VIỆN HÀN LÂM
KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM
HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI
NGUYỄN VĂN QUÝ
PHÁP TU TỊNH ĐỘ QUA NIỀM TIN VÀ THỰC HÀNH
CỦA TÍN ĐỒ PHẬT GIÁO Ở MỘT SỐ NGÔI CHÙA
TRÊN ĐỊA BÀN HÀ NỘI HIỆN NAY
LUẬN ÁN TIẾN SĨ TÔN GIÁO HỌC
HÀ NỘI - 2023
VIỆN HÀN LÂM
KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM
HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI
NGUYỄN VĂN QUÝ
PHÁP TU TỊNH ĐỘ QUA NIỀM TIN VÀ THỰC HÀNH
CỦA TÍN ĐỒ PHẬT GIÁO Ở MỘT SỐ NGÔI CHÙA
TRÊN ĐỊA BÀN HÀ NỘI HIỆN NAY
Ngành: Tôn giáo học
Mã số: 9 22 90 09
LUẬN ÁN TIẾN SĨ TÔN GIÁO HỌC
Người hướng dẫn khoa học: 1. PGS.TS. Nguyễn Thị Minh Ngọc
2. TS. Lê Tâm Đắc
HÀ NỘI - 2023
LỜI CAM ĐOAN
Dưới sự hướng dẫn của PGS. TS. Nguyễn Thị Minh Ngọc và TS. Lê Tâm
Đắc, tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi. Các tư liệu, nguồn
trích dẫn trong luận án đảm bảo độ tin cậy, chính xác và trung thực. Những kết luận
trong luận án dựa trên những cứ liệu khoa học và chưa từng công bố trong bất kỳ
công trình nào khác.
Hà Nội, ngày 18 tháng 04 năm 2023
Tác giả luận án
Nguyễn Văn Quý
LỜI CẢM ƠN
Đến nay, sau một thời gian học tập, nghiên cứu, luận án đã hoàn thành. Xin
chân thành cảm ơn sự giúp đỡ tận tình của PGS. TS. Nguyễn Thị Minh Ngọc và TS.
Lê Tâm Đắc với tư cách là người hướng dẫn khoa học; lãnh đạo Viện Nghiên cứu
Tôn giáo, lãnh đạo Học viện Khoa học xã hội đã tạo điều kiện để tôi hoàn thành
chương trình đào tạo trong suốt những năm qua.
Xin tri ân đến cố TS. Nguyễn Quốc Tuấn - Nguyên Viện trưởng Viện
Nghiên cứu Tôn giáo, người đã định hướng cho tôi nghiên cứu về pháp tu Tịnh Độ
trong lịch sử và đương đại; HT. Thích Thọ Lạc - Trưởng ban Văn hóa Trung ương
GHPGVN - Viện chủ Tổ đình Yên Phú; TT. Thích Chiếu Tuệ - Trưởng ban Hoằng
pháp GHPGVN thành phố Hà Nội - Viện chủ Tổ đình Vạn Phúc; TT.TS. Thích
Tiến Đạt - Viện chủ Tổ đình Đại Từ Ân; TT. Thích Tâm Hoan - Viện chủ Tổ đình
Hòe Nhai; ĐĐ. Thích Minh Huân, ĐĐ. Thích Chánh Thuần, ĐĐ. Thích Bản Nam,
ĐĐ. Thích Giác Hưởng,…; Ni sư Thích Đàm Chiến - Trụ trì chùa Ngòi, Ni sư
Thích Đàm Lan - Trụ trì chùa Bồ Đề, cùng các Ni sư Thích Giác Ân, Thích Diệu
Thúy, Thích Hạnh Đức,… và cộng đồng tín đồ Phật giáo đang sinh hoạt tu tập tại
đạo tràng niệm Phật ở một số ngôi chùa trên địa bàn Hà Nội đã nhiệt tình giúp đỡ
tôi trong suốt quá trình khảo sát, điền dã thực hiện luận án này. Nhân đây, tôi cũng
xin được gửi lời cảm ơn tới bạn bè, đồng nghiệp trong và ngoài đơn vị đã dành
nhiều thời gian thảo luận, góp ý để hoàn thành luận án này.
Do khả năng nghiên cứu còn hạn chế, nên nội dung luận án này không tránh
khỏi những thiếu sót. Tôi mong nhận được mọi góp ý chân thành và thẳng thắn.
Xin trân trọng cảm ơn!
Hà Nội, ngày 18 tháng 04 năm 2023
Tác giả luận án
Nguyễn Văn Quý
MỤC LỤC
MỞ ĐẦU .................................................................................................................... 1
Chương 1 TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU ...................................... 13
1.1. Nhóm công trình nghiên cứu về pháp tu Tịnh Độ ........................................ 13
1.1.1. Nghiên cứu về nguồn gốc tư tưởng, lịch sử hình thành, phát triển
pháp tu Tịnh Độ ................................................................................................ 13
1.1.2. Nghiên cứu quá trình du nhập, phát triển pháp tu Tịnh Độ ở Hà Nội .... 16
1.1.3. Nghiên cứu về đạo tràng Niệm Phật ....................................................... 18
1.2. Nhóm công trình nghiên cứu niềm tin và thực hành pháp tu Tịnh Độ ....... 20
1.2.1. Niềm tin, thực hành của tín đồ theo pháp tu Tịnh Độ trong lịch sử ....... 20
1.2.2. Niềm tin, thực hành của tín đồ theo pháp tu Tịnh Độ ở Hà Nội hiện nay .... 26
1.3. Nhóm nghiên cứu đặc điểm, vai trò và xu hướng của pháp tu Tịnh Độ
ở Hà Nội hiện nay .................................................................................................... 27
1.4. Đánh giá tình hình nghiên cứu và những vấn đề đặt ra ............................... 29
1.4.1. Đánh giá chung tình hình nghiên cứu ..................................................... 29
1.4.2. Những vấn đề đặt ra với luận án ............................................................. 30
Chương 2 PHÁP TU TỊNH ĐỘ VÀ ĐẠO TRÀNG NIỆM PHẬT TRONG
LỊCH SỬ .................................................................................................................. 31
2.1. Quá trình hình thành và du nhập pháp tu Tịnh Độ vào Hà Nội ................. 31
2.1.1. Khái quát lịch sử hình thành pháp tu Tịnh Độ ....................................... 31
2.1.2. Quá trình du nhập pháp tu Tịnh Độ vào Hà Nội .................................... 36
2.2. Niềm tin và thực hành pháp tu Tịnh Độ trong lịch sử.................................. 39
2.2.1. Niềm tin của tín đồ theo pháp tu Tịnh Độ trong lịch sử ......................... 39
2.2.2. Thực hành của tín đồ theo pháp tu Tịnh Độ trong lịch sử ...................... 44
2.3. Đạo tràng niệm Phật trong lịch sử.................................................................. 55
2.3.1. Đạo tràng niệm Phật trong lịch sử Phật giáo Trung Quốc ..................... 55
2.3.2. Đạo tràng niệm Phật trong lịch sử Phật giáo Việt Nam ......................... 58
Tiểu kết chương 2 .................................................................................................... 61
Chương 3 NIỀM TIN VÀ THỰC HÀNH PHÁP TU TỊNH ĐỘ CỦA TÍN
ĐỒ PHẬT GIÁO TRONG CÁC NGÔI CHÙA Ở HÀ NỘI HIỆN NAY .......... 63
3.1. Khái quát địa bàn nghiên cứu và kết quả mẫu điều tra, khảo sát .............. 63
3.1.1. Khái quát địa bàn nghiên cứu ................................................................. 63
