TRƯỜNG ĐẠI HỌC NGOẠI THƯƠNG
KHOA KINH TẾ VÀ KINH DOANH QUỐC TẾ
CHUYÊN NGÀNH KINH TẾ NGOẠI THƯƠNG
---------***------- -
KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP
Đề tài:
HIỆU QUẢ CỦA PHƯƠNG PHÁP CỔ PHẦN
HÓA TRONG CẢI TỔ DOANH NGHIỆP NHÀ
NƯỚC TẠI VIỆT NAM
Họ và tên sinh viên : Trần Thị Hải Yến
Lớp : Trung 2
Khóa : 42G
Giáo viên hướng dẫn : ThS. Nguyễn Thị Hải Yến
HÀ NỘI, 11 - 2007
Hiệu quả của phương pháp cổ phần hóa trong cải tổ DNNN tại Việt Nam
1
DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT
CHLB
Cộng hòa Liên banng
CIEM
Viện nghiên cứu quản lý Kinh tế Trung ương
(Central Institution for Economic Management)
CPH
Cổ phần hóa
CTCP
Công ty Cổ phần
DNNN
Doanh nghiệp Nhà nước
ĐTTC
Đầu tư tài chính
HĐQT
Hội đồng quản trị
NN
Nhà nước
SCIC
Tổng công ty Kinh doanh vốn Nhà nước
(State Capital Investment Corporation)
SXKD
Sản xuất kinh doanh
TBCN
Tư bản chủ nghĩa
TCT
Tổng công ty
TNDN
Thu nhập doanh nghiệp
TSCĐ
Tài sản cố định
SXKD
Sản xuất kinh doanh
UBND
Uỷ ban Nhân dân
WTO
Tổ chức Thương mại Thế giới
(World Trade Organization)
XHCN
Xã hội chủ nghĩa
Hiệu quả của phương pháp cổ phần hóa trong cải tổ DNNN tại Việt Nam
1
MỤC LỤC
LỜI MỞ ĐẦU ................................................................................................ 5
CH¦¥NG I .................................................................................................... 8
CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ DOANH NGHIỆP NHÀ NƢỚC VÀ CỔ PHẦN HÓA
TẠI VIỆT NAM............................................................................................. 8
I. DOANH NGHIỆP NHÀ NƢỚC .............................................................. 8
1. §Þnh nghÜa ........................................................................................... 8
1.1. Quan niÖm vÒ doanh nghiÖp nhµ n- íc trªn thÕ giíi ........................... 8
1.2. Quan niÖm vÒ doanh nghiÖp nhµ n- íc t¹i ViÖt Nam ........................ 10
2. B¶n chÊt cña doanh nghiÖp nhµ n- íc t¹i ViÖt Nam ............................ 13
2.1. Sù tån t¹i cña doanh nghiÖp nhµ n- íc lµ tÊt yÕu vµ ®ãng vai trß quan
träng trong nÒn kinh tÕ quèc d©n............................................................ 13
2.2. TÝnh khã minh b¹ch cña DNNN ...................................................... 13
2.3. TÝnh kÐm hiÖu qu¶ trong c¸c DNNN ............................................... 14
2.4. TÝnh bao trïm qu¸ réng cña hÖ thèng c¸c DNNN do lÞch sö ®Ó l¹i .. 15
3. Vai trß cña doanh nghiÖp nhµ n- íc trong nÒn kinh tÕ quèc d©n.......... 15
4. TÝnh tÊt yÕu ph¶i c¶i tæ doanh nghiÖp nhµ n- íc t¹i ViÖt Nam............. 17
4.1. Ho¹t ®éng s¶n xuÊt kinh doanh yÕu kÐm cña c¸c doanh nghiÖp nhµ n- íc:
.............................................................................................................. 18
4.2. Nhµ n- íc gi¶m dÇn sù b¶o hé ®èi víi doanh nghiÖp nhµ n- íc......... 19
4.3. Nhµ n- íc gi¶m dÇn chøc n¨ng lµm kinh tÕ. ..................................... 19
4.4. C¶i tæ doanh nghiÖp nhµ n- íc gãp phÇn gi¶m bít g¸nh nÆng tµi chÝnh
cho ng©n s¸ch nhµ n- íc ......................................................................... 20
II. CÔNG TY CỔ PHẦN VÀ CỔ PHẦN HÓA DNNN .............................. 21
1. C«ng ty cæ phÇn ................................................................................. 21
1.1. §Þnh nghÜa ...................................................................................... 21
1.1.1. §Þnh nghÜa c«ng ty cæ phÇn trªn thÕ giíi ...................................... 21
1.1.2. C«ng ty cæ phÇn t¹i ViÖt Nam: ..................................................... 22
1.2. §Æc ®iÓm ........................................................................................ 23
1.2.1. VÒ t- c¸ch ph¸p nh©n ................................................................... 23
1.2.2. QuyÒn lîi vµ tr¸ch nhiÖm cña cæ ®«ng ......................................... 23
1.2.3. C¬ cÊu tæ chøc ............................................................................. 23
1.2.4. Kh¶ n¨ng huy ®éng vèn ............................................................... 24
1.2.5. C¬ cÊu vèn ho¹t ®éng ................................................................... 24
2. Cæ phÇn ho¸ doanh nghiÖp nhµ n- íc .................................................. 25
2.1. §Þnh nghÜa ...................................................................................... 25
Hiệu quả của phương pháp cổ phần hóa trong cải tổ DNNN tại Việt Nam
2
2.2. §Æc thï cña qu¸ tr×nh cæ phÇn hãa doanh nghiÖp nhµ n- íc t¹i ViÖt Nam
.............................................................................................................. 26
3. Môc tiªu cæ phÇn hãa doanh nghiÖp nhµ n- íc t¹i ViÖt Nam ............... 27
4. Cæ phÇn hãa lµ mét ph- ¬ng ph¸p hiÖu qu¶ trong c¶i tæ doanh nghiÖp
nhµ n- íc t¹i ViÖt Nam hiÖn nay ............................................................. 29
4.1. Cæ phÇn hãa lµ ph- ¬ng ph¸p hiÖu qu¶ trong c¶i tæ doanh nghiÖp nhµ
n- íc ®· ®- îc ¸p dông thµnh c«ng t¹i nhiÒu quèc gia trªn thÕ giíi.......... 29
4.2. Cæ phÇn hãa c¬ b¶n ®· gi¶i quyÕt ®- îc nh÷ng vÊn ®Ò ®Æt ra trong c¶i
tæ doanh nghiÖp nhµ n- íc ...................................................................... 30
4.3. Cæ phÇn hãa lµm thay ®æi c¨n b¶n trªn ba mÆt ®èi víi doanh nghiÖp
nhµ n- íc. ............................................................................................... 30
4.4. Ƣu thÕ cña ph- ¬ng ph¸p cæ phÇn hãa trong c¶i tæ doanh nghiÖp nhµ
n- íc so víi c¸c ph- ¬ng ph¸p kh¸c ......................................................... 31
CH¦¥NG II ................................................................................................. 32
HIỆU QUẢ HOẠT ĐỘNG CỦA CÁC DOANH NGHIỆP NHÀ NƢỚC SAU
CỔ PHẦN HÓA........................................................................................... 32
I. NĂNG LỰC TÀI CHÍNH ...................................................................... 32
1. N¨ng lùc tµi chÝnh kh«ng ngõng ®- îc n©ng cao ................................. 32
1.1. C¬ cÊu së h÷u ®· cã nh÷ng thay ®æi ®¸ng khÝch lÖ ......................... 34
1.2. Kh¶ n¨ng huy ®éng vèn vµ quy m« vèn s¶n xuÊt kinh doanh ®-îc më
réng ....................................................................................................... 34
1.3. Gi¸ trÞ tµi s¶n cè ®Þnh vµ ®Çu t- tµi chÝnh dµi h¹n t¨ng lªn ............... 36
1.4. Doanh thu thuÇn s¶n xuÊt kinh doanh t¨ng tr- ëng nhanh ............... 37
2. Mét sè vÊn ®Ò cßn tån t¹i vµ nguyªn nh©n.......................................... 41
2.1. Thùc tr¹ng vÊn ®Ò............................................................................ 41
2.2. Nguyªn nhËn ................................................................................... 43
II. PHƢƠNG THỨC QUẢN LÝ ............................................................... 44
1. Ph- ¬ng thøc qu¶n lý ®· cã nh÷ng biÕn chuyÓn tÝch cùc ..................... 44
1.1. ChuyÓn biÕn trong qu¶n lý cña c¬ quan chñ qu¶n nhµ n- íc ............ 44
1.2. ChuyÓn biÕn trong qu¶n lý néi bé doanh nghiÖp ............................. 45
2. Nh÷ng v- íng m¾c cßn tån t¹i, nh÷ng vÊn ®Ò n¶y sinh míi vµ nguyªn
nh©n ....................................................................................................... 45
2.1. Qu¶n lý nhµ n- íc cßn thÓ hiÖn sù lóng tóng, thiÕu râ ...................... 45
2.2. Bé m¸y qu¶n lý néi bé cò kü, Ýt thay ®æi so víi tr- íc cæ phÇn hãa .. 47
III. ĐẢM BẢO LỢI ÍCH CỦA NGƢỜI LAO ĐỘNG ................................ 50
1. Lîi Ých cña ng- êi lao ®éng ®- îc ®¶m b¶o trªn nhiÒu mÆt .................. 50
1.1. Sè l- îng lao ®éng t¨ng lªn: ............................................................. 50
1.2. ChÊt l- îng ®éi ngò lao ®éng ®- îc c¶i thiÖn: ................................... 50
1.3. N©ng cao thu nhËp cña ng- êi lao ®éng ............................................ 51
Hiệu quả của phương pháp cổ phần hóa trong cải tổ DNNN tại Việt Nam
3
1.4. QuyÒn ®- îc mua cæ phÇn trong doanh nghiÖp, ng- êi lao ®éng cã c¬
héi trë thµnh chñ së h÷u thùc sù cña doanh nghiÖp ................................ 51
2. T×nh tr¹ng lao ®éng d«i d- , b¸n lóa non cæ phÇn vµ tÝnh d©n chñ trong
doanh nghiÖp sau kh«ng ®- îc coi träng, ®¶m b¶o .................................. 52
2.1. T×nh tr¹ng lao ®éng d«i d- sau cæ phÇn hãa vÉn ch- a ®-îc gi¶i quyÕt triÖt
®Ó ........................................................................................................... 52
2.2. Ng-êi lao ®éng b¸n lóa non cæ phÇn, ®¸nh mÊt quyÒn lµm chñ doanh nghiÖp
.............................................................................................................. 53
2.3. TÝnh d©n chñ trong c¸c doanh nghiÖp bÞ h¹n chÕ, ng- êi lao ®éng
kh«ng cã tiÕng nãi ................................................................................ 54
IV. TÍNH CÔNG KHAI MINH BẠCH THEO NGUYÊN TẮC THỊ TRƢỜNG . 56
1. TÝnh c«ng khai minh b¹ch trong c«ng bè th«ng tin theo nguyªn t¾c thÞ
tr- êng .................................................................................................... 56
2. HiÖn t- îng mËp mê t- nh©n hãa - cæ phÇn hãa vµ sù ph©n hãa giµu
nghÌo trong chÝnh néi bé doanh nghiÖp ................................................. 58
CH¦¥NG III ............................................................................................... 60
MỘT SỐ GIẢI PHÁP NÂNG CAO HIỆU QUẢ CỦA PHƢƠNG PHÁP CỔ
PHẦN HÓA TRONG CẢI TỔ DOANH NGHIỆP NHÀ NƢỚC ................. 60
I. ĐỊNH HƢỚNG CỔ PHẦN HÓA TRONG THỜI GIAN TỚI VÀ
HƢỚNG GIẢI PHÁP ĐẨY NHANH TIẾN ĐỘ CŨNG NHƢ NÂNG
CAO HIỆU QUẢ CỔ PHẦN.................................................................... 60
1. §Þnh h- íng cæ phÇn hãa doanh nghiÖp nhµ n- íc cña chÝnh phñ tõ n¨m
2006 - 2010 ........................................................................................... 60
2. H- íng gi¶i ph¸p ®Èy nhanh tiÕn ®é vµ hiÖu qu¶ cæ phÇn hãa ............. 63
II. MỘT SỐ GIẢI PHÁP ĐỀ XUẤT NHẰM NÂNG CAO HIỆU QUẢ CỔ
PHẦN HÓA TẠI VIỆT NAM ................................................................... 65
1. N©ng cao n¨ng lùc tµi chÝnh, t¹o tiÒm lùc m¹nh cho doanh nghiÖp ph¸t triÓn
.............................................................................................................. 65
1.1. N©ng cao kh¶ n¨ng huy ®éng vèn ................................................... 65
1.1.1. T¹o sù c«ng b»ng trong vay vèn tÝn dông .................................... 65
1.1.2.T¨ng tÝnh hiÖu qu¶ cña thÞ tr- êng chøng kho¸n, n©ng cao kh¶ n¨ng
huy ®éng vèn b»ng c¸ch ph¸t hµnh cæ phiÕu .......................................... 66
1.2. Tèi - u hãa c¬ cÊu vèn ..................................................................... 68
1.3. N©ng cao n¨ng suÊt lao ®éng........................................................... 69
1.4. H¹n chÕ rñi ro kinh doanh vµ tµi chÝnh b»ng c¸ch sö dông mét c¸ch
chuyªn nghiÖp vµ cã hiÖu qu¶ c¸c c«ng cô tµi chÝnh .............................. 69
1.5. N©ng cao chÊt l- îng cña c¸c quyÕt ®Þnh ®Çu t- ............................... 71
1.6. Hoµn thiÖn c¬ cÊu cung cÊp th«ng tin vµ c¸c dÞch vô trî gióp doanh
nghiÖp, t¹o thuËn lîi cho doanh nghiÖp trong kinh doanh ...................... 71