M«i tr−êng
B.M. Burns, C. Gazzola, G.T. Bell K.J. Murphy
Giíi thiÖu
Mét trong nh÷ng vÊn ®Ò quan träng nhÊt cÇn xem
xÐt khi x©y dùng bÊt cø mét ch−¬ng tr×nh ch¨n
nu«i bß thÞt nµo lµ sù hiÓu biÕt nh÷ng h¹n chÕ vÒ
m«i tr−êng mµ trong ®ã bß sÏ ®−îc nu«i. Kh¶
n¨ng s¶n xuÊt cña bß trong c¸c vïng khÝ hËu nhiÖt
®íi vµ kh«ng nhiÖt ®íi trªn thÕ giíi ®−îc ®Æc tr−ng
b¬Ø sù kh¸c nhau râ rÖt gi÷a hai m«i tr−êng vÒ
nhiÖt ®é, ®é Èm, l−îng m−a, ®é mµu mì cña ®Êt,
th¶m thùc vËt, tr×nh tr¹ng bÖnh tËt vµ ký sinh
trïng.
Sù gièng nhau gi÷a B¾c óc vµ ViÖt
Nam
Ba m−¬i s¸u phÇn tr¨m lôc ®Þa óc n»m trong vïng
nhiÖt ®íi (h×nh 1) phÝa b¾c cña ®«ng chÝ truyÕn vµ
ch¨n nu«i bß thÞt dùa chñ yÕu vµo viÖc sö dông ®Êt
trong vïng cã diÖn tÝch 2,8 triÖu km2 nµy (Burns,
1990) (h×nh 2). NhiÖt ®é trung b×nh hiÖu chØnh
theo mùc n−íc biÓn chØ ra r»ng b¾c óc lµ vïng ®Æc
tr−ng vµ cã thÓ so s¸nh ®èi víi c¸c vïng nhiÖt ®íi
kh¸c. NhiÖt ®é cao nhÊt cã thÓ ®¹t tíi 500C ë vïng
néi ®Þa - phÇn néi ®Þa nµy chñ yÕu lµ kho¶ng kÐo
dµi t©y ®«ng lín nhÊt cña lôc ®Þa ë gÇn ®«ng b¾c
chÝ. PhÇn néi ®Þa cña óc lµ t−¬ng ®èi kh« víi 50%
diÖn tÝch cã l−îng m−a trung b×nh hµng n¨m Ýt h¬n
300 mm vµ 80% diÖn tÝch cã l−îng m−a Ýt h¬n 600
mm. Ph¸c ®å l−îng m−a lµ theo mïa vµ t−¬ng ®èi
thÊp víi chÕ ®é m−a vµo mïa ®«ng ë miÒn Nam vµ
vµo mïa hÌ ë miÒn B¾c.
C¸c yÕu tè m«i tr−êng ®−îc xem lµ yÕu tè ¶nh
h−ëng ®Õn ch¨n nu«i gia sóc trong c¸c vïng cËn
nhiÖt ®íi vµ nhiÖt ®íi cña óc, c¸c yÕu tè ®ã bao
gåm ve bß (Boophilus microplus), giun s¸n d¹ dµy
- ruét (Haemonchus placei, Cooperia spp.,
Trichostrongylus axei vµ Oesophagostomum
radiatum), nhiÖt ®é cao vµ bøc x¹ mÆt trêi lín.
BÖnh nhiÔm trïng viªm gi¸c m¹c ho¸ sõng ë bß
(BIK) vµ sù kh«ng æn ®Þnh vÒ c¶ sè vµ chÊt l−îng
cña thøc ¨n t¹i chç (Burns, 1990).
ViÖt nam lµ n−íc nhiÖt ®íi cã khÝ hËu nãng Èm
víi hai mïa m−a vµ kh« râ rÖt. C¸c yÕu tè h¹n chÕ
ch¨n nu«i bao gåm nhiÖt ®é m«i tr−êng cao, ®é
Èm lín, diÖn tÝch ch¨n th¶ h¹n chÕ, mËt ®é nu«i
cao víi hËu qu¶ lµ ®Êt xuèng cÊp nghiªm träng vµ
c¸c mÇm bÖnh ký sinh trïng nhiÒu (Lª ViÕt Ly,
1995).
KÕt luËn
Víi c¸c h¹n chÕ ®ã, ®iÒu quan träng trong ch¨n
nu«i lµ lµm t−¬ng thÝch gi÷a kiÓu gen (gièng gia
sóc) víi m«i tr−êng víi môc ®Ých nu«i thuÇn hay
lai.
Khi x©y dùng ch−¬ng tr×nh ch¨n nu«i bß gièng
trong vïng nhiÖt ®íi, mét trong c¸c vÊn ®Ò ®ã lµ sù
thiÕu xem xÐt nhu cÇu cña gia sóc ®Ó thÝch nghi
®èi víi m«i tr−êng stress. Th«ng th−êng ng−êi d©n
chØ quan t©m ®Õn chØ tiªu khèi l−îng vµ søc s¶n
xuÊt thÞt cña gia sóc. Do vËy c¸c gièng cao s¶n
xuÊt hiÖn nhiÒu (kÝch th−íc khèi l−îng lín, søc
s¶n xuÊt thÞt cao) ng−êi ta ®· bá qua viÖc xem xÐt
kh¶ n¨ng thÝch nghi vµ cho s¶n phÈm cña chóng.
Tãm l¹i m« h×nh ch¨n nu«i bß thÞt ë vïng nhiÖt
®íi lµ ph¶i lµm t−¬ng thÝch gi÷a kiÓu gen víi m«i
tr−êng, t¹o sù c©n b»ng t−¬ng ph¶n gi÷a t¨ng
tr−ëng, khèi l−îng s¬ sinh lín, gi¸ thµnh nu«i
d−ìng vµ tû lÖ sinh s¶n cña bß c¸i cao h¬n víi viÖc
ph¶i s¶n xuÊt s¶n phÈm mong muèn cho ng−êi tiªu
dïng víi gi¸ thµnh thÊp nhÊt.
Ph¶i nãi r»ng, c«ng nghiÖp bß thÞt ë óc lµ rÊt kh¸c
víi nh÷ng g× ®ang cã ë ViÖt Nam. Cã nhiÒu sù
kh¸c nhau, ®Æc biÖt lµ ®èi víi sè l−îng bß mµ c¸c
n«ng d©n c¸ thÓ së h÷u, kinh nghiÖm thùc hµnh
ch¨n nu«i vµ sö dông chóng, ngoµi ra cßn ph¶i kÓ
®Õn mét vµi chiÕn l−îc vµ thùc hµnh quan träng
®èi víi ch¨n nu«i bß thÞt ë vïng nhiÖt ®íi cã thÓ
øng dông tõ vïng nhiÖt ®íi b¾c óc vµ c«ng nghiÖp
bß thÞt Queensland.
27
27
H×nh 1: NhiÖt ®é trung b×nh hµng n¨m toµn cÇu theo mùc n−íc biÓn (Theo thang nhiÖt)
Hinh 2: NhiÖt ®é, l−îng m−a trung b×nh hµng n¨m vµ vïng bÞ nhiÔm Boophilus microplus
§−êng ®¼ng m−a tuyÕt
hµng n¨m 20’’
§−êng giíi h¹n B¾c
®èi víi nhiÖt ®é trung
b×nh hµng n¨m 600F
hoÆc thÊp h¬n
Vïng bÞ nhiÔm Boophilus microplus
28
H×nh 3: Sù t−¬ng ®ång vÒ m«i tr−êng gi÷a ViÖt Nam vµ Queensland
29
