BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ NÔNG NGHIỆP VÀ PTNT
TRƯỜNG ĐẠI HỌC THỦY LỢI
NGUYỄN ĐÍNH
NGHIÊN CỨU SỰ THAY ĐỔI MỘT SỐ YẾU TỐ
THỦY VĂN - THỦY LỰC HẠ LƯU HỆ THỐNG
SÔNG HƯƠNG DƯỚI TÁC ĐỘNG CỦA CÁC
CÔNG TRÌNH THỦY LỢI - THỦY ĐIỆN
VÀ BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU
Chuyên ngành: Phát triển nguồn nước
Mã số: 62 44 92 01
TÓM TẮT LUẬN ÁN TIẾN SĨ KỸ THUẬT
HÀ NỘI - 2014
Công trình được hoàn thành tại Trường Đại học Thủy lợi
Người Hướng dẫn khoa học:
PGS.TS Lê Đình Thành
PGS.TS Hoàng Minh Tuyển
Phản biện 1:
Phản biện 2:
Phản biện 3:
Luận án sẽ được bảo vệ trước Hội đồng chấm luận án cấp Trường
họp tại Trường Đại học Thủy lợi
Vào hồi giờ ngày tháng năm 2014
Có thể tìm hiểu luận án tại:
- Thư viện Quốc gia
- Thư viện Trường Đại học Thủy lợi
1
MỞ ĐẦU
Tính cấp thiết của luận án: Hiện nay trên lưu vực sông Hương
đã và đang xây dựng nhiều công trình thủy lợi – thủy điện lớn, có tác
động đáng kể đến chế độ thủy văn - thủy lực hạ lưu. Đồng thời biến
đổi khí hậu cũng có những tác động đến tài nguyên nước trên lưu vực.
Vì vậy việc nghiên cứu đề tài luận án “Nghiên cứu sự thay đổi một số
yếu tố thủy văn - thủy lực hạ lưu hệ thống sông Hương dưới tác
động của các công trình thủy lợi - thủy điện và biến đổi khí hậu” là
cần thiết, đáp ứng yêu cầu phát triển bền vững kinh tế - xã hội trên lưu
vực, đặc biệt phục vụ cho công tác cấu trúc lại cơ cấu nông nghiệp và
xây dựng tỉnh Thừa Thiên Huế phát triển thành thành đô thị loại I trực
thuộc Trung ương.
Mục tiêu nghiên cứu: Làm rõ sự thay đổi một số yếu tố thủy
văn - thủy lực hạ lưu hệ thống sông Hương dưới tác động của các
công trình thủy lợi - thủy điện và biến đổi khí hậu và đề xuất các giải
pháp thích ứng nhằm giảm thiểu tác động xấu đến phát triển kinh tế -
xã hội và bảo vệ môi trường hạ lưu sông Hương.
Đối tượng và phạm vi nghiên cứu: Đánh giá tác động của hệ
thống các công trình thủy lợi – thủy điện lớn trên lưu vực đến một số
yếu tố thủy văn - thủy lực hạ lưu sông Hương từ sau các hồ chứa đến
đập Thảo Long có xét đến biến đổi khí hậu đến năm 2030.
Phương pháp nghiên cứu: Luận án đã sử dụng các phương
pháp: kế thừa, điều tra, khảo sát, phân tích thống kê, mô hình toán
thuỷ văn - thuỷ lực, GIS, phân tích hệ thống, phương pháp chuyên gia
và tham vấn ý kiến cộng đồng
Những đóng góp mới của Luận án:
1) Đã đánh giá được một cách định lượng những tác động của
2
các công trình thủy lợi – thủy điện trên lưu vực sông Hương và tác
động của biến đổi khí hậu đến một số yếu tố thủy văn - thủy lực ở hạ
lưu hệ thống sông Hương.
2) Đã đề xuất được các giải pháp phi công trình và công trình
nhằm giảm thiểu những tác động tiêu cực của các công trình thủy lợi –
thủy điện trên lưu vực sông Hương đến chế độ dòng chảy ở hạ lưu và
nâng cao hiệu quả khai thác của các công trình.
Chương I
TỔNG QUAN VỀ VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU
1.1 TỔNG QUAN VỀ CÁC NGHIÊN CỨU TRƯỚC ĐÂY
CÓ LIÊN QUAN
Luận án đã tiến hành nghiên cứu tổng quan 38 công trình
nghiên cứu trên thế giới, trong nước và trên lưu vực sông Hương.
1.1.1 Các nghiên cứu trên thế giới
Đã có nhiều nghiên cứu liên quan đến tác động của các hồ
chứa và biến đổi khí hậu đến chế độ thủy văn - thủy lực hạ lưu của lưu
vực sông trên thế giới. Các công trình nghiên cứu nói chung thường
tập trung vào các lưu vực sông có qui mô lớn, có thể chia thành hai
hướng chính: (i) so sánh phân tích diễn biến môi trường của các giai
đoạn trước và sau khi có các hồ chứa bằng số liệu thực đo, và (ii) sử
dụng mô hình toán thủy văn, thủy lực để đánh giá các tác động tới
dòng chảy hạ lưu.
1.1.2 Các nghiên cứu trong nước
Ở Việt Nam, việc đánh giá tác động của các công trình và
biến đổi khí hậu đến dòng chảy gần đây đã được quan tâm nghiên cứu,
đặc biệt từ khi có các công trình thủy lợi - thủy điện (TL-TĐ) lớn trên
3
các hệ thống sông. Nghiên cứu tác động của biến đổi khí hậu đến tài
nguyên nước tập trung đánh giá thay đổi nguồn nước trên lưu vực,
chưa đi sâu đánh giá chi tiết và định lượng tác động của các công trình
thủy lợi - thủy điện và biến đổi khí hậu đến các yếu tố thủy văn - thủy
lực ở hạ lưu các hệ thống sông.
1.1.3 Những hạn chế của các công trình nghiên cứu trước đây
trên lưu vực sông Hương và hướng khắc phục
Các nghiên cứu trên lưu vực sông Hương trước đây thường
đánh giá tác động của từng công trình, tác động tổng hợp của các công
trình và biến đổi khí hậu (BĐKH) đến chế độ thủy văn - thủy lực (TV-
TL) hạ lưu sông Hương chưa được xem xét đầy đủ. Cách tiếp cận
trong nghiên cứu chưa xét đủ tính hệ thống và tích hợp, hầu hết dựa
trên giả thiết là các điều kiện thủy văn và mặt đệm lưu vực không thay
đổi, đánh giá định lượng các tác động vẫn còn hạn chế.
Hướng khắc phục của luận án:
- Xem xét đánh giá trên quan điểm phân tích hệ thống của lưu vực
sông Hương, tập trung vào các công trình chính có tác động đáng kể
đến chế độ dòng chảy hạ lưu sông Hương.
- Đánh giá định lượng được tác động của các công trình và BĐKH,
bước đầu xem xét đến vai trò của sử dụng đất và lớp thảm phủ rừng
trên cơ sở lựa chọn dòng chảy năm và các trận lũ cụ thể để nghiên
cứu thay đổi của một số yếu tố TV-TL điển hình
- Đề xuất được các giải pháp có cơ sở khoa học và thực tiễn, có
tính khả thi, thiết thực và hiệu quả.
1.1.4 Hướng tiếp cận của luận án
- Tiếp cận tổng hợp theo hệ thống nguồn nước
- Tiếp cận mô phỏng theo mô hình toán thủy văn thủy lực
- Tiếp cận theo kịch bản