1
PhÇn 1: phÇn më ®Çu
I. LÝ do chän ®Ò tµi.
Chóng ta ®ang sèng ë ®Çu thÕ kØ 21 lµ thÕ kØ ®i vµo v¨n minh trÝ tuÖ víi
c¸c xu thÕ ®· râ rµng, nh- sù ph¸t triÓn cña c«ng nghÖ cao, ®Æc biÖt lµ c«ng nghÖ
th«ng tin vµ truyÒn th«ng, kinh tÕ tri thøc, x· héi häc tËp...Sù ph¸t triÓn x· héi vµ
®æi míi ®Êt n- íc ®ang ®ßi hái cÊp b¸ch ph¶i n©ng cao chÊt l- îng gi¸o dôc ®Ó
®¸p øng ®- îc yªu cÇu ®µo t¹o nguån nh©n lùc cã tr×nh ®é cao. Cïng víi nh÷ng
thay ®æi vÒ néi dung, cÇn cã nh÷ng ®æi míi c¨n b¶n vÒ ph- ¬ng ph¸p d¹y häc.
NghÞ quyÕt trung - ¬ng §¶ng lÇn thø 4 (kho² VII) ®± x²c ®Þnh: “Ph¶i
khuyÕn khÝch tù häc, ph¶i ¸p dông nh÷ng ph- ¬ng ph¸p gi¸o dôc hiÖn ®¹i ®Ó båi
dìng cho häc sinh n¨ng lùc t duy s²ng t³o, n¨ng lùc gi°i quyÕt vÊn ®Ò”. §Þnh
h- íng nµy ®· ®- îc ph¸p chÕ ho¸ trong luËt gi¸o dôc ®iÒu 24.2: “ Ph¬ng ph²p
gi¸o dôc phæ th«ng ph¶i ph¸t huy tÝnh tÝch cùc, tù gi¸c chñ ®éng s¸ng t¹o cña
häc sinh; phï hîp víi ®Æc ®iÓm tõng líp häc, m«n häc; båi d- ìng ph- ¬ng ph¸p
tù häc; rÌn luyÖn kÜ n¨ng vËn dông kiÕn thøc vµo thùc tiÔn, t¸c ®éng ®Õn t×nh
c°m, ®em l³i niÒm vui, høng thó häc tËp cho häc sinh”. ChÝnh v× thÕ trong thêi
gian gÇn ®©y Bé gi¸o dôc vµ ®µo t¹o ®· khuyÕn khÝch gi¸o viªn sö dông c¸c
ph- ¬ng ph¸p d¹y häc tÝch cùc nh»m ho¹t ®éng ho¸ ng- êi häc.
Trong qu¸ tr×nh d¹y häc ë tr- êng phæ th«ng, nhiÖm vô quan träng cña
gi¸o dôc lµ ph¸t triÓn t- duy cho häc sinh ë mäi bé m«n, trong ®ã cã m«n ho¸
häc. Ho¸ häc lµ m«n khoa häc thùc nghiÖm vµ lÝ thuyÕt, v× thÕ bªn c¹nh viÖc
n¾m v÷ng lÝ thuyÕt, ng- êi häc cßn ph¶i biÕt vËn dông linh ho¹t, s¸ng t¹o kiÕn
thøc thu ®- îc th«ng qua ho¹t ®éng thùc nghiÖm, thùc hµnh, gii bµi tËp. ViÖc
gii bµi tËp ho¸ häc kh«ng nh÷ng gióp rÌn luyÖn kÜ n¨ng vËn dông, ®µo s©u,
më réng kiÕn thøc ®· häc mµ cßn cã t¸c dông ph¸t triÓn n¨ng lùc t- duy tÝch
cùc , ®éc lËp s¸ng t¹o cho häc sinh, gióp c¸c em cã høng thó häc tËp. ChÝnh v×
thÕ, viÖc gi¶i bµi tËp ho¸ häc ë tr- êng phæ th«ng gi÷ mét vai trß quan träng
trong viÖc d¹y vµ häc ho¸ häc, ®Æc biÖt lµ viÖc sö dông hÖ thèng c¸c bµi tËp
nµy theo h- íng d¹y häc tÝch cùc.
2
ViÖc nghiªn cøu c¸c vÊn ®Ò vÒ bµi tËp ho¸ häc ®· cã nhiÒu t¸c gi¶ quan
t©m vµ còng cã nhiÒu c«ng tr×nh ®- îc ¸p dông ë c¸c møc ®é kh¸c nhau. N¨m
häc tíi (2006-2007), c¸c tr- êng trung häc phæ th«ng trong toµn quèc tiÕn hµnh
d¹y ®¹i trµ ch- ¬ng tr×nh ph©n ban. §Ó ®¸p øng nhu cÇu ®æi míi néi dung ch- ¬ng
tr×nh s¸ch gi¸o khoa vµ ph- ¬ng ph¸p d¹y häc ®ßi hái ng- êi gi¸o viªn ph¶i nhanh
chãng tiÕp cËn víi néi dung vµ ®Æc biÖt lµ sö dông hiÖu qu¶ c¸c ph- ¬ng ph¸p
d¹y häc tÝch cùc. ViÖc nghiªn cøu x©y dùng hÖ thèng bµi tËp phÇn v« c¬ líp 12
ban khoa häc tù nhiªn vµ sö dông chóng theo h- íng d¹y häc tÝch cùc lµ mét vÊn
®Ò míi ®- îc nhiÒu gi¸o viªn trung häc phæ th«ng quan t©m vµ còng ch- a ®- îc
nghiªn cøu mét c¸ch chi tiÕt. Víi mong muèn nghiªn cøu x©y dùng cho m×nh
nh÷ng t- liÖu d¹y häc vµ sö dông chóng trong d¹y häc ®Ó ph¸t triÓn n¨ng lùc t-
duy ®éc lËp s¸ng t¹o cho häc sinh gãp phÇn ®æi míi ph- ¬ng ph¸p d¹y häc ho¸
häc trong giai ®o¹n míi t«i ®± lùa chän ®Ò t¯i: “Ph¸t triÓn n¨ng lùc t- duy tÝch
cùc , ®éc lËp s¸ng t¹o cña häc sinh qua hÖ thèng bµi tËp ho¸ häc v« c¬ líp 12
ban khoa häc tù nhiªn”.
II. Môc ®Ých nghiªn cøu: ViÖc nghiªn cøu ®Ò tµi trªn nh»m môc ®Ých:
Nghiªn cøu lùa chän, x©y dùng hÖ thèng bµi tËp ho¸ häc v« c¬ líp 12 ban
khoa häc tù nhiªn vµ ph- ¬ng ph¸p sö dông chóng theo h- íng d¹y häc tÝch cùc
nh»m ph¸t triÓn n¨ng lùc t- duy ®éc lËp s¸ng t¹o cña häc sinh, gãp phÇn vµo viÖc
®æi míi ph- ¬ng ph¸p d¹y häc ë tr- êng phæ th«ng.
III. Kh¸ch thÓ vµ ®èi t- îng nghiªn cøu:
- Kh¸ch thÓ nghiªn cøu: Qu¸ tr×nh d¹y häc ho¸ häc ë tr- êng trung häc
phæ th«ng
- §èi t- îng nghiªn cøu: HÖ thèng bµi tËp v« c¬ líp 12 ban khoa häc tù
nhiªn (ch- ¬ng tr×nh thÝ ®iÓm).
III. NhiÖm vô nghiªn cøu:
1. Nghiªn cøu c¬ së lÝ luËn cña ®Ò tµi vÒ:
- Ho¹t ®éng nhËn thøc.
- T- duy vµ ph¸t triÓn t- duy cho häc sinh trong d¹y häc.
- Yªu cÇu ®æi míi ph- ¬ng ph¸p d¹y häc.
3
- D¹y häc ho¸ häc theo h- íng tÝch cùc.
- Bµi tËp ho¸ häc vµ vai trß cña bµi tËp ho¸ häc trong viÖc ph¸t triÓn t- duy.
2. Nghiªn cøu hÖ thèng kiÕn thøc phÇn v« c¬ líp 12 ban khoa häc tù nhiªn.
3. Lùa chän x©y dùng hÖ thèng bµi tËp ho¸ häc phÇn v« c¬ líp 12 ban
khoa häc tù nhiªn
4. Nghiªn cøu ph- ¬ng ph¸p sö dông bµi tËp ho¸ häc trong viÖc ph¸t triÓn
t- duy ®éc lËp s¸ng t¹o cho häc sinh vµ theo ®Þnh h- íng d¹y häc tÝch cùc.
5. Thùc nghiÖm s- ph¹m: KiÓm nghiÖm gi¸ trÞ hÖ thèng bµi tËp ho¸ häc
líp 12 ban khoa häc tù nhiªn vµ hiÖu qu¶ cña c¸c ®Ò xuÊt vÒ ph- ¬ng ph¸p sö
dông chóng.
V. Gi¶ thuyÕt khoa häc:
NÕu lùa chän vµ x©y dùng ®- îc hÖ thèng bµi tËp ho¸ häc ®a d¹ng cã
chÊt l- îng cao, khai th¸c ®- îc hÕt c¸c kiÕn thøc, kÜ n¨ng ho¸ häc c¬ b¶n, ë
c¸c møc ®é nhËn thøc kh¸c nhau, ®ång thêi gi¸o viªn biÕt sö dông hÖ thèng
bµi tËp nµy mét c¸ch cã hiÖu qu trong c¸c kh©u cña qu¸ tr×nh d¹y häc th× sÏ
ph¸t triÓn ®- îc t- duy tÝch cùc, ®éc lËp s¸ng t¹o cña häc sinh, n©ng cao chÊt
l- îng d¹y häc ho¸ häc.
VI. Ph- ¬ng ph¸p nghiªn cøu:
Sö dông phèi hîp c¸c ph- ¬ng ph¸p sau:
1. Nhãm c¸c ph- ¬ng ph¸p nghiªn cøu lÝ thuyÕt:
- Ph- ¬ng ph¸p thu thËp c¸c nguån tµi liÖu lÝ luËn.
- Ph- ¬ng ph¸p ph©n tÝch tæng hîp c¸c nguån tµi liÖu ®· thu thËp.
2. Nhãm c¸c ph- ¬ng ph¸p nghiªn cøu thùc tiÔn:
- Ph- ¬ng ph¸p chuyªn gia, quan s¸t c¸c qu¸ tr×nh häc tËp, gi¶ng d¹y ho¸
häc phæ th«ng.
- Ph- ¬ng ph¸p thùc nghiÖm s- ph¹m: ®¸nh gi¸ hiÖu qu¶ c¸c biÖn ph¸p sö
dông bµi tËp ho¸ häc nh»m ph¸t triÓn n¨ng lùc t- duy tÝch cùc, ®éc lËp, s¸ng t¹o
cña häc sinh.
3. Ph- ¬ng ph¸p thèng kª to¸n häc: sö lÝ ph©n tÝch c¸c kÕt qu¶ thùc nghiÖm
s- ph¹m.
4
VII. §iÓm míi cña ®Ò tµi:
1. X©y dùng vµ lùa chän hÖ thèng bµi tËp ho¸ häc ®a d¹ng phong phó cho
phÇn ho¸ häc v« c¬ líp 12 ban khoa häc tù nhiªn.
2. §Ò xuÊt ph- ¬ng h- íng sö dông hÖ thèng bµi tËp ho¸ häc ho¸ häc v« c¬
líp 12 ban khoa häc tù nhiªn trong gi¶ng d¹y ®Ó ph¸t triÓn n¨ng lùc t- duy tÝch
cùc, ®éc lËp s¸ng t¹o vµ g©y høng thó häc tËp cho häc sinh.
VIII. CÊu tróc luËn v¨n:
PhÇn 1: phÇn më ®Çu.
PhÇn 2: phÇn néi dung.
- Ch- ¬ng I: C¬ së lÝ luËn cña ®Ò tµi.
- Ch- ¬ng II: HÖ thèng bµi tËp ho¸ häc phÇn v« c¬ líp12 ban KHTN
- Ch- ¬ng III: Sö dông bµi tËp ho¸ häc nh»m ph¸t triÓn n¨ng lùc t-
duy tÝch cùc, ®éc lËp s¸ng t¹o cña häc sinh.
- Ch- ¬ng IV. Thùc nghiÖm s- ph¹m
PhÇn 3: phÇn kÕt luËn.
5
phÇn 2: néi dung
ch- ¬ng 1: c¬ së lÝ luËn cña ®Ò tµi.
I. Ho¹t ®éng nhËn thøc häc tËp.
I..1. Kh¸i niÖm nhËn thøc.
NhËn thøc lµ mét trong ba mÆt c¬ b¶n cña ®êi sèng t©m lÝ con ng- êi (nhËn
thøc, t×nh c¶m vµ hµnh ®éng), nã lµ tiÒn ®Ò cña hai mÆt kia vµ ®ång thêi cã quan
hÖ chÆt chÏ víi chóng vµ víi c¸c hiÖn t- îng t©m lÝ kh¸c. Ho¹t ®éng nhËn thøc
bao gåm nhiÒu qu¸ tr×nh kh¸c nhau, cã thÓ chia ho¹t ®éng nhËn thøc thµnh hai
giai ®o¹n lín:
- NhËn thøc c¶m tÝnh (c¶m gi¸c vµ tri gi¸c)
- NhËn thøc lÝ tÝnh (t- duy vµ t- ëng t- îng)
a. NhËn thøc c¶m tÝnh lµ mét qu¸ tr×nh t©m lý, ph¶n ¸nh nh÷ng thuéc tÝnh
bªn ngoµi cña sù vËt vµ hiÖn t- îng th«ng qua tri gi¸c cña c¸c gi¸c quan.
C¶m gi¸c lµ h×nh thøc khëi ®Çu trong sù ph¸t triÓn cña ho¹t ®éng nhËn thøc, nã
chØ ph¶n ¸nh trong thuéc tÝnh riªng lÎ cña sù vËt hiÖn t- îng. Tri gi¸c ph¶n ¸nh
sù vËt hiÖn t- îng mét c¸ch trän vÑn vµ theo mét cÊu tróc nhÊt ®Þnh.
C¶m gi¸c vµ tri gi¸c cã mét vai trß quan träng trong qu¸ tr×nh nhËn thøc.
NÕu nh- c¶m gi¸c lµ h×nh thøc nhËn thøc ®Çu tiªn cña con ng- êi th× tri gi¸c lµ
mét ®iÒu kiÖn quan träng cho sù ®Þnh h- íng hµnh vi vµ ho¹t ®éng cña con ng- êi
trong m«i tr- êng xung quanh.
Sù nhËn thøc c¶m tÝnh ®- îc thùc hiÖn th«ng qua h×nh thøc tri gi¸c cao nhÊt, cã tÝnh chñ ®éng - tÝch cùc, cã môc ®Ých. §ã lµ sù quan s¸t.
Sù quan s¸t lµ sù ph¶n ¸nh sù vËt, hiÖn t- îng b»ng nhËn thøc c¶m tÝnh. §©y chØ lµ sù ph¶n ¸nh thuéc tÝnh bªn ngoµi cña sù vËt chø ch- a
ph¶n ¸nh ®- îc b¶n chÊt thuéc tÝnh bªn trong cña sù vËt, hiÖn t- îng.
b. NhËn thøc lÝ tÝnh bao gåm t- duy vµ t- ëng t- îng.
T- duy lµ mét qu¸ tr×nh t©m lÝ ph¶n ¸nh nh÷ng thuéc tÝnh b¶n chÊt, nh÷ng
mèi liªn hÖ bªn trong cã tÝnh qui luËt cña sù vËt, hiÖn t- îng trong hiÖn thùc
kh¸ch quan mµ tr- íc ®ã ta ch- a biÕt.
§Æc ®iÓm quan träng cña t- duy lµ tÝnh cã vÊn ®Ò, tøc lµ trong hoµn c¶nh
cã vÊn ®Ò th× t- duy ®- îc n¶y sinh. T- duy ®- îc biÓu hiÖn trong ng«n ng÷ cña
con ng- êi vµ cã quan hÖ chÆt chÏ víi ng«n ng÷. T- duy lµ møc ®é cao nhÊt cña
sù nhËn thøc lÝ tÝnh nh- ng cã quan hÖ chÆt chÏ víi qu¸ tr×nh nhËn thøc c¶m tÝnh.