NGHIÊN CỨU ẢNH HƯỞNG CỦA MỘT SỐ YẾU TỐ
MÔI TRƯỜNG NUÔI CẤY LÊN TỶ LỆ BIẾN DỊ
CỦA CÂY DỨA CAYEN TRONG QUÁ TRÌNH NHÂN
GIỐNG IN-VITRO
Hoàng Thị Kim Hoa, Nguyễn Văn Dân
Trung tâm Sinh học thực nghiệm-Viện nghiên cứu ứng
dụng công nghệ
Vũ Văn Vụ, Phạm Thị Lương Hằng
Khoa Sinh học- Trường Đại học Khoa học Tự Nhiên-
ĐHQG Hà Nội
I. MỞ ĐẦU
Dứa là cây ăn quả có giá trị dinh dưỡng cao, đồng thời là
mặt hàng xuất khẩu có giá trị. Trong các sản phẩm rau quả
chế biến, xuất khẩu, dứa luôn chiếm vị trí hàng đầu (50%
tổng sản lượng). Dứa còn được sử dụng để phủ xanh đất
trống trên những vùng đất dốc vốn khó sử dụng cho những
cây nông nghiệp khác nhưng lại rất thích hợp cho dứa [3].
Hiện nay, giống dứa đang được trồng chủ yếu là dứa
Queen. Giống này tuy có phẩm chất tốt nhưng quả nhỏ
(0,5-0,7 kg) vỏ dầy, mắt sâu, năng suất thấp nên không đạt
tiêu chuẩn dứa xuất khẩu cùng với việc chế biến lát cắt từ
dứa này cũng gặp nhiều khó khăn. Vì vậy, cần phải thay
dần giống dứa Queen bằng giống dứa Cayen quả to năng
suất cao, chất lượng phù hợp với việc chế biến các mặt
hàng xuất khẩu [4]. Tuy nhiên, giống dứa Cayen có hệ số
nhân tự nhiên rất thấp. Một số biện pháp nhân giống bằng
hom, nhân nách lá, thân cắt khoanh [1], đã được ứng dụng
nhưng vẫn không đáp ứng được nhu cầu cây giống cho sản
xuất lớn. Phương pháp nhân giống in-vittro được nghiên
cứu nhằm giải quyết nhu cầu cấp bách về giống dứa hiện
nay. Đặc điểm của phương pháp này là trong một thời gian
ngắn có thể nhân nhanh một số lượng lớn cây giống sạch
bệnh, đồng đều về phẩm chất. Tuy nhiên, trong quá trình
nhân giống, do ảnh hưởng của điều kiện môi trường nuôi
cấy, xuất hiện một số dạng cây biến dị [2],[5]. Để góp phần
hoàn thiện quy trình nhân giống dứa in-vitro, tạo cây giống
dứa khoẻ, sạch bệnh, giảm tỷ lệ cây biến dị, chúng tôi tiến
hành nghiên cứu: “Ảnh hưởng của điều kiện môi trường
nuôi cấy lên tỷ lệ biến dị của cây dứa Cayen trong quá
trình nhân giống in vitro”
II. VẬT LIỆU, PHƯƠNG PHÁP VÀ NỘI DUNG
NGHIÊN CỨU
1. Vật liệu
Vật liệu thí nghiệm là giống dứa Cayen (Ananas comosus
L. ) được lấy từ trung tâm cây ăn quả Phú Hộ.
2. Phương pháp thí nghiệm
- Phương pháp khử trùng: Các mầm dứa được khử trùng
sơ bộ bằng cách bóc bỏ các lá bẩn và rửa dưới vòi nước
chảy. Dùng bông thấm cồn 70% lau sạch các mầm sau đó
bóc tất cả các lá và khử trùng bằng cồn 70% trong một
phút. Tiếp tục khử trùng bằng HgCl2 1% trong năm phút,
sau đó tráng mẫu 3 lần bằng nước cất vô trùng và cấy vào
môi trường khởi động mầm. Sau 2 tháng khởi động mầm,
trên các mẫu đã xuất hiện cụm chồi và nguồn chồi này
được dùng làm Vật liệu trong các thí nghiệm.
- Điều kiện thí nghiệm: Thí nghiệm được nuôi cấy trong
điều kiện ánh sáng nhân tạo với cường độ 2000 lux và thời
gian chiếu sáng 10 giờ/ngày, nhiệt độ phòng nuôi cấy là
280C 1. Môi trường thí nghiệm là môi trường cơ bản MS
(Murashige-Skoog) có chứa 15% nước dừa, 30% đường
(MS I) bổ sung các chất điều tiết sinh trưởng, aga vào môi
trường tuỳ thuộc mục đích của từng thí nghiệm.
3. Nội dung nghiên cứu
Chúng tôi đã tiến hành nghiên cứu ảnh hưởng của mật độ
nuôi cấy, thể tích dung dịch dinh dưỡng, nồng độ aga và
các chất diều tiết sinh trưởng lên tỷ lệ chồi biến dị và sự
sinh trưởng của chồi trong quá trình nuôi cấy nhân nhanh
dứa Cayen.
III. KẾT QUẢ VÀ THẢO LUẬN
1. Ảnh hưởng của mật độ nuôi cấy lên tỷ lệ phát sinh
chồi biến dị
Để nghiên cứu ảnh hưởng của mật độ nuôi cấy lên sự sinh
trưởng và phát sinh chồi biến dị, chúng tôi cấy các chồi dứa
vào môi trường lỏng MS I (có bổ sung 1mg/l BAP + 0,02
mg/l IBA) với số lượng chồi cấy ban đầu là: 5;10;20;40
chồi /bình. Kết quả về chỉ tiêu sinh trưởng của chồi sau 30
ngày nuôi cấy được trình bày ở bảng 1.
Bảng 1. Ảnh hưởng của mật độ nuôi cấy lên sinh trưởng và
tỷ lệ biến dị của chồi
Kết quả ở bảng 1 cho thấy: Trong điều kiện nuôi cấy với
mật độ cao (40 chồi /bình) các chồi phải phát triển trong
điều kiện cạnh tranh về dinh dưỡng và không gian, điều
này ảnh hưởng đến quá trình sinh trưởng bình thường của
chồi dẫn đến kích thước của chồi giảm và tỷ lệ chồi biến dị