Hút thuốc lá – yếu tố nguy
cơ của tăng huyết áp và
các bệnh lý tim mạch
Nhiều nghiên cứu khoa học đã chỉ ra hút thuốc lá là nguyên nhân gây bệnh
ung thư phổi, các bệnh phổi mạn tính. Ngoài nguyên nhân gây các bệnh lý về
hô hấp, hút thuốc lá còn tác động lên hệ tim mạch và là một trong những yếu
tố nguy cơ chính của bệnh lý động mạch vành, tăng huyết áp, tiểu đường,
bệnh mạch ngoại vi… Chính các bệnh lý này lại tác động lẫn nhau gây ra
vòng xoắn quẩn làm cho bệnh cảnh lâm sàng càng thêm trầm trọng. Mặt khác,
hút thuốc lá còn ảnh hưởng đến nhiều cơ quan khác như dạ dày, đại tràng, khả
năng hoạt động tình dục, tâm thần… Vì những tác hại của thuốc lá đối với sức
khoẻ cộng đồng và nhờ việc truyền thông giáo dục sức khỏe của ngành Y tế
và các hoạt động xã hội khác nên hiện nay, việc hút thuốc lá tại các nước phát
triển đã giảm nhiều trong khi đó thì hút thuốc lá lại gia tăng ở các nước đang
phát triển, đặc biệt là các nước châu á trong đó có Việt Nam.
Hút thuốc lá gây ra nhiều bệnh tật, trong đó có các bệnh tim m
ạch.
Mối liên quan giữa hút thuốc lá và các bệnh lý tim mạch.
Chỉ riêng hút thuốc lá cũng đã là một yếu tố nguy cơ độc lập, quan trọng gây
ra các bệnh lý tim mạch. Nhưng khi hút thuốc lá ở những người có kèm theo
các nguy cơ khác như tăng huyết áp, tiểu đường, rối loạn mỡ máu, béo phì
hoặc người có yếu tố gia đình bị bệnh tim mạch thì tác hại của thuốc lá sẽ gấp
lên rất nhiều lần chứ không chỉ đơn thuần là tác dụng cộng. Mặt khác, các nhà
nghiên cứu trên Thế giới cũng chỉ ra rằng Nicotine chỉ là một trong 4000
thành phần có hại tìm thấy được trong thuốc lá. Do vậy, những loại thuốc
được quảng cáo có lọc Nicotine cũng không làm giảm đáng kể nguy cơ đối
với bệnh tim mạch.
Như vậy, hỳt thuốc lá gây hại tim mạch như thế nào?
Tác động tức thời của hút thuốc lá
Khi hút thuốc lỏ, ngay lập tức làm tăng nồng độ chất Cathecholamine trong
máu (đây là chất nội tiết có vai trò kích thích hệ thống thần kinh giao cảm của
cơ thể) và tăng chất carbon monoxid. Các chất này có thể làm khởi phát
những cơn đau ngực hoặc làm nặng thêm bệnh tim khác. Mặt khác, nồng độ
Nicotine tăng trong máu cũng gây co mạch, tăng huyết áp, tăng nhịp tim làm
tim phải làm việc nhiều hơn hoặc cũng có thể gây ra những rối loạn nhịp tim.
Các nghiên cứu cũng cho thấy, mức độ ảnh hưởng đến tim mạch cũng tăng
theo mức độ hút thuốc lá, tức là càng hút nhiều hút lâu, nguy cơ mắc bệnh tim
mạch càng cao.
Hút thuốc lá gây vữa xơ động mạch
Hút thuốc lá làm tăng nhanh quá trình vữa xơ động mạch từ đó gây ra các
bệnh lý tim mạch như: Tăng huyết áp, bệnh động mạch vành, tai biến mạch
não, bệnh động mạch ngoại vi… Hút thuốc lá gây ra vữa xơ động mạch theo
nhiều cơ chế: Trước hết nó làm tăng nồng độ chất carbon monoxid (một chất
có nhiều trong thuốc lá), là chất làm tổn thương sự toàn vẹn mềm dẻo của
lòng mạch tạo điều kiện cho hình thành nhanh mảng xơ vữa; Hút thuốc làm
giảm chất HDL-cholesterol (cholesterol có lợi) và làm tăng nồng độ LDL-
cholesterol (cholesterol có hại) và tăng triglycerid (mỡ máu) gây tăng tình
trạng vữa xơ động mạch. Thêm vào đó, hút thuốc cũng làm tăng khả năng
đông máu vì vậy sẽ dễ hình thành cục máu đông trên cơ sở mảng xơ vữa.
Cuối cùng, có thể gây nhồi máu cơ tim hoặc đột quỵ não. Hút thuốc cũng làm
cho lớp tế bào nội mạc mạch (lớp tế bào lát trong thành mạch) bị tổn thương,
mất tính trơn nhẵn đàn hồi, từ đó sẽ dễ dàng hình thành mảng xơ vữa dưới lớp
nội mạc.
Các nghiên cứu cho thấy, khi dừng hút thuốc lá làm tăng nồng độ chất HDL-
cholesterol và giảm chất LDL-cholesterol và làm giảm tốc độ hình thành xơ
vữa động mạch.
Bỏ hút thuốc lá có lợi gì?
Tốt nhất là không hút thuốc vì những lợi ích của việc không hút thuốc lá như
đã nói ở trên..
Vấn đề đặt ra là đối với những người đã hút thuốc rồi thì việc bỏ hút thuốc có
lợi ích như thế nào? Trong một tổng kết các nghiên cứu theo dõi lâu dài của
việc bỏ hút thuốc so với những người vẫn tiếp tục hút thuốc lá được đăng tải
báo cáo sức khoẻ của Hoa kỳ năm 1995 qua 16 năm theo dõi cho thấy: những
người bỏ hút thuốc lá đã làm giảm nguy cơ mắc bệnh tim mạch của họ một
cách đáng kể so với người tiếp tục hút. Đặc biệt nguy cơ này giảm chỉ còn 1,3
so với 2,0 lần ở người hút thuốc lá nhiều đã bỏ so với những người không bỏ
hút thuốc lá. Bên cạnh đó, việc bỏ hút thuốc lá ở người chưa từng có biểu
hiện của bệnh tim mạch sẽ giảm nguy cơ bệnh tim mạch về sau một cách rất
rõ ràng. Còn đối với người đã bị bệnh tim mạch thì việc bỏ hút thuốc lá làm
giảm nguy cơ tái phát bệnh hoặc làm nặng bệnh.
Ở những người đã hút thuốc lá trong một giai đoạn dài (nhiều chục năm) thì
khi bỏ hút thuốc lá vẫn có lợi ích đối với việc giảm nguy cơ của bệnh tim
mạch. Việc bỏ hút thuốc lá thậm chí còn có lợi ích giảm đàng kể tỷ lệ bệnh
tim mạch ngay trong nững ngày đầu tiên. Theo báo cáo của Ban sức khoẻ Hoa
kỳ về lợi ích của bỏ hút thuốc lá năm 1990, việc bỏ thuốc lá đã làm giảm đi
một nửa các biến cố bệnh tim mạch trong năm đầu và sau khi bỏ 10 năm thì
nguy cơ chỉ còn gần tương tự như ở người chưa từng hút thuốc.
Một số người hút thuốc lá lo ngại rằng: khi bỏ thuốc lá sẽ làm tăng cân và như
vậy có ảnh hưởng ngược lại đến sức khoẻ không? Việc tăng cân này là do khi
bỏ hút thuốc lá người ta thấy ngon miệng hơn hoặc thường thấy cần phải ăn
uống gì đó để quên đi cảm giác hút thuốc lá. Thêm vào đó chuyển hoá sẽ tăng
khi có Nicotine và khi ngừng hút thuốc lỏ thì chuyển hoá cơ thể sẽ giảm đi.
Tăng cân ở người đang thiếu cân thì càng tốt cho sức khoẻ, còn đối với người
đang thưa cân mà tăng cân thì chúng ta đã biết: lợi ích của bỏ hút thuốc lá sẽ
là rất vượt trội nếu so với việc tăng cân tức thời ngay sau khi bỏ hút thuốc lá.
Hơn nữa, chúng ta còn có kế hoạch giảm cân sau khi bỏ hút thuốc lá như: ăn
uống cáo khoa học, tập thể lực đều đặn hàng ngày, làm việc điều độ…vì vây
chúng ta không cần phải suy nghĩ, băn khoăn nhiều và hãy ngừng hút thuốc lá
càng sớm càng tốt.
Vấn đề hút thuốc lá bị động
Bản thân người hút thuốc lỏ không chỉ gây hại cho chính mình mà còn gây
hại cho những người xung quanh như gia đình, bè bạn, đồng nghiệp, nơi công