Kiến thức lớp 10
CÁCH LÀM BÀI VĂN THUYẾT MINH-phần 13
Thuyết minh về cuộc đời Nguyễn Trãi
Nguyễn Trãi, hiệu Ức Trai, sinh năm 1380 tại Thăng Long, ở nhà
ông ngoại là cụ Trần Nguyên Đán. Cha ông là Nguyễn Phi Khanh
nhà nghèo, phải đi dạy học để sinh sống. Sau khi được mời vào
dạy học ở nhà cụ Trần Nguyên Đán, Nguyễn Phi Khanh lấy con
gái cụ Trần Nguyên Đán mà sinh ra Nguyễn Trãi và Nguyễn Phi
Hùng.
Từ bé, Nguyễn Trãi đã rất thông minh và chăm học. Năm 1400,
nhà Hồ cướp ngôi nhà trần rồi sau đó lại mở khoa thi để chọn
nhân tài. Nguyễn Trãi đi thi, đậu tiến sĩ và cùng cha, ra làm quan
với nhà Hồ... Ông nguyện đem hết tài năng ra để giúp dân, giúp
nước.
Quân Minh mượn cớ là giúp nhà Trần, diệt nhà Hồ, để sang xâm
lược nước Nam. Hồ Quý Ly cố sức chống cự lại, nhưng vì lòng
dân không phục, nên đã bị thua. Quân nhà Minh bắt được toàn
thể vua tôi nhà Hồ - trong đó có cả Nguyễn Phi Khanh - đem nhốt
hết vào cũi, rồi đặt lên xe, giải về Tàu.
Nguyễn Trãi trốn thoát. Khi nghe tin cha bị bắt, ông liền cùng em
là Nguyễn Phi Hùng lẽo đẽo theo sau đoàn xe giải tù, đi lên tận ải
Nam quan. Hai anh em cùng khóc, người nào cũng muốn được đi
theo để săn sóc cha già, ở nơi đất khách, quê người.
Trước khi vượt qua cửa ải Nam Quan, quân Minh cho đoàn xe tù
tạm nghỉ. Thừa dịp quân canh đi uống rượu, Nguyễn Trãi và em
lẻn đến gần cũi nhốt cha. Hai anh em cùng xin phép cho cho
được đi theo cha, tới tận Kim Lăng (nước Tàu).
Nguyễn Phi Khanh ứa nước mắt, nói khẽ: "Các con là người có
học, có tài, nên tìm cách rửa nhục cho nước, trả thù cho cha.
Như thế mới là có trung, có hiếu. Không nên cứ lẽo đẽo theo cha
mà khóc lóc như thế này! Nếu cần thì cho Phi Hùng đi theo là đủ
rồi!"
Biết rõ ý cha đã quyết, Nguyễn Trãi đành gạt nước mắt, để cho
em là Nguyễn Phi Hùng đi theo cha. Ông còn căn dặn em là, sau
này khi cha chết, phải cố mà tìm cách đem nắm xương tàn của
cha về nước. Đến đây, Nguyễn Phi Khanh lại giục: "kìa quân
canh đã trở lại rồi, con về đi!"
Nguyễn Trãi buồn rầu lùi ra xa, rồi đứng yên một chỗ, trông theo
đoàn xe tù dần dần qua ải Nam Quan. Tới khi không còn nhìn
thấy gì nữa, Nguyễn Trãi mới quay gót trở về Đông Quan. Chân
bước trên đường mà lòng đau như cắt, vì từ nay ông đành vĩnh
biệt cha già!
Vừa về tới Đông Quan là Nguyễn Trãi đã bị quân Minh kéo tới
bắt. Chúng biết ông đã từng làm quan với nhà Hồ. Nhìn thấy vẻ
mặt thông minh của Nguyễn Trãi, Trương Phụ sai lính đem chém
đầu ngay để trừ mầm mống nổi loạn, chống đối sau này.
Thấy thế Hoàng Phúc vội ngăn lại và ghé tai nói thầm với Trương
Phụ rằng: "Người này có tài, ta nên dụ dỗ hắn thì sẽ có lợi cho
việc cai trị và bình định dân Nam." Trương Phụ ngẫm nghĩ một lát
rồi ra lịnh tha cho Nguyễn Trãi được trở về nhà riêng.11) Sau đó,
bọn tướng nhà Minh lại cho người đem vàng lụa tới khuyên dụ
Nguyễn Trãi nên ra làm quan với chúng. Nguyễn Trãi lựa lời tìm
cách từ chối nên chúng cho người rình rập, dò xét mọi hành động
của ông. Để làm cho chúng khỏi nghi ngờ, ông mở trường dạy
học.
Tuy bị giam lỏng, không được tự do đi lại, nhưng Nguyễn Trãi
vẫn biết rõ tình hình của giặc, nhờ các học trò của ông ở khắp
nơi, tới trường kể lại. Ông theo dõi và suy nghĩ rất kỹ để tìm ra
một kế hoạch đánh đuổi giặc Minh. Rồi theo đó mà soạn thành
một sách lược "Bình Ngô".
Ít lâu sau, có người bán dầu tìm tới gặp ông. Khi người này vào
nhà, bỏ nón ra, đặt gánh dầu xuống, thì Nguyễn Trãi vội kêu lên:
"Trời ơi! Anh Trần Nguyên Hãn!" Thì ra đó chính là Trần Nguyên
Hãn, đã ăn mặc giả làm người bán dầu, để tìm đến gặp Nguyễn
Trãi.
Trần Nguyên Hãn, cháu nội của cụ Trần Nguyên Đán, vốn là anh
em con cô, con cậu với Nguyễn Trãi. Nay Trần Nguyên Hãn tới rủ
Nguyễn Trãi cùng vào Lam Sơn tìm gặp Lê Lợi, để lo việc cứu
nước. Ông hẹn sẽ đợi Nguyễn Trãi vào sáng mai, ở ngoài thành
Đông Quan.
Đêm hôm ấy, Nguyễn Trãi thu xếp lại mọi công việc và đồ dùng
để chỉ mang theo một cuốn sách lược "Bình Ngô". Sáng hôm sau,
nhân gặp ngày rằm, thiên hạ nô nức kéo nhau đi lễ chùa rất
đông, Nguyễn Trãi liền đi lẫn vào đám người đi lễ, để trốn ra khỏi
thành.
Rồi hai anh em, sau khi gặp nhau, liền đêm đi, ngày nghỉ, cốt để
tránh sự kiểm soát ở dọc đường của quân lính nhà Minh. Tới
Lam Sơn, hai người được nghĩa quân đưa vào gặp chủ tướng Lê
Lợi. Nguyễn Trãi dâng kế hoạch đánh đuổi giặc Minh được ghi