Lưu ý đặc biệt khi trị bệnh
tuyến giáp bằng Iode phóng
xạ
Hiện nay, Iode phóng xạ được sử dụng khá rộng rãi trong chẩn đoán và điều
trị nhiều bệnh tuyến giáp. Tuy nhiên có rất ít bệnh nhân (BN) hiểu thấu đáo
về phương pháp này, dẫn đến sự lo lắng quá mức hoặc ngược lại không tuân
thủ tốt các yêu cầu sau điều trị bằng Iode phóng xạ, gây hại cho chính họ và
những người xung quanh.
Vai trò của Iode đối với tuyến giáp
Iode là nguyên liệu thiết yếu để tổng hợp hormon tuyến giáp. Mỗi ngày một
người bình thường cần được cung cấp từ 150 - 300µg Iode. Tuyến giáp có
khả năng bắt giữ và di chuyển các nguyên tử Iode vào tế bào để sử dụng cho
việc tổng hợp hormon. Chính vì thế khi bị cường giáp, Iode sẽ tập trung
nhanh và nhiều hơn tại tuyến giáp.
Iode phóng xạ là gì?
Từ Iode bình thường có thể sử dụng các máy gia tốc để chế biến thành 2 loại
Iode có khả năng giải phóng các tia phóng xạ (radiation) được sử dụng cho
mục đích y khoa: I-123 (vô hại với tế bào tuyến giáp, thường dùng để chẩn
đoán) và I-131 (có thể phá hủy tế bào tuyến giáp, được sử dụng cho cả chẩn
đoán và điều trị). Có thể sử dụng Iode phóng xạ an toàn cho những người có
dị ứng với hải sản hoặc chất cản quang có chứa Iode vì thực ra người ta phản
ứng với hợp chất chứa Iode chứ không phải Iode.
Xạ hình đồ tuyến giáp.
Iode phóng xạ được sử dụng trong chẩn đoán và điều trị bệnh tuyến
giáp như thế nào?
Xạ hình tuyến giáp
Sau khi cho uống (I-131) hoặc tiêm (I-123), Iode sẽ tập trung về tuyến giáp
làm hiện hình tuyến giáp, được phát hiện qua một đầu ghi. Ngoài ra, Iode tập
trung về tuyến giáp nhiều hay ít cũng còn phản ánh tuyến giáp hoạt động
mạnh hay yếu. Do I-123 có thời gian bán hủy ngắn hơn nên an toàn hơn và
được ưa dùng trong xạ hình tuyến giáp, kể cả cho phụ nữ đang nuôi con nhỏ.
I-123 còn có ưu điểm khác là hoàn toàn không gây hại cho cơ thể và không
cần lưu ý gì đặc biệt sau khi làm xạ hình tuyến giáp.
Xạ hình tuyến giáp thường được chỉ định trong chẩn đoán các bệnh bướu
nhân tuyến giáp, chẩn đoán mô giáp còn sót lại sau phẫu thuật điều trị ung
thư tuyến giáp hoặc để chuẩn bị cho điều trị cường giáp...
Điều trị bệnh tuyến giáp
I-131 được sử dụng để diệt bớt mô tuyến giáp đang hoạt động quá mạnh
(cường giáp) hoặc làm giảm kích thước tuyến giáp quá to. Những bệnh nhân
(BN) này phải tuân thủ một số yêu cầu về an toàn phóng xạ. Lưu ý là có thể
phải mất đến vài tháng thì phương pháp này mới đạt được hiệu quả.
Trong bệnh ung thư tuyến giáp, I-131 liều cao được sử dụng để diệt hết các
tế bào tuyến giáp còn sót lại sau mổ. Do dùng liều cao nên các BN sẽ phải
cách ly trong khoảng 24h tại bệnh viện để tránh ảnh hưởng đến người khác,
đặc biệt là những trẻ em sống trong cùng gia đình. Thường thì sẽ bị viêm
tuyến nước bọt do nằm gần tuyến giáp, với các biểu hiện như đau, sưng... để
giảm thiểu thì nên uống nhiều nước hoặc phòng bằng súc miệng nước chanh
Phòng ngừa biến chứng khi điều trị bằng Iode phóng xạ I-131
Vì I-131 có khả năng phóng xạ nên các BN cần cố gắng để tránh tiếp xúc tia
xạ với người khác, đặc biệt là phụ nữ có thai và trẻ nhỏ. Lượng tia xạ phơi
nhiễm sẽ giảm đáng kể nếu khoảng cách từ BN đến người khác tăng lên. Các
BN phải di chuyển bằng máy bay ngay sau khi uống I-131 nên mang theo
bức thư của bác sĩ vì hệ thống cảnh báo phóng xạ ở các sân bay có thể phát
hiện tia xạ từ cơ thể bạn (dù nó ở mức an toàn) và nhân viên an ninh có thể
ngăn không cho bạn nên máy bay.
Những BN phải điều trị I-131 liều cao (Basedow, ung thư tuyến giáp...) cần
phải ở trong phòng cách ly 3 - 7 ngày và chỉ có thể về nhà khi đã được đánh
giá là an toàn.
Điều trị bệnh tuyến giáp bằng I-131 có thể có nguy cơ gì về lâu dài?
Nhìn chung, điều trị I-131 là phương pháp an toàn và có hiệu quả cao. Tuy
có sự lo ngại nhưng các nghiên cứu theo dõi trong thời gian dài không thấy
có hậu quả nghiêm trọng. Nguy cơ gây ung thư tuyến giáp và các nguy cơ
khác vẫn còn sự tranh cãi và nếu có thì là rất thấp. Tuy nhiên các BN điều trị
I-131 cần phải đi khám bệnh thường xuyên để phát hiện sớm các biến
chứng, bao gồm cả ung thư. Biến chứng phổ biến nhất là suy giáp nhưng
may mắn là rất dễ điều trị. Các biến chứng khác có thể gặp như khô miệng
và mất vị giác do tuyến nước bọt bị phá hủy.
Các lưu ý đặc biệt
Cho phụ nữ:Không bao giờ được dùng Iode phóng xạ, dù là I-123 hay I-131
để chẩn đoán hay điều trị cho các phụ nữ có thai. Những phụ nữ muốn có
con phải đợi ít nhất 6-12 tháng sau điều trị I-131, vì buồng trứng cũng có
nguy cơ tiếp xúc với phóng xạ. Cho đến nay không có bằng chứng nào về
việc điều trị Iode phóng xạ có thể gây vô sinh, nhưng nó có thể gây mãn
kinh sớm.
Cho nam giới:Các BN nam được điều trị Iode phóng xạ có thể bị giảm số
lượng tinh trùng và bị vô sinh tạm thời trong khoảng 2 năm. Vì thế các BN
phải điều trị Iode phóng xạ nhiều đợt (ví dụ ung thư tuyến giáp) thì nên gửi
tinh trùng vào ngân hàng tinh trùng
