid:255)(cid:1189)i d(cid:1133)(cid:1131)ng [4].
Khí nhà kính
Khí nhà kính (cid:255)(cid:1133)(cid:1255)c t(cid:1189)o thành t(cid:1263) các nguyên t(cid:1265) c(cid:1259)a cacbon(C), hydro(H), và oxy(O). Các
khí th(cid:1269)c s(cid:1269) có m(cid:1211)t trong b(cid:1195)u khí quy(cid:1223)n và gây (cid:1191)nh h(cid:1133)(cid:1251)ng (cid:255)(cid:1219)n nhi(cid:1227)t (cid:255)(cid:1245) qua hi(cid:1227)u (cid:1261)ng nhà
kính là: h(cid:1131)i n(cid:1133)(cid:1247)c,cacbon dioxit, metan và oxit nit(cid:1131). Các lo(cid:1189)i h(cid:1189)t có trong nhà kính là
(cid:43)(cid:1130)I N(cid:1132)(cid:1246)C= (cid:43)(cid:1131)i n(cid:1133)(cid:1247)c chi(cid:1219)m s(cid:1237) l(cid:1133)(cid:1255)ng ch(cid:1259) (cid:92)(cid:1219)u và r(cid:1193)t quan tr(cid:1233)ng trong các khí nhà
(cid:86)(cid:1133)(cid:1131)ng, mu(cid:1245)i than, và b(cid:1257)i.
Hi(cid:847)u (cid:881)ng nhà kính
Trang 3
kính. Thêm vào (cid:255)ó là (cid:1191)nh h(cid:1133)(cid:1251)ng tr(cid:1269)c ti(cid:1219)p c(cid:1259)a h(cid:1131)i n(cid:1133)(cid:1247)c nh(cid:1133) là m(cid:1245)t khí nhà kính, mây
The Green House Effect
(cid:255)(cid:1133)(cid:1255)c hình thành t(cid:1263) h(cid:1131)i (cid:81)(cid:1133)(cid:1247)c có m(cid:1211)t trong khí quy(cid:1223)n và c(cid:458)ng (cid:1191)nh h(cid:1133)(cid:1251)ng (cid:255)(cid:1219)n quá trình
cân b(cid:1205)ng nhi(cid:1227)t c(cid:1259)a trái (cid:255)(cid:1193)t b(cid:1205)ng vi(cid:1227)c ph(cid:1191)n x(cid:1189) ánh sáng m(cid:1211)t tr(cid:1249)i(m(cid:1245)t (cid:1191)nh h(cid:1133)(cid:1251)ng có l(cid:1255)i), và
vi(cid:1227)c b(cid:1203)t gi(cid:1267) các b(cid:1261)c x(cid:1189) c(cid:1269)c tím((cid:1191)nh h(cid:1133)(cid:1251)ng nhi(cid:1227)t). Khi l(cid:1133)(cid:1255)ng khí nhà kính trong t(cid:1195)ng khí
quy(cid:1223)n t(cid:259)ng thì khí h(cid:1201)u s(cid:1217) b(cid:1231) thay (cid:255)(cid:1241)i và do (cid:255)ó l(cid:1133)(cid:1255)ng h(cid:1131)i n(cid:1133)(cid:1247)c trong khí quy(cid:1223)n c(cid:458)ng t(cid:259)ng
lên. Tuy nhiên, khi nhi(cid:1227)t (cid:255)(cid:1245) t(cid:259)ng, thì các y(cid:1219)u t(cid:1237) khí h(cid:1201)u s(cid:1217) thay (cid:255)(cid:1241)i theo bao g(cid:1239)m c(cid:1191) l(cid:1133)(cid:1255)ng
(cid:75)(cid:1131)i n(cid:1133)(cid:1247)c trong khí quy(cid:1223)n. Trong khi (cid:255)ó ho(cid:1189)t (cid:255)(cid:1245)ng c(cid:1259)a con ng(cid:1133)(cid:1249)i không tr(cid:1269)c ti(cid:1219)p thêm
(cid:80)(cid:1245)t s(cid:1237) l(cid:1133)(cid:1255)ng h(cid:1131)i n(cid:1133)(cid:1247)c (cid:255)áng k(cid:1223) vào khí quy(cid:1223)n. Lúc mà h(cid:1131)i n(cid:1133)(cid:1247)c t(cid:1269) nó là m(cid:1245)t khí nhà
kính, s(cid:1269) nóng lên toàn c(cid:1195)u s(cid:1217) t(cid:259)ng lên khi mà l(cid:1133)(cid:1255)ng h(cid:1131)i n(cid:1133)(cid:1247)c t(cid:259)ng. Lo(cid:1189)i (cid:1191)nh h(cid:1133)(cid:1251)ng gián
ti(cid:1219)p này g(cid:1233)i là ph(cid:1191)n h(cid:1239)i tích c(cid:1269)c [3].
CACBON DIOXÍT = Hi(cid:1227)u (cid:1261)ng nhà kính d(cid:1195)n d(cid:1195)n t(cid:259)ng thêm h(cid:1191)m l(cid:1133)(cid:1255)ng cacbon dioxit trong
khí quy(cid:1223)n, nhi(cid:1221)u s(cid:1269) thay (cid:255)(cid:1241)i s(cid:1217) x(cid:1191)y ra, Nh(cid:1133) ng(cid:1133)(cid:1249)i ta (cid:255)ã bi(cid:1219)t, cacbon dioxit là m(cid:1245)t trong
nh(cid:1267)ng s(cid:1191)n ph(cid:1197)m c(cid:1259)a quá trình hô h(cid:1193)p. Và nó c(cid:458)ng (cid:255)óng m(cid:1245)t vai trò c(cid:1269)c k(cid:484) quan tr(cid:1233)ng
trong quá trình quang h(cid:1255)p c(cid:1259)a các mô th(cid:1269)c v(cid:1201)t, và do (cid:255)ó nó s(cid:1217)(cid:3)(cid:1251) tr(cid:1189)ng thái cân b(cid:1205)ng và
(cid:86)(cid:1217) không có v(cid:1193)n (cid:255)(cid:1221) nào n(cid:1191)y sinh c(cid:1191). Khi quá trình công nghi(cid:1227)p hóa n(cid:1241) ra và s(cid:1269) tàn phá
(cid:85)(cid:1263)ng m(cid:1245)t cách chóng m(cid:1211)t thì hàm l(cid:1133)(cid:1255)ng cacbon dioxit t(cid:1263) t(cid:1263) t(cid:259)ng lên. Cacbon dioxit cho
phép các n(cid:259)ng l(cid:1133)(cid:1255)ng b(cid:1261)c x(cid:1189)(cid:3) (cid:255)i qua vào t(cid:1195)ng khí quy(cid:1223)n c(cid:1259)a trái (cid:255)(cid:1193)t, nh(cid:1133)ng l(cid:1247)p cacbon
dioxit (cid:255)óng vai trò nh(cid:1133) m(cid:1245)t b(cid:1245) dò, th(cid:259)m dò b(cid:1261)c x(cid:1189) c(cid:1269)c tím mà thông th(cid:1133)(cid:1249)ng phân tán vào
không gian. S(cid:1269) t(cid:259)ng b(cid:1261)c x(cid:1189) c(cid:1269)c tím d(cid:1195)n d(cid:1195)n làm nhi(cid:1227)t (cid:255)(cid:1245) c(cid:1259)a qu(cid:1191)(cid:3)(cid:255)(cid:1193)t t(cid:259)ng 1/10 (cid:255)(cid:1245) trong
. METAN = Metan (cid:255)(cid:1133)(cid:1255)c gi(cid:1191)i phóng trong quá trình khai thác và v(cid:1201)n chuy(cid:1223)n than,khí (cid:255)(cid:1237)t
các th(cid:1201)p k(cid:1229) g(cid:1195)n (cid:255)ây. Và t(cid:1263) nay tr(cid:1251)(cid:3)(cid:255)i khí h(cid:1201)u c(cid:1259)a hành tinh trái (cid:255)(cid:1193)t s(cid:1217) b(cid:1231) thay (cid:255)(cid:1241)i[3].
(cid:87)(cid:1269) nhiên, và d(cid:1195)u m(cid:1235). S(cid:1269) gi(cid:1191)i phóng metan c(cid:458)ng x(cid:1191)y ra trong quá trình phân h(cid:1259)y các ch(cid:1193)t
th(cid:1191)i h(cid:1267)u c(cid:1131) trong các (cid:255)(cid:1237)ng rác th(cid:1191)i r(cid:1203)n c(cid:1259)a thành ph(cid:1237),và nó c(cid:458)ng (cid:255)(cid:1133)(cid:1255)c phát sinh t(cid:1263) gia
(cid:70)(cid:1195)m và gia súc trong quá bài ti(cid:1219)t c(cid:1259)a chúng. Càng nhi(cid:1221)u metan b(cid:1231) gi(cid:1191)i phóng vào khí
quy(cid:1223)n thì tác (cid:255)(cid:1245)ng c(cid:1259)a hi(cid:1227)u (cid:1261)ng nhà kính càng t(cid:259)ng. M(cid:1243)i phân metan b(cid:1203)t gi(cid:1267) n(cid:259)ng
OXÍT NIT(cid:1130)= Oxit nit(cid:1131)(cid:3)(cid:255)(cid:1133)(cid:1255)c gi(cid:1191)i phóng trong quá trình s(cid:1191)n xu(cid:1193)t nông nghi(cid:1227)p và trong
(cid:79)(cid:1133)(cid:1255)ng nhi(cid:1227)t g(cid:1193)p 21 l(cid:1195)n so v(cid:1247)i cacbon dioxit [3].
các ho(cid:1189)t (cid:255)(cid:1245)ng công nghi(cid:1227)p, c(cid:458)ng nh(cid:1133) trong quá trình (cid:255)(cid:1237)t cháy các th(cid:1191)i r(cid:1203)n và nhiên li(cid:1227)u.
Hi(cid:847)u (cid:881)ng nhà kính
Trang 4
(cid:48)(cid:1243)i phân t(cid:1265) oxit nit(cid:1131) b(cid:1203)t gi(cid:1267) n(cid:259)ng l(cid:1133)(cid:1255)ng nhi(cid:1227)t g(cid:1193)p 270 l(cid:1195)n so v(cid:1247)i cacbon dioxit[5].
The Green House Effect
(cid:1190)nh h(cid:1133)(cid:1251)ng c(cid:1259)a hi(cid:1227)u (cid:1261)ng nhà kính (cid:255)(cid:1219)n môi tr(cid:1133)(cid:1249)ng t(cid:1269) nhiên:
(cid:1190)nh h(cid:1133)(cid:1251)ng c(cid:1259)a hi(cid:1227)u (cid:1261)ng thì không t(cid:1237)t cho chúng ta c(cid:458)ng nh(cid:1133) cho môi tr(cid:1133)(cid:1249)ng t(cid:1269) nhiên,
hi(cid:1227)n t(cid:1133)(cid:1255)ng hi(cid:1227)u (cid:1261)ng nhà kính (cid:255)ã và (cid:255)ang x(cid:1191)y ra, nh(cid:1133)ng n(cid:1219)u chúng ta không làm b(cid:1193)t c(cid:1261)
(cid:255)(cid:76)(cid:1221)u gì (cid:255)(cid:1223) ng(cid:259)n ch(cid:1211)n hay làm ch(cid:1201)m quá trình này, và sau (cid:255)ây có các gi(cid:1191) thi(cid:1219)t có th(cid:1223) x(cid:1191)y
ra v(cid:1247)i trái (cid:255)(cid:1193)t.
Nh(cid:1267)ng bi(cid:1223)u hi(cid:1227)n c(cid:1259)a hi(cid:1227)u (cid:1261)ng nhà kính
• T(cid:259)ng nhi(cid:1227)t (cid:255)(cid:1245) trung bình toàn c(cid:1195)u. • T(cid:259)ng nhi(cid:1227)t (cid:255)(cid:1245) c(cid:1259)a (cid:255)(cid:1189)i d(cid:1133)(cid:1131)ng. • T(cid:259)ng s(cid:1237) l(cid:1133)(cid:1255)ng mây bao ph(cid:1259) xung quanh trái (cid:255)(cid:1193)t. • Nhi(cid:1227)t (cid:255)(cid:1245) trái (cid:255)(cid:1193)t t(cid:259)ng s(cid:1217) làm tan b(cid:259)ng và dâng cao m(cid:1269)c n(cid:1133)(cid:1247)c bi(cid:1223)n. Nh(cid:1133) v(cid:1201)y, nhi(cid:1221)u vùng s(cid:1191)n xu(cid:1193)t l(cid:1133)(cid:1131)ng th(cid:1269)c trù phú, các khu (cid:255)ông dân c(cid:1133), các (cid:255)(cid:1239)ng b(cid:1205)ng l(cid:1247)n, nhi(cid:1221)u (cid:255)(cid:1191)o th(cid:1193)p s(cid:1217) b(cid:1231) chìm d(cid:1133)(cid:1247)i (cid:81)(cid:1133)(cid:1247)c bi(cid:1223)n.
• S(cid:1269) nóng lên c(cid:1259)a trái (cid:255)(cid:1193)t làm thay (cid:255)(cid:1241)i (cid:255)(cid:76)(cid:1221)u ki(cid:1227)n s(cid:1237)ng bình th(cid:1133)(cid:1249)ng (cid:70)(cid:1259)a các sinh v(cid:1201)t trên trái (cid:255)(cid:1193)t. M(cid:1245)t s(cid:1237) loài sinh v(cid:1201)t thích nghi v(cid:1247)i (cid:255)(cid:76)(cid:1221)u ki(cid:1227)n m(cid:1247)i s(cid:1217) thu(cid:1201)n l(cid:1255)i phát tri(cid:1223)n. Trong khi (cid:255)ó nhi(cid:1221)u loài b(cid:1231) thu (cid:75)(cid:1213)p v(cid:1221) di(cid:1227)n tích ho(cid:1211)c b(cid:1231) tiêu di(cid:1227)t.
• Khí h(cid:1201)u trái (cid:255)(cid:1193)t s(cid:1217) b(cid:1231) bi(cid:1219)n (cid:255)(cid:1241)i sâu s(cid:1203)c, các (cid:255)(cid:1247)i khí h(cid:1201)u có xu (cid:75)(cid:1133)(cid:1247)ng thay (cid:255)(cid:1241)i. Toàn b(cid:1245)(cid:3)(cid:255)(cid:76)(cid:1221)u ki(cid:1227)n s(cid:1237)ng c(cid:1259)a t(cid:1193)t c(cid:1191) các qu(cid:1237)c gia b(cid:1231) xáo (cid:255)(cid:1245)ng. Ho(cid:1189)t (cid:255)(cid:1245)ng s(cid:1191)n xu(cid:1193)t nông nghi(cid:1227)p, lâm nghi(cid:1227)p, thu(cid:1273) h(cid:1191)i (cid:86)(cid:1191)n b(cid:1231)(cid:3)(cid:1191)nh h(cid:1133)(cid:1251)ng nghiêm tr(cid:1233)ng. • Nhi(cid:1221)u lo(cid:1189)i b(cid:1227)nh t(cid:1201)t m(cid:1247)i (cid:255)(cid:1237)i v(cid:1247)i con ng(cid:1133)(cid:1249)i xu(cid:1193)t hi(cid:1227)n, các lo(cid:1189)i d(cid:1231)ch (cid:69)(cid:1227)nh lan tràn, s(cid:1261)c kho(cid:1215) c(cid:1259)a con ng(cid:1133)(cid:1249)i b(cid:1231) suy gi(cid:1191)m.
(cid:39)(cid:1269)(cid:3)(cid:255)oán
• Nhi(cid:1227)t (cid:255)(cid:1245) toàn c(cid:1195)u s(cid:1217) t(cid:259)ng kho(cid:1191)ng 3-5°C vào 2050
° C(nhi(cid:1227)t (cid:255)(cid:1245) s(cid:1217) thay (cid:255)(cid:1241)i t(cid:1263)(cid:3)(cid:255)(cid:1133)(cid:1249)ng
• Nhi(cid:1227)t (cid:255)(cid:1245)(cid:3)(cid:1251) hai c(cid:1269)c s(cid:1217) t(cid:259)ng 5- 10
xích (cid:255)(cid:1189)o (cid:255)(cid:1219)n 2 (cid:255)(cid:1195)u c(cid:1269)c, di(cid:1227)n tích b(cid:1221) m(cid:1211)t càng nh(cid:1235) s(cid:1217) b(cid:1231)(cid:3) (cid:1191)nh
(cid:75)(cid:1133)(cid:1251)ng nhi(cid:1221)u h(cid:1131)n).
° C (10000 n(cid:259)m)
• B(cid:259)ng có tu(cid:1241)i nh(cid:1235) s(cid:1217) bi(cid:1219)n (cid:255)(cid:1245)ng trong vòng 5
° C (100000 n(cid:259)m)
• B(cid:259)ng có tu(cid:1241)i l(cid:1247)n s(cid:1217) bi(cid:1219)n (cid:255)(cid:1245)ng trong vòng 9
• N(cid:1189)n phá r(cid:1263)ng (cid:255)(cid:1223) canh tác nông nghi(cid:1227)p v(cid:1199)n ch(cid:1133)a gi(cid:1191)m (cid:255)áng k(cid:1223)
Hi(cid:847)u (cid:881)ng nhà kính
Trang 5
do (cid:255)ó nhi(cid:1221)u h(cid:1227) sinh thái b(cid:1231) phá h(cid:1259)y.
The Green House Effect
Ng(cid:259)n ch(cid:1211)n:
Hi(cid:1227)u nhà kính có th(cid:1223) làm t(cid:1241)n h(cid:1189)i r(cid:1193)t l(cid:1247)n (cid:255)(cid:1219)n trái (cid:255)(cid:1193)t n(cid:1219)u chúng ta không hành (cid:255)(cid:1245)ng
(cid:86)(cid:1247)m. Các nhà khoa h(cid:1233)c (cid:255)ã có g(cid:1203)ng ngh(cid:429) ra nh(cid:1267)ng bi(cid:1227)n pháp làm gi(cid:1191)m s(cid:1269)(cid:3)(cid:1191)nh h(cid:1133)(cid:1251)ng c(cid:1259)a
hi(cid:1227)u (cid:1261)ng nhà kính b(cid:1205)ng cách gi(cid:1191)m s(cid:1237) l(cid:1133)(cid:1255)ng nhiên li(cid:1227)u (cid:255)ang dùng trên th(cid:1219) gi(cid:1247)i hi(cid:1227)n nay.
Sau (cid:255)ây là m(cid:1245)t s(cid:1237) ý t(cid:1133)(cid:1251)ng mà chúng ta (cid:255)ã ngh(cid:429)(cid:3)(cid:255)(cid:1219)n (cid:255)(cid:1223) b(cid:1191)o v(cid:1227) môi tr(cid:1133)(cid:1249)ng và làm gi(cid:1191)m (cid:255)i
(cid:1191)nh h(cid:1133)(cid:1251)ng c(cid:1259)a hi(cid:1227)u (cid:1261)ng nhà kính trên hành tinh này.
1. Tìm ra ph(cid:1133)(cid:1131)ng th(cid:1261)c v(cid:1201)n chuy(cid:1223)n khác. Ví d(cid:1257) nh(cid:1133) dùng chung xe c(cid:1245) v(cid:1247)i gia (cid:255)ình và
(cid:69)(cid:1189)n bè,h(cid:1189)n ch(cid:1219) s(cid:1265) d(cid:1257)ng các ph(cid:1133)(cid:1131)ng ti(cid:1227)n c(cid:1131) gi(cid:1247)i thay vào (cid:255)ó có th(cid:1223)(cid:3)(cid:255)i b(cid:1245) hay c(cid:1133)(cid:1253)i
xe (cid:255)(cid:1189)p.
2. Tái s(cid:1265) d(cid:1257)ng l(cid:1189)i nh(cid:1267)ng gì có th(cid:1223) dùng (cid:255)(cid:1133)(cid:1255)c. Ho(cid:1211)c là phát (cid:255)(cid:1245)ng phong trào tái s(cid:1265)
(cid:71)(cid:1257)ng các v(cid:1201)t d(cid:1257)ng v(cid:1199)n còn h(cid:1267)u ích ho(cid:1211)c chính b(cid:1189)n phát (cid:255)(cid:1245)ng n(cid:1219)u b(cid:1189)n (cid:255)ã ngh(cid:429)(cid:3)(cid:255)(cid:1219)n
(cid:255)(cid:76)(cid:1221)u này.
3. Báo cáo v(cid:1247)i các t(cid:1241) ch(cid:1261)c có th(cid:1197)m quy(cid:1221)n và (cid:255)(cid:1133)a v(cid:1193)n (cid:255)(cid:1221) ra th(cid:1191)o lu(cid:1201)n s(cid:1269)(cid:3)(cid:1193)m d(cid:1195)n lên
(cid:70)(cid:1259)a trái (cid:255)(cid:1193)t là v(cid:1193)n (cid:255)(cid:1221) c(cid:1195)n (cid:255)(cid:1133)(cid:1255)c quan tâm.
(cid:49)(cid:1219)u m(cid:1243)i ng(cid:1133)(cid:1249)i trong th(cid:1219) gi(cid:1247)i nh(cid:1235) bé này (cid:255)ã nh(cid:1201)n th(cid:1261)c (cid:255)(cid:1133)(cid:1255)c hi(cid:1227)u (cid:1261)ng nhà kính là gì,
và v(cid:1193)n (cid:255)(cid:1221) này quan tr(cid:1233)ng nh(cid:1133) th(cid:1219) nào, và n(cid:1219)u có m(cid:1245)t c(cid:1131) h(cid:1245)i tuy(cid:1227)t v(cid:1249)i nào (cid:255)ó là cho v(cid:1193)n
(cid:255)(cid:1221) này (cid:255)(cid:1133)(cid:1255)c gi(cid:1191)i quy(cid:1219)t. Tôi hy v(cid:1233)ng bài vi(cid:1219)t c(cid:1259)a mình s(cid:1217) m(cid:1251) to m(cid:1203)t cho m(cid:1233)i ng(cid:1133)(cid:1249)i v(cid:1221)
(cid:89)(cid:1193)n (cid:255)(cid:1221) l(cid:1247)n nh(cid:1193)t mà th(cid:1219) gi(cid:1247)i (cid:255)ang ph(cid:1191)i (cid:255)(cid:1237)i m(cid:1211)t hi(cid:1227)n nay.
Tài li(cid:1227)u tham kh(cid:1191)o
1. Gaffney, Jody. Accessed 12/1/01, Friends of the Earth Ireland Earth Watch.
2. University of Oregon. Accessed 12/1/01, The Green House Effect.
3. Renewingindia.org. Accessed 12/1/01, Green House Gases: An overview.
4. Crystal, Ellie. Accessed 11/25/01. The Green House Effect.
5. Accessed 11/23, The Green House Effect.
6. Accessed 11/23, Green House Effect/Global Warming.
Hi(cid:847)u (cid:881)ng nhà kính
Trang 6

