1
Liªn hiÖp c¸c héi khoa häc vµ kü thuËt viÖt nam
Héi khoa häc vµ c«ng nghÖ má viÖt nam
__________________________________________________________
B¸o c¸o tæng kÕt ®Ò tµi
Nghiªn cøu lùa chän c«ng nghÖ xö lý
níc th¶i sinh ho¹t lµng nghÒ
vµ biÖn ph¸p thu håi, sö dông cÆn l¾ng
Chñ nhiÖm §T: KS Vò thÞ kim chi
Hµ néi – 2003
SLK: 4470/bc
2
B¸o c¸o tãm t¾t
Më ®Çu
Cïng víi sù nghiÖp ®æi míi chung cña nÒn kinh tÕ - x· héi trªn toµn
quèc, tèc ®é ph¸t triÓn lµng nghÒ t¹i c¸c vïng n«ng th«n ViÖt Nam ®ang ngµy
mét gia t¨ng. §iÒu ®ã ®em l¹i nhiÒu hiÖu qu¶ tríc m¾t nh: t¹o ra s¶n phÈm
cho x· héi, t¹o c«ng ¨n viÖc lµm trong thêi gian n«ng nhµn cña ngêi n«ng
d©n, gãp phÇn xo¸ ®ãi gi¶m nghÌo, gi¶m tÖ n¹n ...
Tuy nhiªn, bªn c¹nh nh÷ng kÕt qu¶ ®¸ng khÝch lÖ, ho¹t ®éng s¶n xuÊt
lµng nghÒ ®ang cßn g©y ra nhiÒu hËu qu¶ xÊu ®èi víi m«i trêng vµ søc khoÎ
con ngêi. Do ®Æc thï qui m« nhá, n»m xen kÏ víi khu vùc d©n c nªn hÇu
hÕt c¸c lµng nghÒ kh«ng cã biÖn ph¸p xö lý chÊt th¶i ®ång bé, hiÖn ®· vµ ®ang
g©y ra nhiÒu bøc xóc cÇn gi¶i quyÕt.
Sù « nhiÔm t¹i c¸c lµng nghÒ nãi chung rÊt ®a d¹ng, viÖc lùa chän d©y
chuyÒn c«ng nghÖ xö lý níc th¶i sinh ho¹t lµng nghÒ lµ mét bµi to¸n kinh tÕ
kü thuËt phøc t¹p phô thuéc vµo nhiÒu yÕu tè nh: thµnh phÇn tÝnh chÊt níc
th¶i, møc ®é cÇn thiÕt lµm s¹ch, ®iÒu kiÖn ®Þa lý - kinh tÕ cña ®Þa ph¬ng,
n¨ng lîng, tÝnh chÊt ®Êt ®ai, diÖn tÝch khu x©y dùng tr¹m xö lý, lu lîng
níc th¶i, c«ng suÊt cña nguån...Víi mong muèn t×m ®îc mét m« h×nh phï
hîp cã tÝnh kh¶ thi trong ®iÒu kiÖn ®Çu t h¹n hÑp ë c¸c vïng n«ng th«n, n¨m
2001 - 2002 Liªn hiÖp c¸c Héi khoa häc vµ kü thuËt ViÖt Nam ®· giao cho
Héi khoa häc vµ c«ng nghÖ má ViÖt Nam chñ tr× ®Ò tµi: “Nghiªn cøu lùa
chän c«ng nghÖ xö lý níc th¶i sinh ho¹t lµng nghÒ vµ biÖn ph¸p thu håi,
sö dông cÆn l¾ng”.
Môc tiªu cña ®Ò tµi :
- Lùa chän ®îc qui tr×nh c«ng nghÖ xö lý níc th¶i thÝch hîp, ¸p dông
cho ®èi tîng cô thÓ lµ lµng nghÒ Cao X¸ H¹ thuéc x· §øc Giang,
huyÖn Hoµi §øc, TØnh Hµ T©y.
- X©y dùng ph¬ng ¸n chÕ biÕn sö dông bïn cÆn lµm ph©n bãn cho c©y
trång víi ph¬ng ch©m “S¹ch lµng - tèt ruéng - ®Ñp quª h¬ng".
§Ò tµi thùc hiÖn trong hai n¨m (2001 - 2002), sau ®©y lµ nh÷ng kÕt qu¶
nghiªn cøu cña ®Ò tµi.
3
I. KÕt qu¶ ®iÒu tra t×nh h×nh tù nhiªn, kinh tÕ, x·
héi cña lµng nghÒ Cao X¸ H¹.
T×nh h×nh tù nhiªn vµ kinh tÕ.
- Th«n Cao X¸ H¹, cæ xa thuéc trang Qu¸ch X¸, sau ®æi lµ Cao X¸
(gåm ba th«n: Thîng - Trung - H¹). HiÖn nay Cao X¸ H¹ lµ mét
th«n cña x· §øc Giang.
- D©n sè vµo thêi ®iÓm ®Çu n¨m 2001: 1697 ngêi gåm 360 hé.
- DiÖn tÝch ®Êt canh t¸c n«ng nghiÖp: 440.536m2 chñ yÕu trång 2 vô
lóa/ n¨m.
- Sè hé cã nghÒ lµm bón: 200 hé, tiªu thô kho¶ng 14 tÊn g¹o/ngµy.
- Sè hé cã nghÒ chÕ biÕn thÞt chã: 24 hé, chÕ biÕn kho¶ng 720kg
chã h¬i/ngµy.
- Sè hé ch¨n nu«i lîn: 300 hé thêng xuyªn nu«i tõ 5-10 ®Çu lîn/ løa.
Hµng n¨m c¶ th«n xuÊt chuång tõ 220 - 240 tÊn lîn h¬i, trÞ gi¸ trªn 2
tû 400 triÖu ®ång.
- Cao X¸ H¹ ®îc kÕ thõa kiÕn tróc cæ nªn cã hÖ thèng ao m¬ng kh¸
hµi hoµ: cã kªnh tho¸t níc ch¹y däc th«n ®a níc vÒ tíi cho c¸nh
®ång lóa phÝa nam; c¶ lµng cã 3 giÕng tríc ®©y dïng ®Ó tÝch tr÷ níc
phôc vô cho sinh ho¹t vµ lµm bón.
- HiÖn nay 99% sè hé trong th«n dïng níc giÕng khoan, tríc khi sö
dông níc ®îc läc qua bÓ c¸t.
- Ch¨n nu«i vµ lµm nghÒ ph¸t triÓn song ngêi d©n ®¸nh mÊt thãi quen
bãn ph©n h÷u c¬ cho c©y nªn kªnh tho¸t níc ®ang ph¶i t¶i lîng th¶i
ch¨n nu«i lín ®· vµ ®ang g©y nhiÒu bøc xóc cho m«i trêng .
T×nh h×nh x· héi:
Cao X¸ H¹ lµ vïng quª cã lÞch sö v¨n ho¸ l©u ®êi, hiÖn cßn b¶o lu ®îc
nhiÒu di s¶n cæ kÝnh ®îc nhµ níc xÕp h¹ng “di tÝch lÞch sö v¨n ho¸” nh:
Linh Tiªn Qu¸n cã tõ thêi TÓ tíng L÷ Gia nhµ TriÖu, ®×nh Cao X¸ lµ gi¶ng
®êng xa cña thÇy NguyÔn An - mét danh tíng cña Hai Bµ Trng. §Çu lµng
cã Kim Hoa tù (sau ®æi lµ Kú Viªn tù) tõ thêi T©y S¬n C¶nh ThÞnh. Tõ xa
®Õn nay, b¶y dßng hä: §Æng, NguyÔn, TrÞnh, Ng«, §Ëu, §ç, Phan sinh sèng
yªn vui, chøa chan t×nh lµng nghÜa xãm.
C¸ch ®©y 200 n¨m, cã vÞ tæ s NguyÔn Xu©n §øc truyÒn nghÒ lµm bón
cho d©n. NghÒ bón - nghÒ cæ tryÒn ®· trë thµnh tªn lµng “Lµng Tr«i Bón”. Bón
lµ ®Æc s¶n næi tiÕng kh¾p vïng hiÖn vÉn ®îc duy tr× vµ ph¸t triÓn m¹nh trong
thêi ®¹i c«ng nghiÖp ho¸, hiÖn ®¹i ho¸ ®Êt níc...
Mét ®iÒu ®¸ng tiÕc lµ tr¶i qua nh÷ng bíc th¨ng trÇm cña lÞch sö còng
nh t¸c ®éng m¹nh mÏ cña c¬ chÕ thÞ trêng, ý thøc tr¸ch nhiÖm cña ngêi
d©n trong viÖc gi÷ g×n c¶nh quan thiªn nhiªn cã phÇn bÞ sao nh·ng dÉn ®Õn
4
m«i trêng bÞ « nhiÔm lµm mÊt ®i vÎ ®Ñp thuÇn phong mü tôc vèn cã ë n¬i
®©y.
II. KÕt qu¶ ®iÒu tra sù « nhiÔm cña lµng nghÒ.
T×nh tr¹ng « nhiÔm:
Ngêi d©n Cao X¸ H¹ dïng níc giÕng khoan s¶n xuÊt bón, giÕt mæ chã
vµ sinh ho¹t thêng nhËt. Níc th¶i tõ c¸c hé gia ®×nh ®a sè kh«ng qua xö lý
mµ tho¸t th¼ng theo c¸c ®êng cèng r·nh hë t¹o nªn vµnh ®ai chøa ®Çy ph©n
lîn, ph©n ngêi cïng c¸c phÕ th¶i kh¸c bao bäc xung quanh nhµ ë råi ®æ dån
vµo con kªnh ch¹y däc th«n. Con kªnh nµy ®ang nhøc nhèi bëi n¹n « nhiÔm
kÐo dµi, dßng ch¶y lu«n bÞ t¾c nghÏn vµ mçi khi trêi ma to th× kho¶ng 1/3
diÖn tÝch lµng bÞ ngËp lôt. Mét lîng bïn kh¸ lín bÞ tån ®äng díi ®¸y kªnh,
®iÒu kiÖn vÖ sinh m«i trêng ë ®©y ®ang ë møc b¸o ®éng, 100% hé gia ®×nh
thõa nhËn mét sè bÖnh tËt trªn ngêi vµ gia sóc, gia cÇm gÇn ®©y cã t¨ng h¬n
tríc nh bÖnh ngoµi da, Øa ch¶y, giun s¸n, phô khoa (ë ngêi) vµ c¸c bÖnh gµ
rï, dÞch t¶ lîn, tô huyÕt trïng...
Nguån g©y « nhiÔm: D©n sè cña lµng Cao X¸ H¹ hiÖn cã 1697 ngêi gåm
360 hé trong ®ã 200 hé chuyªn nghÒ lµm bón, lîng g¹o tiªu thô lµ
14.000kg/ngµy; 24 hé chuyªn giÕt mæ thÞt chã víi møc chÕ biÕn b×nh qu©n
lµ 720kg chã h¬i/ngµy. Hµng n¨m sè ®Çu lîn xuÊt chuång kho¶ng 5400
con, lîng ph©n th¶i ra íc chõng 2.000 kg/ngµy. Ngoµi ra cßn cã phÕ th¶i
n«ng nghiÖp vµ r¸c sinh ho¹t còng gãp phÇn lµm « nhiÔm lµng nghÒ.
Møc ®é « nhiÔm
Sè liÖu ph©n tÝch mét sè mÉu níc ®îc ®a ra ë phô lôc 1 (xem phô
lôc1). ChÊt lîng níc th¶i ®îc ®¸nh gi¸ dùa theo tiªu chuÈn TCVN 5945 -
1995.
B¶ng 1 . Mét sè chØ tiªu ph©n tÝch níc th¶i so víi TCVN 5945 - 1995
Níc trªn m¬ng th¶i lµng Cao X¸
Gi¸ trÞ giíi h¹n
TT Th«ng sè §¬n vÞ
§Çu nguån Gi÷a
nguån Cuèi
nguån ABC
1 NhiÖt ®é 0C 18,1- 30,9 18,6- 29,2 18,3-
29,4
40 40 45
2 PH 6,71- 6,69 6,92- 6,65 6,85-
6,81 6÷9 5,5÷95÷9
3BOD
5
(200C) mg/l 240- 242 220- 230 200- 215 20 50 100
4 COD mg/l 364,8-483,2 307,2-
502,4
307,2-
488,0
50 100 400
5 ChÊt r¾n l¬
löng mg/l 822-925 497-950 782-
1035 50 100 200
5
6 Phot pho
tæng sè mg/l 0,107-0,094 0,257-
0,825 0,465-
1,021 468
7 Nit¬ tæng sè mg/l 5,992-6,133 6,924-
7,204 8,139-
8,179 30 60 60
8 Coliform MPN/100
ml 1.900.000-
2.500.000 2.000.000-
2.600.000 2.200.00
0-
2.800.00
0
5000 10.000 -
ChÊt lîng bïn cÆn trªn kªnh th¶i ®îc x¸c ®Þnh qua mét sè chØ tiªu
ph©n tÝch tr×nh bµy ë b¶ng 2.
B¶ng 2. Mét sè chØ tiªu ph©n tÝch ®¸nh gi¸ chÊt lîng bïn cÆn trªn kªnh
th¶i cña lµng Cao X¸ H¹.
TT ChØ tiªu ph©n tÝch MÉu hçn
hîp
MÉu líp bÒ
mÆt
MÉu ph©n
lîn
1 PH 6,76 6,41 6,9
2 W% 44,0 26,87 84,0
3 Kho¸ng tæng sè% 81,98 78,82 67,0
4P
2O5 dÔ tiªu,
mg/100g ®Êt
73,1 79,6 85,1
5P
2O5 ,% 0,66 0,36 0,31
6K
2O dÔ tiªu,
mg/100g®Êt
19,45 26,7 25,0
7K
2O, % 0,97 1,34 0,41
8 N, % 0,41 0,48 0,52
9 CaO, % 2,65 1,74 0,09
10 OC, % 2,1 5,1 2,4
11 OM, % 4,2 10,2 13,0
NhËn xÐt kÕt qu¶ ®iÒu tra « nhiÔm:
Níc th¶i lµng Cao X¸ H¹ ®ang ë møc « nhiÔm nÆng. NhiÒu chØ tiªu vît
qu¸ giíi h¹n cho phÐp nh :
- Hµm lîng c¸c chÊt l¬ löng, nhu cÇu «xy cho qu¸ tr×nh sinh ho¸ (vît
qu¸ tiªu chuÈn cho phÐp hµng tr¨m lÇn).
- Vi trïng g©y bÖnh (vît qu¸ tiªu chuÈn cho phÐp hµng ngµn lÇn)...
Nguån níc th¶i bÞ « nhiÔm do nh÷ng nguyªn nh©n sau ®©y:
- Ph©n lîn, ph©n ngêi th¶i ra cèng r·nh kh«ng qua hÖ thèng xö lý.
- Céng ®ång d©n c cha cã ý thøc trong viÖc gi÷ g×n vÖ sinh chung.
NÕu cã biÖn ph¸p thu håi c¸c lo¹i chÊt th¶i trªn ®ång thêi n©ng cao ®îc ý
thøc m«i trêng cho mçi ngêi d©n th× cïng mét lóc cã thÓ gi¶i quyÕt ®îc
hai vÊn ®Ò: s¹ch lµng - tèt ruéng.