Luận án Tiến sĩ: Cảnh quan văn hoá thích ứng với lũ lụt khu vực dân cư hạ lưu sông kôn và sông Hà Thanh tỉnh Bình Định

Khu vực hạ lưu sông Kôn và sông Hà Thanh tại tỉnh Bình Định, vốn là một "rốn lũ" lịch sử, thường xuyên hứng chịu những trận lụt nghiêm trọng gây tổn thất lớn về người và tài sản. Tình trạng này càng trở nên trầm trọng do tác động của biến đổi khí hậu, nước biển dâng và sự mất cân bằng sinh thái. Cùng với áp lực đô thị hóa và gia tăng dân số, các không gian trữ nước tự nhiên bị thu hẹp, trong khi các giải pháp kỹ thuật cứng khó phát huy hiệu quả. Đặc biệt, những giá trị cảnh quan văn hóa thích ứng lũ lụt truyền thống cùng tri thức bản địa đang đứng trước nguy cơ mai một. Do đó, nghiên cứu này cấp thiết nhằm hệ thống hóa, đánh giá rủi ro và đề xuất các giải pháp tổ chức không gian, sinh kế bền vững, cải tạo hạ tầng kỹ thuật và nâng cao năng lực cộng đồng, hướng tới quy hoạch đô thị bền vững thích ứng với lũ lụt cho giai đoạn 2035-2050.

Các nhà quy hoạch đô thị, kiến trúc sư, nhà khoa học môi trường, nhà nghiên cứu về biến đổi khí hậu, các cấp chính quyền địa phương, và các tổ chức cộng đồng quan tâm đến quy hoạch bền vững và thích ứng với lũ lụt.

Luận án này tập trung nghiên cứu cảnh quan văn hóa thích ứng lũ lụt tại khu vực dân cư hạ lưu sông Kôn và sông Hà Thanh, tỉnh Bình Định, một vùng đặc biệt dễ bị tổn thương trước thiên tai và chịu áp lực mạnh mẽ từ đô thị hóa. Nghiên cứu phê phán cách tiếp cận quy hoạch truyền thống chỉ nhằm kiểm soát lũ, thường bỏ qua vai trò tích cực và mối quan hệ sâu sắc giữa con người và môi trường nước. Luận án đề xuất một quan điểm mới, coi cảnh quan văn hóa không chỉ là di sản cần bảo tồn mà còn là công cụ hiệu quả để phát triển đô thị bền vững và thích ứng với lũ lụt. Về phương pháp, luận án tiếp cận từ góc độ văn hóa ứng xử và hệ thống hóa tri thức bản địa trong việc thích nghi với môi trường sông nước. Mục tiêu nghiên cứu bao gồm việc xác định giá trị của cảnh quan văn hóa thích ứng lũ lụt, xây dựng khung lý thuyết cho mô hình này, và đề xuất các giải pháp không gian cụ thể. Các chương nội dung đi sâu vào thực trạng khu vực, cơ sở khoa học của cảnh quan văn hóa thích ứng, và đề xuất mô hình cùng giải pháp cho giai đoạn 2035-2050. Phương pháp khảo sát đa dạng được sử dụng, bao gồm khảo sát bằng hình ảnh (photovoice) người dân, điều tra khả năng thích ứng của cộng đồng và phỏng vấn chuyên gia, nhằm thu thập dữ liệu toàn diện về các yếu tố kỹ thuật, sinh thái và văn hóa bản địa. Giá trị ứng dụng của nghiên cứu rất lớn, cung cấp cơ sở khoa học vững chắc cho quy hoạch đô thị bền vững, giúp giảm thiểu thiệt hại do lũ lụt, bảo tồn bản sắc văn hóa địa phương và nâng cao năng lực tự cường của cộng đồng. Mô hình "Cảnh quan văn hóa thích ứng lũ lụt" (CQVH-TULL) tích hợp yếu tố kỹ thuật, sinh thái và văn hóa được kỳ vọng sẽ lấp đầy khoảng trống trong nghiên cứu và ứng dụng, từ đó chứng minh tri thức dân gian và cảnh quan văn hóa vùng lũ là nền tảng khoa học cho một không gian sống an toàn, hài hòa với tự nhiên. Các giải pháp được đề xuất sẽ tập trung vào tổ chức không gian, sinh kế bền vững, hạ tầng kỹ thuật và kiến trúc công trình thích ứng với lũ, góp phần quan trọng vào sự phát triển bền vững của khu vực trong bối cảnh biến đổi khí hậu.