Tr- êng ®¹i häc ngo¹i th- ¬ng hµ néi
Khoa kinh tÕ vµ kinh doanh quèc tÕ
Chuyªn ngµnh kinh tÕ ®èi ngo¹i
********* o0o ********
kho¸ luËn tèt nghiÖp
§Ò tµi:
Thùc tr¹ng vµ gi¶I ph¸p ph¸t triÓn tËp ®oµn
kinh tÕ ë viÖt nam
SV thùc hiÖn : Vò ThÞ Kim Loan
Líp : Anh 1
Khãa : K42
GV h- íng dÉn :ts. Bïi ThÞ Lý
hµ néi, th¸ng 11 / 2007
Thực trạng và xu hướng phát triển Tập đoàn kinh tế ở Việt Nam
Vũ Thị Kim Loan A1 – K42A - KJNT
1
LỜI MỞ ĐẦU
1. TÍNH CẤP THIẾT CỦA ĐỀ TÀI
Trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế, sự cạnh tranh trên thị trƣờng trong và
ngoài nƣớc trở thành nhân tố bắt buộc đối với các doanh nghiệp, đó là điều kiện đƣa
đến sự hình thành các chuỗi liên kết cũng nhƣ yêu cầu sự linh hoạt trong hợp tác,
liên doanh để tạo ra những Tập đoàn kinh tế lớn đủ sức cạnh tranh trên trƣờng quốc
tế. Bên cạnh đó, quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nƣớc xây dựng một nền
kinh tế thị trƣờng định hƣớng xã hội chủ nghĩa cùng với sự phát triển nhanh chóng
của khoa học công nghệ đòi hỏi Việt Nam không ngừng nâng cao tốc độ tăng
trƣởng, mở rộng kinh tế đối ngoại, phát huy những lợi thế so sánh vốn có nhằm tạo
ra những bƣớc đột phá về kinh tế, tránh bị tụt hậu và đuổi kịp các nƣớc khác trong
khu vực và trên thế giới. Với thực trạng của Việt Nam hiện nay, cần phải có những
Tập đoàn kinh tế đủ lớn, tiềm năng đủ mạnh với nguồn vốn dồi dào, trình độ quản lý
cao, trình độ kỹ thuật hiện đại … thì mới có khả năng làm đầu tầu, lái con tàu kinh
tế Việt Nam phát triển ngang tầm với các nƣớc phát triển trong khu vực và trên thế
giới . Từ thực tiễn khách quan trên có thể khẳng định rằng muốn xây dựng một nền
kinh tế thị trƣờng định hƣớng xã hội chủ nghĩa mang lại hiệu quả kinh tế cao thì tất
yếu phải hình thành nên các Tập đoàn kinh tế mạnh trong các lĩnh vực trọng yếu vì
các Tập đoàn kinh tế chính là biểu tƣợng cho sự phát triển của doanh nghiệp Việt
Nam. Đây cũng chính là lý do em lựa chọn vấn đề ―Thực trạng và giải pháp phát
triển Tập đoàn kinh tế ở Việt Nam‖ làm đề tài cho Khoá luận tốt nghiệp của mình
2. MỤC ĐÍCH NGHIÊN CỨU CỦA KHÓA LUẬN
Phân tích nghiên cứu một số vấn đề lý luận cơ bản về Tập đoàn kinh tế
Nghiên cứu thực trạng và xu hƣớng phát triển Tập đoàn kinh tế ở Việt Nam
Nghiên cứu mô hình phát triển Tập đoàn kinh tế của một số quốc gia trên thế giới
nhƣ Hàn Quốc, Trung quốc, Nhật Bản …Từ đó rút ra một số bài học kinh nghiệm và
giải pháp phát triển các Tập đoàn kinh tế ở Việt Nam
3. ĐỐI TƢỢNG VÀ PHẠM VI NGHIÊN CỨU
Thực trạng và xu hướng phát triển Tập đoàn kinh tế ở Việt Nam
Vũ Thị Kim Loan A1 – K42A - KJNT
2
Đối tƣợng nghiên cứu: Đối tƣợng nghiên cứu là các lý thuyết chung về
Tập đoàn kinh tế, quá trình ra đời, thực trạng và xu hƣớng phát triển Tập đoàn kinh tế ở
Việt Nam và mô hình Tập đoàn kinh tế ở một số nƣớc trên thế giới
Phạm vi nghiên cứu: Đề tài phân tích quá trình hình thành, thực
trạng và xu hƣớng phát triển Tập đoàn kinh tế ở Việt Nam trong đó đi sâu vào
nghiên cứu quá trình xây dựng mô hình Tập đoàn kinh tế từ các tổng công ty nhà
nƣớc.
4. PHƢƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
Phƣơng pháp phân tích – tổng hợp
Phƣơng pháp mô tả và khái quát đối tƣợng nghiên cứu
Phƣơng pháp so sánh và phƣơng pháp tƣ duy logic
5. KẾT CẤU CỦA KHOÁ LUẬN TỐT NGHIỆP
Ngoài lời mở đầu, kết luận, và tài liệu tham khảo, khoá luận có 3 chƣơng :
CHƢƠNG I : Khát quát chung về tập đoàn kinh tế và tính tất yếu hình thành tập
đoàn kinh tế ở Việt Nam
CHƢƠNG II: Thực trạng và xu hướng phát triển Tập đoàn kinh tế ở Việt Nam
CHƢƠNG III : Kinh nghiệm quốc tế về phát triển tập đoàn kinh tế và giải pháp
phát triển các Tập đoàn kinh tế ở Việt Nam
Trong quá trình nghiên cứu đề tài, do hạn chế về mặt thời gian và kiến thức
cùng với đó là quá trình hình thành các Tập đoàn kinh tế ở Việt Nam vẫn còn đang
trong giai đoạn thử nghiệm, do vậy đề tài vẫn còn nhiều hạn chế và thiếu sót. Em
mong nhận đƣợc sự chỉ bảo, góp ý của các thầy cô để đề tài này đƣợc hoàn thiện
hơn.
Em xin chân thành cảm ơn TS. Bùi Thị Lý đã tận tình hƣớng dẫn giúp đỡ em
hoàn thành khóa luận này
Thực trạng và xu hướng phát triển Tập đoàn kinh tế ở Việt Nam
Vũ Thị Kim Loan A1 – K42A - KJNT
3
CHƢƠNG I
KHÁT QUÁT CHUNG VỀ TẬP ĐOÀN KINH TẾ VÀ TÍNH TẤT YẾU
HÌNH THÀNH TẬP ĐOÀN KINH TẾ Ở VIỆT NAM
I. MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN CƠ BẢN VỀ TẬP ĐOÀN KINH TẾ
1.Khái niệm về "Tập đoàn kinh tế"
1.1. Một số quan niệm về Tập đoàn kinh tế trên thế giới
Tập đoàn kinh tế ở các nƣớc khác nhau đƣợc gắn với những tên gọi
khác nhau. Nhiều nƣớc gọi là Group hay business group, Ấn Độ dùng thuật
ngữ business houses, Nhật Bản trƣớc chiến tranh thế giới thứ hai là zaibatsu
và sau chiến tranh gọi là keiretsu, Hàn Quốc dùng từ chaebol, Trung Quốc
dùng thuật ngữ Tập đoàn doanh nghiệp. Sự đa dạng về tên gọi hay thuật ngữ
sử dụng nói lên tính đa dạng của hình thức liên kết đƣợc khái quát chung là
Tập đoàn kinh tế, do đó, quan niệm cũng nhƣ nhìn nhận về Tập đoàn kinh tế
cũng có sự khác nhau nhất định.
Tại các nƣớc phƣơng Tây, Tập đoàn kinh tế đƣợc nhận thức nhƣ là một
tổ hợp các Công ty hay chi nhánh góp cổ phần chịu sự kiểm soát của Công ty
mẹ hoặc Tập đoàn kinh tế và tài chính gồm một Công ty mẹ và các Công ty
khác mà Công ty mẹ kiểm soát hay tham gia góp vốn, mỗi Công ty con cũng
có thể kiểm soát các Công ty khác hay tham gia các tổ hợp khác
Tại Nhật Bản Tập đoàn kinh tế (keiretsu) là một nhóm các doanh
nghiệp ( DN) độc lập về mặt pháp lý nắm giữ cổ phần của nhau và thiết lập
đƣợc mối quan hệ mật thiết về nguồn vốn, nguồn nhân lực, công nghệ, cung
ứng nguyên vật liệu, tiêu thụ sản phẩm hay Tập đoàn bao gồm các Công ty có
sự liên kết không chặt chẽ đƣợc tổ chức quanh một ngân hàng để phục vụ lợi
ích của các bên
Tại Trung Quốc Tập đoàn DN là một hình thức liên kết giữa các DN,
bao gồm Công ty mẹ và các DN thành viên (Công ty con và các DN liên kết
khác), trong đó là hạt nhân của Tập đoàn và là đầu mối liên kết giữa các DN
thành viên với nhau là Công ty mẹ, các DN thành viên tham gia liên kết Tập
đoàn phải có đầy đủ các quyền và nghĩa vụ của một pháp nhân độc lập. Bản
thân Tập đoàn không có tƣ cách pháp nhân.
Thực trạng và xu hướng phát triển Tập đoàn kinh tế ở Việt Nam
Vũ Thị Kim Loan A1 – K42A - KJNT
4
Trên thế giới hiện nay vẫn chƣa có có một khái niệm thống nhất, áp
dụng chung cho các quốc gia về Tập đoàn kinh tế .Tùy theo điều kiện phát
triển kinh tế, hệ thống pháp luật, tâm lý xã hội Tập đoàn kinh tế ở mỗi nƣớc là
khác nhau về hình thức tổ chức, qui mô và trình độ, mức độ liên kết.Tuy
nhiên dù đứng ở góc độ này hay góc độ khác, ở quốc gia này hay quốc gia
khác thì những nét cơ bản về Tập đoàn kinh tế là khá thống nhất và có thể
tổng hợp thành một khái niệm chung về Tập đoàn kinh tế nhƣ sau:
Tập đoàn là một tổ hợp các doanh nghiệp, bao gồm Công ty mẹ, các
Công ty con và các doanh nghiệp liên kết khác có tƣ cách pháp nhân hoạt
động trong một số nghành khác nhau, có quan hệ vốn, tài chính, công nghệ,
thông tin, đào tạo., trong đó Công ty mẹ nắm quyền lãnh đạo, chi phối hoạt
động của các Công ty con về tài chính và chiến lƣợc phát triển
1.2. Quan niệm về Tập đoàn kinh tế tại Việt Nam
Tại Việt Nam, Tập đoàn kinh tế đƣợc hình thành trên cơ sở chuyển đổi
và cơ cấu lại một số TCT Nhà nƣớc (đặc biệt là các TCT 91 - TCT Nhà nƣớc
đƣợc thành lập theo Quyết định số 91/QĐ-TTg ngày 7/3/1994 của Thủ tƣớng
Chính phủ về thí điểm thành lập các Tập đoàn kinh doanh) có tiềm lực kinh tế
mạnh, có mức độ tích tụ, tập trung vốn và tài sản nhất định. Phƣơng thức hình
thành Tập đoàn kinh tế ở Việt Nam có những đặc trƣng gần giống với cách
thức hình thành Tập đoàn kinh tế tại quốc gia láng giềng - Trung Quốc do đó,
Tập đoàn kinh tế tại Việt Nam có thể đƣợc hiểu nhƣ sau:
―Tập đoàn kinh tế hay còn gọi là Tập đoàn là một tổ hợp các DN, bao
gồm Công ty mẹ, các Công ty con (DN thành viên) và các DN liên kết khác.
Công ty mẹ là hạt nhân của Tập đoàn kinh tế, là đầu mối liên kết giữa các DN
thành viên, DN liên kết với nhau. Công ty mẹ nắm quyền kiểm soát, chi phối
các quyết sách, chiến lƣợc phát triển và nhân sự; chi phối hoạt động của thành
viên. Bản thân Tập đoàn kinh tế không có tƣ cách pháp nhân. Tập đoàn kinh
tế hoạt động trong một ngành hay nhiều ngành khác nhau. Các DN thành viên
và DN liên kết có quan hệ với nhau về vốn, đầu tƣ, tài chính, công nghệ,
thông tin, đào tạo, nghiên cứu và các liên kết khác xuất phát từ lợi ích của các
DN tham gia liên kết
2. Đặc điểm chung của các Tập đoàn kinh tế
2.1. Đặc điểm về cơ cấu tổ chức và hình thức sở hữu của Tập đoàn
Về cơ cấu tổ chức, các Tập đoàn kinh tế thƣờng có cơ cấu tổ chức đa