M ĐUỞ Ầ
1. Lí do ch n đ tàiọ ề
Hi n nay, Vi t Nam đang b c vào th i kì công nghi p hóa, hi n điệ ệ ướ ờ ệ ệ ạ
hóa đt n c, m c a h i nh p qu c t . C ch th tr ng m ra nhi uấ ướ ở ử ộ ậ ố ế ơ ế ị ườ ở ề
tri n v ng phát tri n nh ng cũng đt ra nhi u thách th c cho đt n c ta.ể ọ ể ư ặ ề ứ ấ ướ
Trong b i c nh y, đ có th hòa nh p và theo k p s phát tri n c a nhânố ả ấ ể ể ậ ị ự ể ủ
lo i thì xã h i nói chung và nhà tr ng ph thông nói riêng ph i đào t o raạ ộ ườ ổ ả ạ
nh ng con ng i năng đng, sáng t o, có kĩ năng th c hành gi i, có tácữ ườ ộ ạ ự ỏ
phong công nghi p, có ý th c t ch c k lu t và có năng l c t h c đ nângệ ứ ổ ứ ỉ ậ ự ự ọ ể
cao trình đ khoa h c và nh n th c đ đáp ng nhu c u ngày càng cao c aộ ọ ậ ứ ể ứ ầ ủ
xã h i. ộTheo tinh th n c a H i ngh Ban ầ ủ ộ ị ch p hành ấTrung ng Đngươ ả
C ng s n Vi t Nam khóa VIII: “Đi m i ph ng pháp d y h c t t cộ ả ệ ổ ớ ươ ạ ọ ở ấ ả
các c p h c, các b c h c...ấ ọ ậ ọ T ng b c áp d ng ph ng pháp d y h c tiênừ ướ ụ ươ ạ ọ
ti n, ph ng ti n hi n đi đ b i d ng cho h c sinh năng l c t duy sángế ươ ệ ệ ạ ể ồ ưỡ ọ ự ư
t o, năng l c gi i quy t v n đ” và “Đi m i m nh m ph ng pháp giáoạ ự ả ế ấ ề ổ ớ ạ ẽ ươ
d c và đào t o, kh c ph c l i truyụ ạ ắ ụ ố nề th m t chi u, rèn luy n thành n pụ ộ ề ệ ế
t duy sáng t o c a ng i h c...”, trong nh ng năm g n đây, ngành giáoư ạ ủ ườ ọ ữ ầ
d c đã không ng ng đi m i n i dung sách giáo khoa, kèm theo đó làụ ừ ổ ớ ộ
ph ng pháp d y h c theo h ng phát huy tính tích c c, t ch , sáng t oươ ạ ọ ướ ự ự ủ ạ
c a ủHS.
Trong d y h c v t lí có th phát tri n năng l c sáng t o c a HS b ngạ ọ ậ ể ể ự ạ ủ ằ
nhi u bi n pháp, ph ng pháp khác nhau. Trong s đó, gi i BTVL v i tề ệ ươ ố ả ớ ư
cách là m t trong các ph ng pháp d y h c đc xác đnh t lâu, có tácộ ươ ạ ọ ượ ị ừ
d ng r t tích c c đn vi c giáo d c và phát tri n HS, đng th i là th c đoụ ấ ự ế ệ ụ ể ồ ờ ướ
1
th c ch t, đúng đn s n m v ng ki n th c, kĩ năng, kĩ x o v t lí c a h ,ự ấ ắ ự ắ ữ ế ứ ả ậ ủ ọ
nh t là năng l c gi i quy t v n đ.ấ ự ả ế ấ ề
Trong lĩnh v c nghiên c u lí lu n v các v n đ c a BTVL t tr cự ứ ậ ề ấ ề ủ ừ ướ
đn nay đã có nhi u công trình c a các tác gi nh X.E.Camennetxki -ế ề ủ ả ư
V.P.Ôrêkh p [3], Nguy n Đc Thâm [14], Ph m H u Tòng [16], Nguy nố ễ ứ ạ ữ ễ
Th Khôi [9]... Các tác gi đã ch ra r ng BTVL có tác d ng giáo d c r tế ả ỉ ằ ụ ụ ấ
l n giúp HS hình thành, rèn luy n kĩ năng, kĩ x o v n d ng ki n th c vàoớ ệ ả ậ ụ ế ứ
th c ti n, giáo d c t t ng đo đc, kĩ thu t t ng h p và h ng nghi p.ự ễ ụ ư ưở ạ ứ ậ ổ ợ ướ ệ
Không ch có v y, các tác gi cũng ch ra r ng BTVL có tác d ng tích c cỉ ậ ả ỉ ằ ụ ự
trong vi c hình thành KTM cho HS. Trong quá trình gi i BTVL, do ph i tệ ả ả ự
mình phân tích các đi u ki n c a đu bài, t xây d ng l p lu n, ki m traề ệ ủ ầ ự ự ậ ậ ể
và phê phán, k t lu n nên ki n th c c a HS thu đc là c a chính h , cácế ậ ế ứ ủ ượ ủ ọ
em s n m ch c, hi u sâu h n. Đng th i, vi c t ch c cho HS gi i BTVLẽ ắ ắ ể ơ ồ ờ ệ ổ ứ ả
đ rút ra KTM s phát huy tính tích c c, làm vi c t l c c a các em, r tể ẽ ự ệ ự ự ủ ấ
phù h p v i xu h ng d y h c hi n đi.ợ ớ ướ ạ ọ ệ ạ
Đã có m t s lu n văn, khóa lu n nghiên c u v v n đ hình thànhộ ố ậ ậ ứ ề ấ ề
KTM trong d y h c b ng gi i BTVL nh : lu n văn cao h c “Hình thànhạ ọ ằ ả ư ậ ọ
m t s ki n th c m i trong d y h c ph n “Đi n h c. Đi n t h c” choộ ố ế ứ ớ ạ ọ ầ ệ ọ ệ ừ ọ
h c sinh l p 11 THPT b ng gi i bài t p” c a Nguy n Văn Hùng [7] vàọ ớ ằ ả ậ ủ ễ
khóa lu n t t nghi p “Hình thành m t s ki n th c m i b ng gi i bài t pậ ố ệ ộ ố ế ứ ớ ằ ả ậ
trong d y h c tr ng THPT” c a Đào Th Ng c M [12]… Tuy nhiên,ạ ọ ở ườ ủ ị ọ ỹ
vi c nghiên c u hình thành KTM ch ng “C h c” b ng gi i BTVL cònệ ứ ươ ơ ọ ằ ả
ch a đc nhi u tác gi chú ý t i.ư ượ ề ả ớ
Chính vì th , vi c nghiên c u đ tài ế ệ ứ ề “Hình thành ki n th c m iế ứ ớ
b ng gi i bài t p trong d y h c ph n “C h c” - V t lí 10 THPT”ằ ả ậ ạ ọ ầ ơ ọ ậ là
r t c n thi t.ấ ầ ế
2
2. M c đích nghiên c uụ ứ
Hình thành m t s KTM trong d y h c ph n “C h c” thông quaộ ố ạ ọ ầ ơ ọ
gi i BTVL nh m phát tri n năng l c gi i quy t v n đ và nâng cao ch tả ằ ể ự ả ế ấ ề ấ
l ng n m v ng ki n th c c a HS l p 10 THPT.ượ ắ ữ ế ứ ủ ớ
3. Đi t ng và ph m vi nghiên c uố ượ ạ ứ
3.1. Đi t ng nghiên c uố ượ ứ
Ho t đng d y h c BTVL c a GV và HS tr ng THPT.ạ ộ ạ ọ ủ ườ
3.2. Ph m vi nghiên c uạ ứ
H th ng bài t p hình thành m t s KTM thu c ph n “C h c” -ệ ố ậ ộ ố ộ ầ ơ ọ
V t lí 10 THPT.ậ
4. Gi thuy t khoa h cả ế ọ
N u so n th o đc h th ng bài t p và đ ra cách t ch c gi i nóế ạ ả ượ ệ ố ậ ề ổ ứ ả
nh m hình thành KTM trong d y h c m t s ki n th c ph n “C h c” -ằ ạ ọ ộ ố ế ứ ầ ơ ọ
V t lí 10 THPT thì có th phát tri n năng l c gi i quy t v n đ, nâng caoậ ể ể ự ả ế ấ ề
ch t l ng n m v ng ki n th c.ấ ượ ắ ữ ế ứ
5. Nhi m v nghiên c uệ ụ ứ
5.1. Nghiên c u c s lí lu n v d y h c BTVL tr ng ph thông.ứ ơ ở ậ ề ạ ọ ở ườ ổ
5.2. Đi u tra th c tr ng d y h c ph n “C h c” c a GV và HS l p 10ề ự ạ ạ ọ ầ ơ ọ ủ ớ
THPT.
5.3. Xác đnh m c tiêu d y h c ph n “C h c” và các KTM đc hìnhị ụ ạ ọ ầ ơ ọ ượ
thành b ng gi i BTVL.ằ ả
5.4. So n th o và đ ra cách s d ng, t ch c HS gi i h th ng bài t pạ ả ề ử ụ ổ ứ ả ệ ố ậ
nh m hình thành m t s KTM ph n “C h c”.ằ ộ ố ầ ơ ọ
5.5. D ki n th c nghi m s ph m đánh giá tính kh thi và hi u qu c aự ế ự ệ ư ạ ả ệ ả ủ
h th ng bài t p, c a vi c t ch c h ng d n HS gi i BTVL trong ti tệ ố ậ ủ ệ ổ ứ ướ ẫ ả ế
3
h c hình thành KTM nh m phát tri n năng l c gi i quy t v n đ và nângọ ằ ể ự ả ế ấ ề
cao ch t l ng n m v ng ki n th c y cho HS l p 10 THPT.ấ ượ ắ ữ ế ứ ấ ớ
6. Ph ng pháp nghiên c uươ ứ
Trong khóa lu n, chúng tôi s d ng ph i h p các ph ng phápậ ử ụ ố ợ ươ
nghiên c u sau:ứ
- Nghiên c u lí lu n v BTVL, các tài li u liên quan đn đ tài đứ ậ ề ệ ế ề ể
xác đnh c s lí lu n c a đ tài.ị ơ ở ậ ủ ề
-Đi u tra th c tr ng d y h c BTVL ph n “C h c” - V t lí 10ề ự ạ ạ ọ ầ ơ ọ ậ
THPT.
- Th c nghi m s ph m đ ki m nghi m tính kh thi và hi u quự ệ ư ạ ể ể ệ ả ệ ả
c a h th ng bài t p và cách s d ng chúng.ủ ệ ố ậ ử ụ
7. Đóng góp c a khóa lu nủ ậ
- H th ng hóa m t s c s lí lu n v BTVL.ệ ố ộ ố ơ ở ậ ề
- H th ng BTVL và cách s d ng nó đã đ xu t có th làm tài li uệ ố ử ụ ề ấ ể ệ
tham kh o cho GV và HS l p 10 THPT trong d y h c ph n “C h c”.ả ớ ạ ọ ầ ơ ọ
8. C u trúc c a khóa lu nấ ủ ậ
Ngoài ph n m đu, k t lu n và tài li u tham kh o, khóa lu n g mầ ở ầ ế ậ ệ ả ậ ồ
ba ch ng:ươ
Ch ng 1. C s lí lu n và th c ti n c a hình thành KTM v v t líươ ơ ở ậ ự ễ ủ ề ậ
b ng gi i bài t p.ằ ả ậ
Ch ng 2. T ch c ti t h c hình thành KTM ph n “C h c” b ngươ ổ ứ ế ọ ầ ơ ọ ằ
gi i BTVL.ả
Ch ng 3. D ki n th c nghi m s ph m.ươ ự ế ự ệ ư ạ
4
CH NG 1ƯƠ
C S LÍ LU N VÀ TH C TI N C A HÌNH THÀNH KTM VƠ Ở Ậ Ự Ễ Ủ Ề
V T LÍ B NG GI I BÀI T PẬ Ằ Ả Ậ
1.1. Quan ni m v BTVLệ ề
Trong th c ti n d y h c cũng nh trong các tài li u gi ng d y, cácự ễ ạ ọ ư ệ ả ạ
thu t ng “bài t p”, “bài t p v t lí” đc s d ng cùng các thu t ng “bàiậ ữ ậ ậ ậ ượ ử ụ ậ ữ
toán”, “bài toán v t lí”. Trong cu n Đi t đi n ti ng Vi t [20, tr.86], “bàiậ ố ạ ừ ể ế ệ
t p” và “bài toán” đc gi i nghĩa nh sau: Bài t p là bài ra đ luy n t p,ậ ượ ả ư ậ ể ệ ậ
v n d ng ki n th c đã h c; bài toán là v n đ c n gi i quy t, tìm ra l iậ ụ ế ứ ọ ấ ề ầ ả ế ờ
gi i b ng các quy t c, đnh lí. Cũng nh v y, m t s ý ki n cho r ng c nả ằ ắ ị ư ậ ộ ố ế ằ ầ
phân bi t hai thu t ng “bài t p v t lí” và “bài toán v t lí”. Bài t p v t lí cóệ ậ ữ ậ ậ ậ ậ ậ
ý nghĩa là bài t p v n d ng ki n th c lí thuy t đã h c v v t lí và nh ngậ ậ ụ ế ứ ế ọ ề ậ ữ
tr ng h p c th . Còn bài toán v t lí đc s d ng đ hình thành KTMườ ợ ụ ể ậ ượ ử ụ ể
trong khi gi i quy t m t v n đ đc đt ra ch a có câu tr l i, ho c đả ế ộ ấ ề ượ ặ ư ả ờ ặ ề
ra m t cách gi i quy t, ph ng pháp hành đng m i. Nh ng bên c nh đó,ộ ả ế ươ ộ ớ ư ạ
trong m t s tài li u các tác gi l i dùng hai thu t ng đó nh m t v i cáchộ ố ệ ả ạ ậ ữ ư ộ ớ
hi u gi i bài t p (bài toán) v t lí là v n d ng các khái ni m, quy t c, đnhể ả ậ ậ ậ ụ ệ ắ ị
5