NHÀ ĐIÊU KHẮC – MỸ THUẬ NGUYỄN HẢI (1933-2012)
Nhà điêu khắc Nguyễn Hải sinh ngày 05 tháng 10 năm 1933, tại làng Hậu Thành,
huyện Cái Bè, tỉnh Mỹ Tho nay là tỉnh Tiền Giang. Ông có nhiều năm sinh sống và
sáng tác tại Hà Nội cho đến ngày giải phóng miền Nam ông chuyển vào thành phố
Hồ Chí Minh. Hiện gia đình ở 77 Trần Quốc Hoàn, phường 4, quận Tân Bình,
thành phố Hồ Chí Minh.
Ông sinh ra trong một gia đình nghệ sĩ, cha ông là hoạ sĩ, soạn giả Tuồng Nguyễn
Thế Thanh thường được người hâm mộ gọi là thầy tuồng Ba Nghĩa và mẹ ông là
đào hát Phạm Thị Mậu rất nổi tiếng, họ thích cuộc đời nay đây mai đó khắp các
tỉnh thành Nam Bộ trên chiếc ghe Bầu là gánh hát Tân Đồng Ban rất nổi tiếng. Vì
vậy Nguyễn Hải khi còn nhỏ thường phải lênh đênh theo gia đình hoặc sống xa cha
mẹ. Khi bố mất, mẹ ông đã phải gửi con trai cho một bà cụ ở Sóc Trăng nuôi. Lúc
còn nhỏ tuổi ông thích dùng đất sét để nặn những pho tượng nhỏ như ông Táo, ông
Địa, càn ràn, trâu bò... có lẽ những trò nặn trẻ thơ ấy đã tạo cho Nguyễn Hải sự say
mê và phát huy khả năng mỹ thuật sau này.
Sau Cách mạng tháng 8 năm 1945, Thực dân Pháp trở lại gây chiến tranh xâm
chiếm Nam Bộ, Nguyễn Hải ở với ông bà và ông bà đã cho ông đến trường làng.
Năm 1947, ở tuổi 14 Nguyễn Hải được người chú đưa vào căn cứ Khu VIII để làm
văn thư. Do có năng khiếu mỹ thuật, ông được đơn vị cho tham dự một lớp học bổ
túc về mỹ thuật tổ chức tại xã. Sau khoá học, ông được giao công việc mới liên
quan đến mỹ thuật, đó là khắc các bản gỗ để in báo cho ban tuyên truyền Khu VIII.
Mặt khác ông cũng lân la học hỏi ở người bác và người chú tên là Nguyễn Văn
Khải là những nghệ nhân thường chuyên đắp tượng, chạm khắc cho chùa chiền,
trang trí sân khấu, sau này còn tham gia vẽ tiền cho cách mạng.
Ông tham gia quân đội, là chiến sỹ trong tiểu đoàn 307 đơn vị nổi tiếng của chiến
trường Nam Bộ. Tại đơn vị sau một thời gian làm giao liên, ông được cử đi học lớp
vẽ ngắn hạn rồi trở lại làm công việc trình bày báo của tiểu đoàn 307 cho đến ngày
Hiệp định đình chiến được ký kết.
Nhà điêu khắc Nguyễn Hải theo đơn vị bộ đội tập kết ra Bắc. Vào tuổi 21 ông thi
vào học hệ trung cấp 2 năm (1956 - 1958), cùng học khóa này có Lê Thược, Tô
Sanh, Đinh Trọng Khang, Nguyễn Thế Vinh, Đặng Đức Sinh, Bùi Tuấn Hưng,
Thái Đắc Phong, Võ Thành Mỹ... Sau khi tốt nghiệp Trung cấp ngành Hội họa,
ông học tiếp hệ Cao đẳng (Đại học) khóa II (1958 - 1963) cùng khóa có Lê Thược,
Nguyễn Phước Sanh (sau này đi học ở Liên Xô), Lê Hoàng Anh, Trần Huy Oánh,
Nguyễn Sĩ Tốt, Văn Đa, Trần Thị Thanh Ngọc... Trong thời gian học tập ông đã có
tác phẩm tham dự Triển lãm Mỹ thuật Toàn quốc năm 1960: Anh thợ học nghề -
thạch cao - h 140cm. Và sau đó có tác phẩm tham gia Triển lãm Mỹ thuật các họa
sĩ miền Nam trên đất Bắc năm 1962.
Sau khi ra trường ông được phân công về làm giảng viên trường Mỹ thuật Công
nghiệp (sau này là trường Đại học Mỹ thuật Công nghiệp Hà Nội). Năm 1966 khi
trường sơ tán ở Hiệp Hòa - Hà Bắc (nay là tỉnh Bắc Giang), ông đã sáng tác mẫu
và cùng với các sinh viên dựng tượng đài Chiến thắng đặt tại thị trấn Kép một ngã
ba đường, gần một sân bay quân sự, nơi đây đã bắn rơi máy bay Mỹ, tượng làm
bằng chất liệu bê tông cao 12m bắt đầu thực hiện vào năm 1966 hoàn thành năm
1968. Vào thời kỳ đó miền Bắc chưa nơi đâu xây dựng tượng đài. Tượng đài Chiến
thắng Kép cùng với tượng đài Dân quân Nam Ngạn giảng viên và sinh viên trường
Đại học Mỹ thuật Hà Nội là hai tượng đài đầu tiên được xây dựng ở miền Bắc.
Tại trường Đại học Mỹ thuật Công nghiệp, nhà điêu khắc Nguyễn Hải cùng với
nhà điêu khắc Lê Công Thành với những tìm tòi trong ngôn ngữ điêu khắc hiện đại
đã sáng tác được nhiều tác phẩm gây ấn tượng và tạo được một dấu ấn quan trọng
cho sự phát triển của điêu khắc hiện đại Việt Nam. Cùng với nó là một thế hệ sinh
viên khoa Điêu khắc của trường Đại học Mỹ thuật Công nghiệp sau này trở thành