BAN QUẢN LÝ KHU NÔNG NGHIỆP CÔNG NGHỆ CAO
TRUNG TÂM GIÁO DỤC NGHỀ NGHIỆP NÔNG NGHIỆP CÔNG NGHỆ CAO

TÀI LIỆU
ĐÀO TẠO NGHỀ THƢỜNG XUYÊN
“SẢN XUẤT RAU THEO HƢỚNG HỮU CƠ”
Cơ sở đào tạo: Khu Nông nghiệp Công nghệ cao - Ấp 1, xã Phạm Văn Cội,
huyện Củ Chi, TP.HCM. Điện thoại: (028) 3799 0547
Văn phòng giao dịch: 255 Trần Hưng Đạo, Phường Cô Giang, Quận 1, TP.HCM.
Điện thoại: (028) 3 8624703
Email: ttgdnn.ahtp@tphcm.gov.vn
Website: www.ahve.edu.vn
Thành phố Hồ Chí Minh, năm 2023
(Tài liệu lưu hành nội bộ)
MỤC LỤC
PHẦN 1. GIỚI THIỆU CHUNG VỀ CANH TÁC HỮU CƠ ................................................... 1
1. Lược sử về canh tác hữu cơ .................................................................................................... 1
2. Những lợi ích của nông nghiệp hữu cơ .................................................................................. 1
3. Nguyên tắc cơ bản của Nông nghiệp hữu cơ .......................................................................... 3
4. Tiêu chuẩn hữu cơ .................................................................................................................. 4
5. Tạo độ phì của đất .................................................................................................................. 6
6. Quản lý đất và nước .............................................................................................................. 13
8. Quản lý cỏ dại ....................................................................................................................... 17
9. Thu hoạch và bảo quản ......................................................................................................... 27
10. Dụng cụ và thiết bị ............................................................................................................. 27
11. Duy trì ghi chép sổ sách ..................................................................................................... 28
Phần 2: TRỒNG VÀ CHĂM SÓC RAU HỮU CƠ ................................................................. 31
1. Sự khác nhau giữa phương pháp sản xuất rau hữu cơ và rau an toàn .................................. 31
2. Trồng và chăm sóc rau ăn lá hữu cơ trong nhà màng ........................................................... 32
1
PHẦN 1. GIỚI THIỆU CHUNG VỀ CANH TÁC HỮU CƠ
1. Lƣợc sử về canh tác hữu cơ
Khó có thể nói nông nghiệp hữu cơ được xuất hiện vào lúc nào. Khái niệm “hữu
cơ”, là cách lựa chọn canh tác khác được phát triển trước khi phát minh ra các hóa chất
nông nghiệp tổng hợp. Nó diễn ra trong những năm 1920-1940, từ sáng kiến của một số
người tiên phong cố gắng cải tiến hệ canh tác truyền thống cùng với các phương pháp
đặc trưng của canh tác hữu cơ. Vào thời điểm đó, các phương pháp mới tập trung vào độ
phì đất lấy mùn đất làm căn cứ và cân bằng sinh thái trong phạm vi trang trại.
Khi việc áp dụng các giống có năng suất cao kết hợp với cơ giới hóa và sử dụng
các hóa chất nông nghiệp trở nên phổ biến (Nông nghiệp "Cách mạng xanh”), một số
người đã phản đối hướng phát triển mới này và phô bày cách thức canh tác hữu cơ như
làm phân ủ, cải tiến luân canh cây trồng, hoặc trồng cây phân xanh. Khoảng trống giữa
canh tác hữu cơ và nông nghiệp thông thường (“hóa chất”) vì thế càng lớn hơn.
Do tác động tiêu cực của Cách Mạng xanh tới sức khỏe và môi trường trong
những năm 1970 và 1980 ngày càng trở nên rõ ràng, nhận thức của cả nông dân và người
tiêu dùng về vấn đề “hữu cơ” dần được tăng lên. Hệ thống canh tác tương tự như “Nông
nghiệp vĩnh cửu” hoặc “ nông nghiệp có đầu vào từ bên ngoài thấp” (LEIA)" đã được
mở rộng.
Chỉ cho đến những năm 1990, canh tác hữu cơ tăng lên mạnh mẽ. Số vụ bê bối về
thực phẩm và thảm họa môi trường đã khuyến khích và làm tăng nhận thức của người
tiêu dùng cùng các chính sách hỗ trợ của một số nước. Cùng thời gian đó, một loạt các
cải tiến mới về kỹ thuật hữu cơ (đặc biệt là quản lý sâu hại theo phương pháp sinh học)
và phân bổ hệ thống canh tác hiệu quả hơn đã được phát triển.
Tuy nhiên, nông nghiệp hữu cơ chỉ chiếm một phần nhỏ trong nền nông nghiệp
của thế giới, và với một tỉ lệ rất nhỏ trong nông nghiệp của một nước. Sự hỗ trợ từ phía
nhà nước cho các hoạt động nghiên cứu, chuyển giao kỹ thuật hoặc marketing trong
canh tác hữu cơ vẫn còn rất thấp ở hầu hết các nước. Mặc dù vậy, canh tác hữu cơ hiện
nay đang hứa hẹn tốc độ tăng trưởng nhanh trên toàn thế giới.
2. Những lợi ích của nông nghiệp hữu cơ
Theo tổ chức Nông nghiệp hữu cơ Quốc tế (IFOAM): “Nông nghiệp hữu cơ là hệ
2
thống đồng bộ hướng tới thực hiện các quá trình với kết quả đảm bảo hệ sinh thái bền
vững, thực phẩm an toàn, dinh dưỡng tốt, nhân đạo với động vật và công bằng xã hội,
không sử dụng các hóa chất nông nghiệp tổng hợp và các chất sinh trưởng phi hữu cơ,
tạo điều kiện cho sự chuyển hóa khép kín trong hệ canh tác, chỉ được sử dụng các nguồn
hiện có trong nông trại và các vật tư theo tiêu chuẩn của quy trình sản xuất”.
Trong canh tác Nông nghiệp hữu cơ, không sử dụng phân bón được sản xuất từ
hoá chất hoặc phân người. Không dùng thuốc diệt cỏ và thuốc trừ sâu nguy hiểm còn dư
lại trong đất trồng trong một thời gian dài và những tích luỹ trong cơ thể động vật. Để
nuôi dưỡng đất đai canh tác nông nghiệp hữu cơ cần sử dụng: Luân canh cây trồng;
trồng cây họ đậu; trồng và sử dụng cây phân xanh; sử dụng phân động vật và phế thải
cây trồng được ủ và tái chế; canh tác đất đúng cách, đúng thời điểm, sự mất cân bằng của
đất trồng được giữ ở mức tối thiểu; tủ gốc để bảo vệ bề mặt của đất trồng.
Lợi ích của canh tác nông nghiệp hữu cơ
Canh tác thông thường làm đất trồng trở nên cằn cỗi, sâu bệnh ngày càng khó
kiểm soát, sông hồ bị ô nhiễm bởi chất hoá học và dinh dưỡng màu bị rửa trôi khỏi đất;
động vật nuôi trong điều kiện không tự nhiên đang dẫn đến những vấn đề nguy hại cho
sức khoẻ của chúng và sức khoẻ của loài người.
Canh tác hữu cơ bảo vệ cho đất trồng tương lai, làm cho đất đai trở lên màu mỡ
hơn. Con người có những cách kiểm soát sâu bệnh mà không ảnh hưởng đến sức khoẻ,
nguồn nước được bảo vệ. Như vậy NNHC bảo vệ môi trường và đồng thời sản xuất ra
các thực phẩm giàu dinh dưỡng, thức ăn gia súc và lương thực chất lượng cao để bán với
giá tốt.
Canh tác hữu cơ là làm việc với tự nhiên trở về với phương pháp truyền thống
như vậy không có nghĩa là sử dụng phương pháp lỗi thời. Để trở thành một nông dân hữu
cơ thành công người nông dân cần sử dụng một số kỹ thuật để quản lý sâu bệnh, cỏ dại
và các biện pháp làm tăng độ phì nhiêu của đất.
Vai trò của nông nghiệp hữu cơ nói chung và canh tác rau quả theo hướng hữu cơ
nói riêng, từ trong canh tác, chế biến, phân phối hay tiêu dùng, đều nhằm mục đích duy
trì sức khỏe của hệ sinh thái và các sinh vật từ các sinh vật có kích thước nhỏ nhất sống
trong đất đến con người (Theo tổ chức nông nghiệp hữu cơ quốc tế IFOAM).
Canh tác rau quả hữu cơ sẽ mang lại nhiều lợi ích như:
3
- Cải thiện, duy trì cảnh quan tự nhiên và hệ sinh thái nông nghiệp, tránh việc khai
thác quá mức và gây ô nhiễm cho các nguồn lực tự nhiên, giảm thiểu việc sử dụng năng
lượng và các nguồn lực không thể tái sinh.
- Sản xuất đủ lương thực có dinh dưỡng, không độc hại, và có chất lượng cao…
- Đảm bảo, duy trì và gia tăng độ màu mỡ lâu dài cho đất, củng cố các chu kỳ sinh
học trong nông trại, đặc biệt là các chu trình dinh dưỡng, bảo vệ cây trồng dựa trên việc
phòng ngừa thay cho cứu chữa, đa dạng các vụ mùa phù hợp với điều kiện địa phương…
3. Nguyên tắc cơ bản của Nông nghiệp hữu cơ
Những nguyên tắc của nông nghiệp hữu cơ là những gốc rễ cơ bản mà từ đó nông
nghiệp hữu cơ có thể phát triển. Chúng biểu thị những gì mà nông nghiệp hữu cơ có thể
đóng góp cho thế giới, và một tầm nhìn giúp cải thiện nền nông nghiệp nói chung trên
phương diện toàn cầu.
Các nguyên tắc này áp dụng vào nông nghiệp với nghĩa bao quát nhất, bao gồm
cả cách thức mà con người chăm sóc đất đai, nước, cây trồng và động vật, nhằm sản
xuất, chế biến và phân phối thực phẩm c ng như những loại hàng hóa khác. Những
nguyên tắc này c ng liên quan đến cách con người tương tác với các thể sống, liên kết
chúng với nhau và định hình được tài sản kế thừa của các thế hệ tương lai.
Các nguyên tắc của nông nghiệp hữu cơ đóng vai trò làm động lực cho xu hướng
vận động hữu cơ theo cách đa dạng nhất.
Nông nghiệp hữu cơ dựa vào 4 nguyên tắc cơ bản:
u n h : Nông nghiệp hữu cơ phải duy trì và gia tăng được độ phì
nhiêu của đất, sức khỏe của cây trồng, vật nuôi, con người và cả hành tinh như một thể
thống nhất và không thể tách rời.
u n nh h : Nông nghiệp hữu cơ phải dựa vào các hệ sinh thái và chu
trình sống, cùng chung sống với chúng, kiểm soát chúng và giúp chúng duy trì bền
vững.
u n nh n n : Nông nghiệp hữu cơ phải được xây dựng trên các
mối quan hệ có thể đảm bảo tính công bằng về môi trường chung và các cơ hội sống cho
tất cả.
u n nh n n : Nông nghiệp hữu cơ phải được quản l bằng một
cách có trách nhiệm và có dự phòng nhằm bảo vệ môi trường, sức khỏe và sự giàu mạnh