NGHIÊN CỨU ẢNH HƯỞNG CỦA VỊ
TRÍ CỬA SỔ SIÊU ÂM DOPPLER XUNG
ĐỐI VỚI DÒNG ĐỔ ĐẦY THẤT TRÁI
Tóm tắt: Hiện nay siêu âm Doppler tim là một phương pháp có giá trị trong đánh
giá chức năng tâm trương thất trái và đo cung lượng tim. Tuy nhiên vẫn còn một
số điểm chưa thống nhất về vị trí mở cửa sổ Doppler xung so với vòng van hai khi
tiến hành kỹ thuật này. Vì vậy chúng tôi nghiên cứu những thay đổi về các thông
số dòng đổ đầy thất trái ở các vị trí cửa sổ Doppler khác nhau ở 59 người bình
thường không mắc bệnh tim mạch. Mặt cắt siêu âm sử dụng là mặt cắt 4 buồng tim
tại mỏm và chùm tia siêu âm đi song song với dòng chảy qua van hai lá với cửa sổ
Doppler xung ở phía dưới vòng van 0,5 cm (L1), tại vòng van (L2), trên vòng van
0,5 cm (L3) và 1 cm (L4). Kết quả cho thấy vận tốc tối đa dòng đổ đầy nhanh (E),
vận tốc tối đa dòng nhĩ thu (A) và tích phân vận tốc theo thời gian của toàn bộ
dòng đổ đầy đều tăng lên một cách có ý nghĩa thống kê khi cửa sổ Doppler dịch
chuyển từ vị trí L1 đến L4. Bên cạnh đó, tỷ lệ E/A tại các vị trí nói trên có liên
quan tuyến tính chặt chẽ với nhau, nhất là ở hai vị trí L2 và L4 với hệ số tương
quan r = 0,94; p<0,001. Chúng tôi kết luận rằng chỉ cần những thay đổi nhỏ của vị
trí cửa sổ Doppler cũng làm thay đổi một cách có ý nghĩa các thông số của dòng
đổ đầy thất trái và đầu mút lá van (L4) là vị trí mở cửa sổ Doppler thuận lợi nhất
để đánh giá chức năng tâm trương thất trái.
Từ khóa: siêu âm Doppler xung, cửa sổ Doppler xung, dòng đổ đầy thất trái, chức
năng tâm trương thất trái.
Astract. Study on the influence of the pulsed Doppler sample volume
placement to left ventricular diastolic filling. Doppler assessment of left
ventricular inflow in measuring left ventricular diastolic filling and cardiac output
has recently been validated. Controversy exist regarding the appropriate placement
of the pulsed Doppler sample volume in relation to the mitral annulus for these
measurements. Accordingly, we examined the changes that occur in transmitral
flow at varying sample depth in 59 subjects with no clinical and echocardiographic
evidence of cardiovascular disease. From the apical four-chamber view the
Doppler beam was located parallel to presumed transmitral flow and then sampled
in the pulsed mode at 0.5 cm behind the annulus (L1) and the level of the mitral
annulus (L2), 0.5 cm in front of the mitral annulus (L3) and 1 cm in front of the
mitral annulus (L4). Significant increases in peak early (E) and peak atrial (A)
velocites along with toatal flow velocity integral were found as the sample volume
was moved from L1 to L4. Besides, the ratio E/A at position L1, L2, L3, L4 are
linearly correlated closely together, especially between L2 and L4 with the
correlation coefficient r = 0.94, p<0.001. We conclude that the minor change in
sample volume depth are associated with significant changes in recorded
transmitral flow parameters and the tips of the mitral leaflets (L4) is the most
favorable position to evaluate left ventricular diastolic function by pulsed Doppler
echocardiography.
Keywords: Pulsed Doppler Echocardiography, pulsed Doppler sample volume, left
ventricular filling, left ventricular diastolic function.
I. ĐẶT VẤN ĐỀ
Siêu âm Doppler xung là một phương pháp thăm dò “không chảy máu” có
hiệu quả cao trong nghiên cứu chức năng tâm trương thất trái đã được nhiều công
trình khoa học khẳng định. Phương pháp được coi là có sự phù hợp và tương quan
chặt chẽ với các phương pháp thăm dò “chảy máu” (invasive) trong đánh giá chức
năng tâm trương thất trái. Những bệnh lý tim mạch gây ảnh hưởng đến chức năng
tâm trương thất trái và được phát hiện chính xác bởi siêu âm Doppler tim thường
được nói đến là tăng huyết áp, bệnh cơ tim phì đại, một số bệnh van tim và màng
ngoài tim... Một số đặc điểm lâm sàng có thể ảnh hưởng đến chức năng tâm
trương thất trái như tuổi, tần số tim đã được nhiều nghiên cứu khẳng định, tuy
nhiên đặc điểm của dòng đổ đầy thất trái có thể biến đổi khi vị trí của cửa sổ
Doppler thay đổi mà điều này ít được những người làm siêu âm tim quan tâm [1,
2].
Vì vậy chúng tôi tiến hành nghiên cứu, ghi tín hiệu Doppler dòng chảy qua
van hai lá ở 4 vị trí cửa sổ Doppler, từ vòng van hai lá đến đầu mút lá van nhằm
mục tiêu:
1. Xác định những thay đổi của phổ Doppler về vận tốc, tích phân dòng
chảy, tương ứng với mỗi độ sâu của cửa sổ Doppler khi được mở.
2. Xác định vị trí thuận lợi nhất của cửa sổ Doppler khi nghiên cứu chức
năng tâm trương thất trái.
II. ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
Đối tượng nghiên cứu của chúng tôi là 59 người bình thường, khỏe mạnh,
không có tiền sử bệnh tim mạch, tuổi trung bình 45,5 ± 12,6, trong đó có 30 nam
và 29 nữ. Tất cả những người đưa vào nghiên cứu đều được thăm khám lâm sàng
tỉ mỉ và làm điện tâm đồ, siêu âm tim nhất loạt để loại trừ những bệnh tim mà lâm
sàng có thể không phát hiện được. Chúng tôi không đưa vào nghiên cứu những
người có mức độ hở van hai lá, hở van ba lá và hở van động mạch chủ được đánh
giá >1/4 khi làm siêu âm Doppler màu nhằm loại trừ những yếu tố huyết động có
thể gây ảnh hưởng đến dòng chảy qua van hai lá.
Đánh giá dòng chảy qua van hai lá bằng Doppler xung ở 59 đối tượng
nghiên cứu với cửa sổ Doppler được mở ở 4 vị trí trên mặt cắt 4 buồng tim tại
mỏm. Kích thước của cửa sổ Doppler là 5 mm và các vị trí của cửa sổ Doppler
tương ứng là L1, L2, L3, L4, trong đó L1 là vị trí cách vòng van hai lá 0,5 cm về
phía nhĩ trái, L2 là vị trí vòng van hai lá, L3 là vị trí cách vòng van hai lá 0,5 cm
về phía thất trái và L4 là vị trí mở tại đầu mút của van hai lá. Ở mỗi vị trí của cửa
sổ Doppler, tín hiệu Doppler được coi là chuẩn khi hình ảnh phổ Doppler rõ nhất
(cao nhất, đậm nhất), âm thanh nét nhất và được ghi đồng thời với hình ảnh điện
tim (hình minh họa 1, 2, 3). Những thông số của dòng chảy qua van hai lá được
ghi nhận trên Doppler xung là:
- Vận tốc tối đa của dòng đổ đầy nhanh (E)
- Vận tốc tối đa của dòng nhĩ thu (A)
- Tích phân vận tốc theo thời gian của E (Ei)
- Tích phân vận tốc theo thời gian của A (Ai)
- Tích phân vận tốc theo thời gian của toàn bộ dòng chảy (TVI)
- Các tỉ lệ E/A, Ei/Ai.