TIÊU CHẢY KÉO DÀI Ở TRẺ EM
I. Hành chính:
1. Số giờ thực hành: 06 tiết
2. Đối tượng: sinh viên Y6 đa khoa
3. Địa điểm: phòng khám đa khoa, Bệnh phòng khoa tiêu hóa bệnh viên nhi TƯ
4. Tên người biên soạn: PGS.TS Nguyễn Gia Khánh
II. Mục tiêu thực hành:
1. Khai thác được bệnh sử và các yếu tố nguy cơ của một trẻ bị tiêu chảy kéo dài
2. Đánh giá, phân loại và phát hiện được các dấu hiệu mất nước trên lâm sàng
3. Phát hiện dấu hiệu suy dinh dưỡng, thiếu vitamin và các yếu tố vi lượng, biểu
hiện
nhiễm trùng tại ruột và ngoài ruột, các triệu chứng tiêu hóa và phân tích được tính
chất
phân của trẻ bị tiêu chảy kéo dài
4. Đề xuất và phân tích được một số xét nghiệm trong tiêu chảy kéo dài
5. Lập kế hoạch điều trị dinh dưỡng trong tiêu chảy kéo dài
6. Xử trí được các mức độ mất nước A,B,C theo phác đồ và chỉ định dùng kháng
sinh trong
tiêu chảy kéo dài
Bài giảng lâm sàng Nhi khoa Bộ môn Nhi ĐHY Hà Nội
7
7. Hướng dẫn bà mẹ cách theo dõi, sửdụng Oresol khi trẻ bị tiêu chảy, điều trị dinh
dưỡng
và các biện pháp phòng bệnh tiêu chảy kéo dài
III. Nội dung thực hành
1. Kỹ năng khai thác bệnh sử bệnh nhân tiêu chảy kéo dài:
- Hỏi tiêu chảy bắt đầu từ khi nào để xác định thời gian đợt tiêu chảy kéo dài
- Số lần đi ngoài trong ngày, có khi nào giảm hơn hoặc tăng hơn không
- Tính chất phân: có nhiều nước hoặc khi đặc khi lỏng, lổn nhổn, mùi chua hoặc
khẳn,
màu sắc phân, có nhầy máu không hoặc có nhiều bọt hoặc nhầy biểu hiện kém
dung
nạp chất đường
- Khối lượng phân mỗi lần đi ngoài
- Trẻ có biếng ăn, khó tiêu hoặc khi ăn các thức ăn lạ thì lại bị tiêu chảy lai không
- Các triệu chứng kèm theo tiêu chảy: ho, sốt, chướng bụng, chán ăn
2. Kỹ năng khám phát hiện các biểu hiện toàn thân
1. Tình trạng dinh dưỡng: khám đánh giá xem trẻ có sụt cân, chậm phát triển chiều
cao, cân nặng, trẻ suy dinh dưỡng nặng thể Kwashiokor, teo đét (Xem thêm phần
khám dinh dưỡng đã học ở Y4)
2. Dấu hiệu của thiếu vitamin đặc biệt là các vitamin tan trong mỡ (A,D) như dấu
hiệu khô mắt, còi xương (Xem thêm phần thực hành lâm sàng dinh dưỡng)
3. Khám và tìm các nhiễm khuẩn phối hợp: Khám tai mũi họng tìm các dấu hiệu
của viêm tai, viêm VA mạn tính hoặc nhiễm khuẩn đường tiểu
3. Kỹ năng khám phân:
Khám và đánh giá:
- Khối lượng phân mỗi lần đi ngoài
- Tính chất phân: có nhiều nước hoặc đặc, lổn nhổn
- Màu sắc phân, có nhầy hoặc máu không? có nhiều bọt không?
- Mùi, có mùi khó chịu không
4. Kỹ năng đánh giá các mức độ mất nước(ôn lại kiến thức Y4):
Khi trẻ tiêu chảy sẽ có các biểu hiện trên lâm sàng như tiêu chảy nhưng chưa có
biểu hiện
mất nước, có mất nước mức độ vừa và nhẹ hoặc có mất nước mức độ nặng. Khi
mất nước
trẻ có tất cả các dấu hiệu của mất nước trông đó có các dấu hiệu rõ và các dấu hiệu
khác
chưa rõ. Do vậy phải có các tiêu chuẩn để đánh giá mức độ mất nước (dựa theo
bảng đánh
giá các dấu hiệu mất nước).
- Chú ý 3 dấu hiệu chính: toàn trạng, nếp véo da mất chậm và khát nước
- Trẻ có dấu hiệu mất nước phải có ít nhất 2 dấu hiệu trong đó 1 trong hai dấu hiệu
này là
dấu hiệu chính. Lưu ý trong tiêu chảy kéo dài trẻ có thể bị suy dinh dưỡng, vì thế
đánh
giá dấu hiệu mất nước dựa trên tiêu chuẩn chính là nếp véo da mất chậm có thể
dẫn đến
đánh giá dấu hiệu mất nước quá mức trên lâm sàng
- Hướng dẫn đánh giá mất nước theo tiêu chuẩn của TCYTTG và theo tiêu chuẩn
cải tiến
IMCI
5. Kỹ năng đề xuất và phân tích các xét nghiệm cận lâm sàng
- Soi tươi phân:
Tìm ký sinh trùng: lị, amip (E.hystolitica)
Tìm kén và ký sinh trùng Giardia lamblia