Hướng dẫn phòng chống nhiễm khuẩn tạm thời
cho việc chăm sóc bệnh nhân nghi ngờ hoặc xác
nhận Sốt xuất huyết Filovirus trong các cơ sở y
tế, trọng tâm là Ebola
8 - 2014
MỤC LỤC
Lời cảm ơn ................................................................................................................................. 3
Giới thiệu…. ................................................................................................................................ 5
1. Chăm sóc bệnh nhân chung......................................................................................................................6
2. Chăm sóc bệnh nhân trực tiếp (đối với bệnh nhân nghi ngờ hoặc xác nhận sốt xuất huyết) ................ 6
3. Làm sạch môi trường và quản lý đồ vải................................................................................................. 8
4. Quản lý chất thải .... ............................................................................................................................... 9
5. Hoạt động chăm sóc phi bệnh nhân (đối với BN nghi ngờ hoặc xác nhận sốt xuất huyết)................... 12
a. Hoạt động xét nghiệm chẩn đoán ......................................................................................................... 12
b. Di chuyển và mai táng xác người ……………….................................................................................. 12
c. Khám nghiệm tử thi............................................................................................................................... 12
d. Quản lý tiếp xúc với virus qua chất dịch cơ thể bao gồm máu.............................................................. 13
Tham khảo ................................................................................................................................................. 14
Phụ lục 1 .................................................................................................................................................... 15
Phụ lục 2 ..................................................................................................................................................... 16
Phụ lục 3 ..................................................................................................................................................... 19
Phụ lục 4 ....................................................................................................................................................... 21
Phụ lục 5 ....................................................................................................................................................... 22
Phụ lục 6 ....................................................................................................................................................... 24
© Bản quyền thuộc Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), 2014.
Tất cả các quyền. http://www.who.int/about/copyright/en/
Tham khảo: WHO/HIS/SDS/2014.4
Tất cả các biện pháp phòng ngừa hợp lý đã được thực hiện bởi Tổ chức Y tế Thế giới để xác minh các thông tin
trong ấn phẩm này. Tuy nhiên, ấn phẩm này được phân phối không có bất cứ sự bảo đảm nào, hoặc thể hiện hoặc
ngụ ý. Trách nhiệm về việc hiểu và sử dụng tài liệu này thuộc về người đọc. Trong mọi trường hợp Tổ chức Y tế
Thế giới không chịu trách nhiệm bồi thường thiệt hại phát sinh từ việc sử dụng nó.
Hướng dẫn phòng chống nhiễm trùng tạm thời cho việc chăm sóc bệnh nhân nghi ngờ hoặc xác
nhận sốt xuất huyết Filovirus trong các cơ sở y tế, trọng tâm là Ebola 2
LỜI CẢM ƠN
Nhân viên/chuyên gia tư vấn WHO liên quan đến bản cập nhật này của WHO năm 2008 “Hướng dẫn phòng
chống nhiễm khuẩn tạm thời cho việc chăm sóc bệnh nhân nghi ngờ hoặc xác nhận Sốt xuất huyết Filovirus
(Ebola, Marburg) trong các cơ sở y tế, trọng tâm là Ebola” là:
Benedetta Allegranzi (WHO cung cấp dịch vụ và an toàn, hệ thống y tế và đổi mới, Geneva, Thụy Sĩ)
Jean Christophe Aze (Năng lực toàn cầu, cảnh báo và ứng phó, an ninh y tế và môi trường, Geneva, Thụy Sĩ)
Sergey Eremin (WHO đại dịch và các bệnh dịch, an ninh y tế và môi trường, Geneva, Thụy Sĩ)
Edward Kelley, (WHO cung cấp dịch vụ và an toàn, hệ thống y tế và đổi mới, Geneva, Thụy Sĩ)
Claire Kilpatrick (WHO cung cấp dịch vụ và an toàn, hệ thống y tế và đổi mới, Geneva, Thụy Sĩ)
Jean-Bosco Ndihokubwayo (WHO Văn phòng khu vực châu Phi, hệ thống y tế và dịch vụ, Brazzaville, Cộng hòa
Congo)
Carmem Lucia Pessoa Da Silva (WHO đại dịch và các bệnh dịch, an ninh y tế và môi trường, Geneva, Thụy Sĩ)
Cathy Roth, Cathy Roth, (Trợ lý Văn phòng Tổng giám đốc WHO, An ninh Y tế và Môi trường, Geneva,
Thụy Sĩ)
José Rovira Vilaplan (Năng lực toàn cầu, cảnh báo và ứng phó, an ninh y tế và môi trường, Geneva, Thụy
Sĩ) Nahoko Shindo (WHO đại dịch và các bệnh dịch, an ninh y tế và môi trường, Geneva, Thụy Sĩ)
Julie Storr (tư vấn WHO, WHO cung cấp dịch vụ và an toàn, hệ thống y tế và đổi mới, Geneva, Thụy Sĩ)
Constanza Vallenas (WHO đại dịch và các bệnh dịch, an ninh y tế và môi trường, Geneva, Thụy Sĩ)
WHO muốn cảm ơn các chuyên gia quốc tế ngoài tổ chức sau đây đã xem xét tài liệu này:
Ndoye Babacar (PRONALIN, Bộ Y tế và Y tế dự phòng Senegal, Dakar, Senegal)
Mary J. Choi (Phòng thúc đẩy chất lượng y tế, Trung tâm Kiểm soát và phòng ngừa dịch bệnh, Atlanta,
Hoa Kỳ)
Nizam Damani (Bệnh viện khu vực Craigavon, Craigavon, Vương
quốc Anh)
Mauricio Ferri (Phòng Khoa học Y tế cộng đồng - Đại học Calgary, Canada)
Jeff Hageman (Phòng thúc đẩy chất lượng y tế, Trung tâm Kiểm soát và phòng ngừa dịch bệnh, Atlanta,
Hoa Kỳ)
Joost Hopman (Trung tâm Y tế Đại học Radboud, Nijmegen, Hà Lan)
Alex Kallen (Phòng thúc đẩy chất lượng y tế, Trung tâm Kiểm soát và phòng ngừa dịch bệnh, Atlanta,
Hoa Kỳ)
David Kuhar, (Phòng thúc đẩy chất lượng y tế, Trung tâm Kiểm soát và phòng ngừa dịch bệnh, Atlanta,
Hoa Kỳ)
Shaheen Mehtar (Bệnh viện Tygerberg & Đại học Stellenbosch, Tygerberg, Cape Town, Nam Phi)
Folasade Ogunsola (Đại học Y, Đại học Lagos, Lagos, Nigeria)
Didier Pittet Didier Pittet (WHO Trung tâm hợp tác về an toàn bệnh nhân, Bệnh viện và Khoa Y học Đại học Geneva,
Geneva, Thụy Sĩ)
3 Lời cảm ơn
Những thông điệp chính để phòng chống nhiễm khuẩn (IPC)
được áp dụng trong chăm sóc sức khỏe
ñ Tăng cường và áp dụng cẩn thận các biện pháp phòng ngừa khi chăm sóc cho TẤT CẢ các
bệnh nhân không phụ thuộc vào các dấu hiệu và triệu chứng biểu hiện.
ñ Cách ly các trường hợp nghi ngờ hoặc xác nhận sốt xuất huyết (HF) tại các phòng cách ly
đơn hoặc tập hợp họ trong khu vực hạn chế được xác định nhưng tách riêng hoàn toàn các
trường hợp nghi ngờ với các trường hợp đã xác nhận. Đảm bảo tiếp cận có giới hạn với các
khu vực này và các thiết bị chuyên dụng.
ñ Phân công riêng các nhân viên lâm sàng và cận lâm sàng đến các khu vực chăm sóc bệnh
nhân HF.
ñ Đảm bảo rằng trước khi vào phòng/khu vực cách ly bệnh nhân, tất cả những người đến thăm
và nhân viên y tế sử phải tuân thủ nghiêm ngặt việc sử dụng đầy đủ thiết bị bảo hộ cá nhân
(PPE) và thực hiện vệ sinh tay được chỉ dẫn trong tài liệu này. PPE phải bao gồm ít nhất: găng
tay, áo choàng, ủng/giày kín có bao ngoài (mặt nạ và bảo vệ mắt tránh bị bắn vào).
ñ Đảm bảo tiêm an toàn cũng như các quy trình lấy máu và quản lý vật sắc nhọn.
ñ Đảm bảo vệ sinh môi trường thường xuyên và nghiêm ngặt, khử trùng các bề mặt và thiết bị,
quản lý đồ vải bẩn và chất thải được chỉ dẫn trong tài liệu này.
ñ Đảm bảo xử lý an toàn của các mẫu xét nghiệm từ các bệnh nhân nghi ngờ hoặc xác nhận HF.
ñ Đảm bảo rằng các biện pháp IPC được chỉ ra trong tài liệu này được thực hiện trong khi xử lý
xác chết hoặc các phần cơ thể người của bệnh nhân nghi ngờ hoặc xác nhận HF để khám nghiệm
tử thi và chuẩn bị chôn cất.
ñ Kịp thời đánh giá, chăm sóc, và nếu cần thiết cách ly các nhân viên y tế hay bất kỳ người nào
tiếp xúc với máu hoặc chất dịch cơ thể của bệnh nhân nghi ngờ hoặc xác nhận HF.
Hướng dẫn phòng chống nhiễm trùng tạm thời cho việc chăm sóc bệnh nhân nghi ngờ hoặc xác
nhận sốt xuất huyết Filovirus trong các cơ sở y tế, trọng tâm là Ebola 4
GIỚI THIỆU
Tài liệu này cung cấp một bản tóm tắt các biện pháp phòng chống nhiễm trùng (IPC) cho những người trực
tiếp và gián tiếp chăm sóc bệnh nhân cũng như là các trường hợp nghi ngờ hoặc xác nhận sốt xuất huyết
Filovirus (HF), bao gồm sốt xuất huyết Ebola hoặc Marburg, trong các cơ sở chăm sóc sức khỏe (HCFs). Nó
cũng bao gồm một số chỉ dẫn và hướng dẫn cho những người quản lý việc triển khai hoạt động IPC. Những
biện pháp IPC này cần được áp dụng bởi các chuyên gia chăm sóc sức khỏe và bất cứ ai tiếp xúc trực tiếp
với bệnh nhân (ví dụ: khách, các thành viên gia đình, tình nguyện viên), cũng như những người không tiếp
xúc với bệnh nhân nhưng có khả năng tiếp xúc với virus qua tiếp xúc với môi trường (ví dụ, người quét dọn,
giặt ủi, người trông nhà, bảo mật).
Tài liệu này giới thiệu một bản cập nhật nhanh của WHO năm 2008 “Hướng dẫn phòng chống nhiễm trùng
tạm thời cho việc chăm sóc bệnh nhân nghi ngờ hoặc xác nhận sốt xuất huyết Filovirus (Ebola, Marburg).
Bản cập nhật này dựa trên đánh giá của WHO và các tài liệu tham khảo quốc tế khác đang được sử dụng
trong khi dịch Ebola bùng phát hiện nay (xem tài liệu tham khảo) và sự đồng thuận các chuyên gia quốc tế.
Ebola là một căn bệnh nguy hiểm gây ra bởi virus Ebola. (http://www.who.int/csr/disease/ebola/en/). Nó có
khả năng lây nhiễm cao, gây tử vong nhanh với tỷ lệ tử vong lên đến 90%, nhưng có thể được ngăn chặn.
Nó lây lan qua tiếp xúc trực tiếp với dịch cơ thể như máu, nước bọt, nước tiểu, tinh trùng, vv của người bị
bệnh và qua tiếp xúc với các bề mặt hoặc các thiết bị ô nhiễm, bao gồm đồ vải vấy bẩn bởi chất dịch cơ thể
của một người bệnh. Virus Ebola có thể được loại bỏ tương đối dễ dàng bằng nhiệt độ, các sản phẩm làm từ
cồn và sodium hypochlorite (thuốc tẩy) hoặc calcium hypochlorite (bột tẩy trắng) ở nồng độ thích hợp.
Nếu được thực hiện một cách cẩn thận, các biện pháp IPC sẽ làm giảm hoặc ngăn chặn sự lây lan của virus,
bảo vệ nhân viên y tế (NVYT) và những người khác. Trong các khu vực bị ảnh hưởng, khuyến khích thành
lập một tiểu ban quản lý ca bệnh;1 là một phần của ủy ban này, một hoặc nhiều điều phối viên sẽ được phân
công để giám sát việc tuân thủ các biện pháp IPC trong mỗi HCF và hoạt động như một cán bộ đầu mối để
phối hợp hoạt động và tư vấn. Nếu được, người này nên là cán bộ chuyên môn phụ trách IPC trong HCF.
Việc xác định và phát hiện ca bệnh, tìm hiểu quá trình tiếp xúc, đánh giá và quản lý lâm sàng bệnh nhân
không phải là đối tượng của tài liệu hướng dẫn này và có thể tìm thấy các chỉ dẫn ở những tài liệu khác.1, 2
Tuy nhiên, liên quan đến các biện pháp IPC được thực hiện trong các cuộc phỏng vấn để tìm hiểu qúa trình
tiếp xúc và tìm kiếm ca bệnh trong cộng đồng, các nguyên tắc sau đây cần được lưu ý: 1) tránh bắt tay; 2)
Giữ khoảng cách hơn một mét (khoảng 3 feet) giữa người phỏng vấn và người được phỏng vấn; 3) PPE là
không cần thiết nếu khoảng cách này được đảm bảo và khi phỏng vấn các cá nhân không có triệu chứng (ví
dụ: không sốt, không tiêu chảy, không chảy máu hoặc nôn) và với điều kiện không tiếp xúc với môi trường
hoặc tiếp xúc với trường hợp có khả năng bị nhiễm; 4) nên cung cấp các dung dịch rửa tay có cồn và hướng
dẫn cách thức vệ sinh tay thích hợp cho cán bộ được giao tìm hiểu quá trình tiếp xúc và tìm ca bệnh trong
cộng đồng.
5 Giới thiệu