Ch đ:ủ ề Nh a và vi nh a – Nh ng tác đng t i môi tr ngự ự ữ ộ ớ ườ
và s c kh e con ng iứ ỏ ườ
Contents
PH N M ĐU:Ầ Ở Ầ
I. LÝ DO CH N Đ TÀI:Ọ Ề
Nh a (ch t d o) là m t v t ch t có m t t t c m i n i trên th gi i, t cácự ấ ẻ ộ ậ ấ ặ ở ấ ả ọ ơ ế ớ ừ
công c sinh ho t h ng ngày (qu n áo, màng b c th c ph m, túi ni lông, đ giaụ ạ ằ ầ ọ ự ẩ ồ
d ng,..) đn nh ng thi t b hi n đi và thi t b ph c v cho s n xu t hàng hóa (vụ ế ữ ế ị ệ ạ ế ị ụ ụ ả ấ ỏ
đi n tho i, v linh ki n máy móc,…) đu làm t nh a. ệ ạ ỏ ệ ề ừ ự
Vì nh a là v t li u d s n xu t, b n, nh , khó v , nhi u màu s c đp,... nênự ậ ệ ễ ả ấ ề ẹ ỡ ề ắ ẹ
chúng đc s d ng r ng rãi và thay th nhi u v t li u truy n th ng nh g , v i,ượ ủ ụ ộ ế ề ậ ệ ề ố ư ỗ ả
da, th y tinh, kim lo i,… Nh ng nh a t n t i r t nhi u tác h i cho môi tr ng vàủ ạ ư ự ồ ạ ấ ề ạ ườ
s c kh e con ng i cũng nh các lo i đng v t, đi n hình là đng v t bi n.ứ ỏ ườ ư ạ ộ ậ ể ộ ậ ể
Qu Qu c t b o v thiên nhiên (WWF) đã đa ra m t nghiên c u cho th yỹ ố ế ả ệ ư ộ ứ ấ
trung bình, m i tu n, m i ng i trên th gi i có th ăn ph i ít nh t 5g H t Viỗ ầ ỗ ườ ế ớ ể ả ấ ạ
Nh a, t ng đng v i kh i l ng c a m t chi c th tín d ng ho c m t chi cự ươ ươ ớ ố ượ ủ ộ ế ẻ ụ ặ ộ ế
th ATM.ẻ
T ch c Y t Th gi i (WHO) cho r ng c n ph i tìm hi u thêm v tác đngổ ứ ế ế ớ ằ ầ ả ể ề ộ
c a H t Vi Nh a đi v i s c kh e con ng i vì chúng có m t kh p m i n i -ủ ạ ự ố ớ ứ ỏ ườ ặ ở ắ ọ ơ
k c trong n c u ng c a chúng ta. ể ả ướ ố ủ
H t Vi Nh a luôn t n t i xung quanh môi tr ng s ng c a con ng i, trongạ ự ồ ạ ườ ố ủ ườ
n c, không khí, th c ph m, n c u ng… và đôi khi là bên ngoài môi tr ngướ ự ẩ ướ ố ở ườ
c a các sinh v t t nhiên.ủ ậ ự
Tuy nhiên hi n nay ch a có nhi u công b khoa h c v tác h i c a h t vi nh aệ ư ề ố ọ ề ạ ủ ạ ự
đi v i s c kh e con ng i và H t Vi Nh a v n luôn đc tiêu th m i ngàyố ớ ứ ỏ ườ ạ ự ẫ ượ ụ ỗ
trong đi s ng con ng iờ ố ườ
II. TÍNH C P THI T C A Đ TÀI:Ấ Ế Ủ Ề
V i kích th c nh g n H t Vi Nh a có phát tán nhi u n i ch trong m t th iớ ướ ỏ ọ ạ ự ề ơ ỉ ộ ờ
gian ng n gây ra tình tr ng ô nhi m vi nh a ngày càn lan r ng làm nh h ngắ ạ ễ ự ộ ả ưở
không nh t i môi tr ng s ng.ỏ ớ ườ ố
môi tr ng bi n: S l ng sinh v t bi n gi m đi đáng k rõ r t vì ăn ViỞ ườ ể ố ượ ậ ể ả ể ệ
Nh aự
Trong không khí: N u vi nh a có kích th c nh h n 10 micromet, ế ự ướ ỏ ơ
Vi nh a có th vào sâu trong đng hô h p ti n và m c k t h p ph nang, khóự ể ườ ấ ế ắ ẹ ấ ế
b đào th iị ả
Vi nh a cũng có th vào c th con ng i qua con đng tiêu hóa khi con ng iự ể ơ ể ườ ườ ườ
u ng n c đóng chai ho c ăn cá t đi d ng b ô nhi m vi nh a.ố ướ ặ ừ ạ ươ ị ễ ự
III. M C TIÊU NGHIÊN C U C A Đ TÀI:Ụ Ứ Ủ Ề
- N i dung, ý nghĩa khoa h c và th c ti n.ộ ọ ự ễ
- Nh ng nh h ng c a H t Vi Nh a đn s c kh e con ng i.ữ ả ưở ủ ạ ự ế ứ ỏ ườ
IV. PH M VI NGHIÊN C U:Ạ Ứ
Đ tài chú tr ng vào n i dung nghiên c u v n đ c a H t Vi Nh a và các cáchề ọ ộ ứ ấ ề ủ ạ ự
kh c ph c tác h i c a nó.ắ ụ ạ ủ
B i vì không đ nhân s , th i gian, ngân sách và các h n ch v ph ng ti nở ủ ự ờ ạ ế ề ươ ệ
thông tin v tài li u nên nhóm ch có th kh o sát trên báo chí nên không thề ệ ỉ ể ả ể
h ng sâu vào các chuyên môn khác c a đ tài. ướ ủ ề
V. L CH S NGHIÊN C U:Ị Ử Ứ
- Nghiên c u ph ng pháp xác đnh h t vi nh a trong môi tr ng tr m tích bãiứ ươ ị ạ ự ườ ầ
tri u ven bi n, áp d ng th nghi m t i xã Đa L c, huy n H u L c, t nh Thanhề ể ụ ử ệ ạ ộ ệ ậ ộ ỉ
Hóa
http://tapchikttv.vn/article/930
- Phân tích qu n lý rác th i nh a t -ngu n-t i-bi n t i l u v c sông Vu Gia -ả ả ự ừ ồ ớ ể ạ ư ự
Thu B n [Stockholm International Water Institute (SIWI)]ồ
https://www.siwi.org/wp-content/uploads/2020/06/VGTB-Plastic-
Report_VN_FINAL-1.pdf
- Nghiên c u xác đnh thành ph n h t vi nh a trong môi tr ng tr m tích bãiứ ị ầ ạ ự ườ ầ
tri u huy n H u L c, t nh Thanh Hóa [Tr ng H u D c sinh viên khóa 61 Tr ngề ệ ậ ộ ỉ ươ ữ ự ườ
Đi h c Khoa h c T nhiên]ạ ọ ọ ự
http://geology.hus.vnu.edu.vn/wp-content/uploads/2019/07/Truong-Huu-Duc-
01_slideNCKHSV2019_5_10.pdf
- NGHIÊN C U KH O SÁT HI N TR NG CH T TH I NH A T I VI TỨ Ả Ệ Ạ Ấ Ả Ự Ạ Ệ
NAM [Ths. Tr n Thu H ng / Cán b k thu t c p cao WWF – Vi t Nam]ầ ươ ộ ỹ ậ ấ ệ
http://d2ouvy59p0dg6k.cloudfront.net/downloads/tom_tat_ket_qua_khao_sat.pdf
- NH NG V N Đ XÃ H I - ĐNG CH TH M H A RÁC TH I NH A /Ữ Ấ Ề Ộ Ừ Ờ Ả Ọ Ả Ự
T p chí Tuyên Giáo 11/2018ạ
https://hcmue.edu.vn/images/PhongBan/CTCT/moitruong/Thamhoaracthainhua.pdf
- Đc tính ti m tàng c a các vi nh a polystyrene ộ ề ủ ự
https://www.researchgate.net/publication/341048913_Potential_toxicity_of_polystyre
ne_microplastic_particles
- Nghiên c u đánh giá chi ti t v nguy c vi nh a và ph gia gây h i t i s cứ ế ề ơ ự ụ ạ ớ ứ
kh e con ng iỏ ườ
https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC7068600/
PH NG PHÁP NGHIÊN C UƯƠ Ứ
Thu th p tài li u v các v n đ ô nhi m môi tr ng t nhiên đc th gi iậ ệ ề ấ ề ễ ườ ự ượ ế ớ
quan tâm cùng v i nh ng thông tin trong sách giáo khoa trong v n đ ô nhi m.ớ ữ ấ ề ễ
GI THUY T KHOA H CẢ Ế Ọ
Cho đn hi n nay, dù đã ch ng mình đc vi nh a có tác đng đn các lo i sinhế ệ ứ ượ ự ộ ế ạ
v t bi n làm tăng t l t vong c a chúng nh ng v n ch a có nghiên c u chínhậ ể ỉ ệ ử ủ ư ẫ ư ứ
th c nào có th k t lu n vi nh a gây nh h ng đn s c kh e con ng i. ứ ể ế ậ ự ả ưở ế ứ ỏ ườ
Măc du ch a co nghiên c u nao ch ng minh nh ng cac nha khoa hoc tin răng cac : ư ư ư ư :
dang vi nh a va hat nano nh a co thê xâm nhâp vao cây trông va tich luy trong nông : ư: : ư: ; :
san, t đo dân dân đi vao chuôi th c ăn cua chúng ta và s gây ra nh ng h l y ; ư ư ; ẽ ữ ệ ụ
khôn l ng v sau.ườ ề
VI. ĐI T NG NGHIÊN C U:Ố ƯỢ Ứ
Nh ng m i nguy h i ti m n và khôn l ng c a H t Vi Nh a t i môi tr ng tữ ố ạ ề ẩ ườ ủ ạ ự ớ ườ ự
nhiên và s c kh e con ng i.ứ ỏ ườ
V. NHI M V NGHIÊN C U:Ệ Ụ Ứ
Nêu ra nh ng tác h i mà H t Vi Nh a gây nên cho môi tr ng, sinh v t t nhiênữ ạ ạ ự ườ ậ ự
và nh ng v n đ khi H t Vi Nh a trong c th con ng i và đng v t. Đa raữ ấ ề ạ ự ở ơ ể ườ ộ ậ ư
nh ng cách kh c ph c cũng nh tìm ra ph ng h ng gi i quy t k p th i.ữ ắ ụ ư ươ ướ ả ế ị ờ
PH N N I DUNG:Ầ Ộ
I. C s lý lu n:ơ ở ậ
H t vi nh a là gì:ạ ự
H t Vi Nh aạ ự là nh ng h t nh a có đng kính nh h n 5mm. ữ ạ ự ườ ỏ ơ
Nh a là m t ch t phân h y ch m, m t chai nh a bình th ng ph i m t trungự ộ ấ ủ ậ ộ ự ườ ả ấ
bình t 450 đn 1000 năm đ phân h y. Và chùng không phân h y sinh h c màừ ế ể ủ ủ ọ
chúng phân rã thành nh ng m nh nh (đng kính t i thi u nh h n 5mm). G i làữ ả ỏ ườ ố ể ỏ ơ ọ
H t Vi Nh aạ ự , gây ra nhi u nguy h i đn môi tr ng cũng nh s c kh e conề ạ ế ườ ư ứ ỏ
ng i ườ
Theo đnh nghĩa c a C c Đi d ng và khí quy n qu c gia - NOAA (Nationalị ủ ụ ạ ươ ể ố
Oceanic and Atmospheric Administration), Vi nh aự (microplastics) đc hi u làượ ể
nh ng mi ng nh a r t nh có chi u dài d i 5 mm, có th nhìn b ng m t th ngữ ế ự ấ ỏ ề ướ ể ằ ắ ườ
và gây ra tác đng tiêu c c đn đi d ng, sinh v t d i n c cũng nh môiộ ự ế ạ ươ ậ ướ ướ ư
tr ng.ườ
Ngu n g c H t vi nh a:ồ ố ạ ự
Vi nh a có ngu n g c t các lo i ch t th i nh a do con ng i th i ra môi tr ng,ự ồ ố ừ ạ ấ ả ự ườ ả ườ
theo đó, vi nh a có th có 3 nhóm xu t x :ự ể ấ ứ
- Vi nh a s c p (nguyên phát): Là nh a đc ch ý thi t k v i kích th c r tự ơ ấ ự ượ ủ ế ế ớ ướ ấ
nh g i là microbeads, có nhi u trong các s n ph m s c kh e và làm đp nh kemỏ ọ ề ả ẩ ứ ỏ ẹ ư
đánh răng, b t gi t, m ph m,.... ho c trong công ngh phun khí đ làm s ch r rét,ộ ặ ỹ ẩ ặ ệ ể ạ ỉ
s n keo máy móc, đng c , v thuy n….ơ ộ ơ ỏ ề
- Vi nh a th c p (th phát): Là nh ng m nh nh a r t nh s n sinh t s phânự ứ ấ ứ ữ ả ự ấ ỏ ả ừ ự
h y c a các m nh v n nh a l n h n, do các tác nhân v t lý, sinh h c và hóa h củ ủ ả ụ ự ớ ơ ậ ọ ọ
gây ra.
- Vi nh a t các ngu n khác: Là nh ng m nh nh a có trong rác th i ph ph m,ự ừ ồ ữ ả ự ả ụ ẩ
b i trong quá trình hao mòn c a hai lo i vi nh a s c p và th c p nh s i vi nh aụ ủ ạ ự ơ ấ ứ ấ ư ợ ự
khi gi t qu n áo, đ ch i b ng nh a, vi nh a cao su do l p xe hao mòn…ặ ầ ồ ơ ằ ự ự ố
H t vi nh a có t n t i trong th c ph m hay không ?ạ ự ồ ạ ự ẩ
Nh đã đ c p trên, h t vi nh a đc tìm th y trong nhi u môi tr ng khácư ề ậ ở ạ ự ượ ấ ở ề ườ
nhau và th c ph m cũng không ngo i l . M t nghiên c u đã ki m tra nhi u nhãnự ẩ ạ ệ ộ ứ ể ề
hi u mu i bi n khác nhau và phát hi n có đn 600 h t v nh a trong m i kilogramệ ố ể ệ ế ạ ị ự ỗ
mu i. Vài nghiên c u khác tìm th y h n 600 s i vi nh a trong m t ong và 109 viố ứ ấ ơ ợ ự ậ
nh a trong m i lít bia.ự ỗ
Tuy nhiên , h i s n m i là ngu n th c ph m ch a h t vi nh a ph bi n nh t.ả ả ớ ồ ự ẩ ứ ạ ự ổ ế ấ
B i nh a có nhi u đi d ng và b các đng v t bi n ăn ph i vì nh m đó làở ự ề ở ạ ươ ị ộ ậ ể ả ầ
th c ăn, d n đn vi c tích t các ch t đc. Loài v m và hàu bi n có nguy cứ ẫ ế ệ ụ ấ ộ ẹ ể ơ
nhi m h t vi nh a cao nh t, đã có nghiên c u cho r ng có ch a đn 0,36-0,47 hatễ ạ ự ấ ứ ằ ứ ế
vi nh a trong m i gram v m và hàu. Đng nghĩa v i vi c th ng xuyên ăn đngự ỗ ẹ ồ ớ ệ ườ ộ
v t bi n con ng i có th ăn ph i 11 000 h t vi nh a m i năm.ậ ể ườ ể ả ạ ự ỗ
nh h ng c a h t vi nh a t i s c kh e con ng i:Ả ưở ủ ạ ự ớ ứ ỏ ườ
M c dù có nhi u nghiên c u cho th y m c đ hi n di n c a h t vi nh a trongặ ề ứ ấ ứ ộ ệ ệ ủ ạ ự
th c ph m nh ng v n ch a có b ng ch ng rõ ràng v tác h i c a chúng đi v iự ẩ ư ẫ ư ằ ứ ề ạ ủ ố ớ
s c kh e.ứ ỏ
Có m t th nghi m đánh giá tác đng c a h t vi nh a chu t đc th c hi nộ ử ệ ộ ủ ạ ự ở ộ ượ ự ệ
g n đây cho th y khi cho chu t ăn, các h t vi nh a tích lũy trong gan, th n và ru tầ ấ ộ ạ ự ậ ộ
làm tăng m c đ các ch t oxy hóa trong gan. Chúng cũng khi n các phân t gâyứ ộ ấ ế ử
đc cho não tăng lên.ộ
Các vi phân t bao g m c h t vi nh a có kh năng đi t ru t vào máu cũng cóử ồ ả ạ ự ả ừ ộ
kh năng di chuy n đn các c quan khác. Các h t vi nh a th ng đc tìm th yả ể ế ơ ạ ự ườ ượ ấ
trong đng tiêu hóa c a nhi u sinh v t bi n khác nhau, gây ra t n th ng sinh lý .ườ ủ ề ậ ể ổ ươ
Ngoài ra, phân t nh a cũng đã đc tìm th y trong ph i ng i, 87% sử ự ượ ấ ở ổ ườ ố
ng i tham gia nghiên c u có s i nh a trong ph i. Các nhà khoa h c cho r ng h tườ ứ ợ ự ổ ọ ằ ạ
vi nh a có trong không khí là nguyên nhân gây ra hi n t ng trên. Đã có nghiên c uự ệ ượ ứ
th c hi n trong ng nghi m cho th y nh ng h t vi nh a trong không khí có thự ệ ố ệ ấ ữ ạ ự ể
làm cho t bào ph i s n xu t các ch t kháng viêm.ế ổ ả ấ ấ
M t trong nh ng thành ph n th ng th y trong nh a nh h p đng hay bao bìộ ữ ầ ườ ấ ự ư ộ ự
nh a là bisphenol A (BPA) có kh năng nhi m vào th c ph m. Nguy hi m h n,ự ả ễ ự ẩ ể ơ
các nhà khoa h c đã có b ng ch ng cho th y BPA có th can thi p vào s s n sinhọ ằ ứ ấ ể ệ ự ả
hormone sinh s n, đc bi t là n gi i.ả ặ ệ ở ữ ớ
Các h t vi nh a còn có kh năng h p thu nh ng ch t đc h i xung quanh nó.ạ ự ả ấ ữ ấ ộ ạ
Khi t n t i trong môi tr ng m t th i gian dài, chúng s thu nh n các ch t ôồ ạ ườ ộ ờ ẽ ậ ấ
nhi m khác t đt, n c không khí. Khi đó, n u con ng i l i ăn ph i các vi nh aễ ừ ấ ướ ế ườ ạ ả ự
này thì th t đáng quan ng i.ậ ạ
nh h ng c a h t vi nh a t i s c sinh v t:Ả ưở ủ ạ ự ớ ứ ậ
Th c v t:ự ậ
Đt nông nghi p đã th c s tr thành m t b ch a vi nh a l n, đc bi t là viấ ệ ự ự ở ộ ể ứ ự ớ ặ ệ
nh a có b n ch t PE, ự ả ấ (nh a PE đc s d ng rât ph bi n làm màng ph trongự ượ ử ụ ổ ế ủ