TRƯỜNG ĐẠI HỌC NGOẠI THƯƠNG
KHOA KINH TẾ NGOẠI THƯƠNG
CHUYÊN NGÀNH KINH TẾ ĐỐI NGOẠI
----------***----------
KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP
Đề tài:
PHÁT TRIỂN HỆ THỐNG PHÂN PHỐI HÀNG HOÁ VIỆT
NAM TRONG ĐIỀU KIỆN HỘI NHẬP WTO
Sinh viên thực hiện : ĐÀO DUY HIỂN
Lớp : TRUNG 1
Khóa : K41 - KTNT
Giáo viên hướng dẫn : TS. NGUYỄN THANH BÌNH
Hà Nội – 11/2006
1
Lời Mở Đầu
1. Tính cấp thiết của đề tài
Phát triển nền kinh tế thị trường, mở cửa và hội nhập với kinh tế khu vực và
thế giới đang đặt nền kinh tế nước ta trước những cơ hội mới, đồng thời đối diện với
những thách thức to lớn không những trên thị trường quốc tế nói chung mà ngay cả
trên thị trường trong nước.
Trong cuộc cạnh tranh này, hệ thống phân phối hàng hóa với vai trò liên kết
giữa nhà sản xuất và người tiêu dùng, có tác động trực tiếp đến lợi nhuận của nhà
sản xuất và lợi ích của người tiêu dùng nên bản thân hệ thống phân phối hàng hóa
đã và đang trở thành lĩnh vực kinh doanh mang tính cạnh tranh cao độ. Cùng với
tiến trình hội nhập kinh tế quốc tế, các doanh nghiệp Việt Nam đang hoạt động
trong lĩnh vực phân phối phải đương đầu với sự cạnh tranh của các doanh nghiệp
nước ngoài không chỉ mạnh về tiềm lực kinh tế mà còn rất dày dạn kinh nghiệm.
Mặt khác, hệ thống phân phối hệ thống phân phối hàng hóa đang phát triển ở nước
ta ngày càng làm cho quá trình chuyển dịch hàng hóa gắn liền với nhu cầu thực tế
của thị trường, giúp người sản xuất có những điều chỉnh thích hợp. Vì thế, bằng
việc định hình và tăng cường hiệu quả cho các hệ thống phân phối hàng hóa, nhà
nước sẽ tạo lập nên những cầu nối để dẫn dắt người sản xuất định hướng vào nhu
cầu thị trường, qua đó thúc đẩy sự phát triển của thương mại nói riêng và nền kinh
tế nói chung.
Hiện nay, hệ thống phân phối hàng hóa ở nước ta đã phát triển tương đối cả về
số lượng với quy mô, bước đầu thỏa mãn nhu cầu đa dạng của nhân dân, tác động
tích cực đến quá trình chuyển đổi nền kinh tế thị trường. Tuy vậy, hệ thống phân
phối hàng hóa của các doanh nghiệp Việt Nam còn hoạt động kém hiệu quả, chi phí
cao và thiếu liên kết. Việt Nam gia nhập WTO đồng nghĩa với việc Việt Nam sẽ
phải mở cửa thị trường phân phối, thực hiện tự do hoá lĩnh vực bán buôn, bán lẻ và
nhượng quyền kinh doanh. Như vậy, thị trường Việt Nam sẽ xuất hiện thêm nhiều
tập đoàn phân phối khổng lồ của nước ngoài, có tiềm lực to lớn, tính chuyên nghiệp
2
cao... Và trong cuộc cạnh tranh không cân sức này, hệ thống phân phối thương mại
hiện nay ở Việt Nam có nguy cơ "rơi" vào tay những tập đoàn lớn.
Trước sức ép cạnh tranh gay gắt về mở cửa thị trường trong tiến trình hội
nhập thì yêu cầu nâng cao năng lực cạnh tranh của hệ thống phân phối hàng hóa cho
các doanh nghiệp Việt nam được đặt ra như một yêu cầu búc xúc của thực tế quản
lý kinh tế ở nước ta. Như vậy việc “Phát triển hệ thống phân phối Việt Nam trong
điều kiện hội nhập WTO” trở thành một vấn đề cấp thiết và đây chính là lý do tác
giả lựa chọn đề tài này.
2. Mục đích nghiên cứu của đề tài
Mục đích nghiên cứu đề tài là nhằm xây dựng cơ sở lý luận chung về hệ thống
phân phối, từ đó đi vào nghiên cứu thực trạng hoạt động của hệ thống phân phối ở
Việt Nam, xác định những mặt đã đạt được, những tồn tại và hạn chế, các vấn đề
cấp thiết cần giải quyết trong hệ thống phân phối hiện nay khi mà Việt Nam sắp
phải thực hiện mở cửa hệ thống phân phối bán buôn và bán lẻ theo thỏa thuận thành
viên của tổ chức thương mại thế giới WTO. Trên cơ sở đó tác giả đưa ra các giải
pháp thích hợp phát triển hệ thống phân phối ở Việt Nam.
3. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
Đối tượng nghiên cứu đề tài là hệ thống phân phối hàng hóa ở Việt Nam, ở
một số tỉnh thành phố lớn điển hình. Đề tài có mở rộng nghiên cứu hệ thống phân
phối hàng hóa ở một số nước như Trung Quốc, Thái Lan dưới góc độ là bài học
kinh nghiệm để ứng dụng vào thực tế xây dựng và phát triển hệ thống phân phối ở
Việt Nam. Do giới hạn về thời gian và phạm vi nghiên cứu nên đề tài chỉ tập trung
nghiên cứu hệ thống phân phối qua hai kênh phân phối truyền thống (chợ và cửa
hàng truyền thống) và hiện đại (siêu thị, trung tâm thương mại, cửa hàng tiện lợi).
Trong đó siêu thị đang là lĩnh vực kinh doanh bán lẻ nhạy cảm chịu nhiều tác động
trực tiếp nhất khi Việt Nam mở của thị trường phân phối. Do đó đề tài sẽ tập trung
sâu vào phân tích thực trạng của hoạt động siêu thị hiện nay ở nước ta, đồng thời
nghiên cứu các loại hình phân phối khác ở một mức độ nhất định để từ đó có thể
đưa ra các giải pháp phát triển chung cho hệ thống phân phối Việt Nam từ nay tới
năm 2010.
3
4. Phương pháp nghiên cứu
Đề tài khóa luận ngoài việc sử dụng những phương pháp truyền thống như:
phương pháp phân tích, tổng hợp, liệt kê, thống kê, đối chiếu và so sánh; còn sử
dụng tới những phương pháp hiện đại khác như: phiếu điều tra xã hội học, phỏng
vấn trực tiếp khách hàng và nhân viên tại các siêu thị, các hộ gia đình tại Hà Nội.
5. Bố cục của đề tài
Đề tài được kết cấu làm 3 chương với nội dung như sau
Chương 1: Cơ sở lý luận chung về hệ thống phân phối hàng hóa
Chương 2: Thực trạng hệ thống phân phối hàng hóa ở Việt Nam
Chương 3: Các giải pháp phát triển hệ thống phân phối hàng hóa Việt Nam
đến năm 2010.
Để hoàn thành tốt được khóa luận này, em xin gửi lời cảm ơn chân thành tới
Tiến Sỹ Nguyễn Thanh Bình, người đã tận tình hướng dẫn em trong suốt thời gian
làm khoá luận, Thạc Sỹ Võ Văn Quyền – Phó Vụ trưởng Vụ Chính sách thị trường
trong nước và anh Phan Hữu Việt Đức – chuyên viên Vụ Chính sách thị trường
trong nước, những người đã cung cấp nguồn tài liệu quý báu cho em để viết khóa
luận này.
Hà Nội, tháng 11 năm 2006
Sinh viên
Đào Duy Hiển
4
Chương 1: Cơ sở lý luận chung về hệ thống phân phối hàng hóa
I. Bản chất, vai trò và phân loại hệ thống phân phối hàng hóa
1. Bản chất hệ thống phân phối hàng hóa
1.1 Khái niệm
Trong nền kinh tế thị trường, hàng hóa từ người sản xuất đến người tiêu dùng
hoặc người sử dụng cuối cùng phải qua một chuỗi các hoạt động mua và bán. Hệ
thống phân phối hàng hóa là thuật ngữ mô tả toàn bộ quá trình lưu thông, tiêu thụ
hàng hóa trên thị trường. Đó là những dòng chuyển quyền sở hữu hàng hóa qua các
doanh nghiệp và tổ chức khác nhau tới người mua cuối cùng.
Theo quan điểm tổng quát, hệ thống phân phối hàng hóa là một tập hợp các
doanh nghiệp và cá nhân độc lập và phụ thuộc lẫn nhau, tham gia vào quá trình
đưa hàng hóa từ người sản xuất tới người tiêu dùng cuối cùng1
Nói cách khác, đây là một nhóm các tổ chức và cá nhân thực hiện các hoạt
động làm cho sản phẩm hoặc dịch vụ sẳn sàng để người tiêu dùng cuối cùng hoặc
người sử dụng công nghiệp có thể mua và sử dụng
1.2 Đặc điểm hệ thống phân phối hàng hóa2
Hệ thống phân phối hàng hóa là một chuỗi các mối quan hệ giữa các tổ chức
liên quan trong quá trình mua và bán hàng hóa. Mỗi doanh nghiệp trong quá trình
kinh doanh chắc chắn phải tham gia vào một hoặc một số hệ thống phân phối hàng
hóa nhất định.
Mỗi hệ thống phân phối hàng hóa thông qua các dòng vận động (dòng chảy)
để đảm bảo hàng hóa đến được địa điểm tiêu dùng như: chuyển quyền sở hữu, đàm
phán, vận động vật chất của hàng hóa, thanh toán, thông tin, xúc tiến đặt hàng, chia
1 Nguồn: Trần Minh Đạo (2002), Giáo trình marketing căn bản, Nhà xuất bản Giáo Dục, Hà Nội.
2 Nguồn: Lê Trinh Minh Châu (2004), Phát triển hệ thống phân phối hàng hóa Việt Nam trong bối cảnh hội
nhập, Nhà xuất bản Lý Luận Chính Trị, Hà Nội