Quá trình hình thành nghệ thuật sân khấu cải lương: Từ ca ra bộ đến hình thành (Phần 1)

Quá trình hình thành ngh thut

sân khu ci lng : T ca ra b n

hình thành (Phn 1)

Ci lng là mt hình thc ca kch dân tc. Nói n ca kch trc ht phi

 cp n vn  âm nhc, vì âm nhc là xng sng, là linh hn ca kch chng.

Trc khi tìm hiu v toàn b lch s ngh thut sân khu ci lng, cn tìm hiu

gc ca nó, linh hn ca nó, tc là âm nhc.

NHC C

Theo các tài liu xa, dàn nhc c Vit Nam ã có t rt lâu i. i Vit

s ký toàn th chép: “Trc ây (1437), Lơng ng và Nguyn Trãi vâng mnh

nh nhã nhc. Nhc tu trên nhà có tám thanh nh trng treo ln, khánh, chuông,

àn cn, àn st, kèn, sáo qun, thc, chúc, ng, huân, trì … Nhc tu di nhà

thì có phơng hng treo, không hu, trng qun c, kèn qun dch”. Còn trong

V trung tùy bút ca Phm ình H chép: “Khong nm Hng c nhà Lê (1470

– 1497) … t ra hai b ng vn và Nhã nhc. B ng vn thì chuyên ghép âm

lut  hòa nhc, b Nhã nhc thì chuyên chú v gi ng ngi, tr ng v ti!ng hát,

c hai u thuc quyn quan thái thng coi xét. !n nh âm nhc dân gian thì có

t ty giáo phng coi gi “ … “T i Quang Hng (1578 – 1599) v sau, hai b

ng vn Nhã nhc có dùng mt loi trng ln Ng"ng thiên và mt cái kèn ln

b#ng trúc nm vàng, cùng là cái long sinh long phách và các loi àn ba dây, bn

dây hoc mi lm dây, cái ng sáo, cái trng cnh mt mt, cái trng tang m$ng

sơn son thi!p vàng, cái phách xâu tin”.

T lúc còn  min Bc, Trung, dàn nhc c ca dân tc ta c%ng ã phát

trin khá cao, có nhiu th nhc c&, bài bn có ghi chép ch không phi  mc làn

iu truyn ming.

M ng vào khai phá min Nam, bên cnh gơm, giáo, búa, rìu (d&ng c&

chi!n u và sn xut), t tiên chúng ta còn mang theo mt nn vn hóa, trong ó

có mt vn nhc phong phú bao gm:

1)Nhc l (t&ng ình)

2)Nhc ng bóng

3)Nhc nhà chùa

4)Nhc tung (hát b)

Cha k vn nhc dân gian (dân ca) s'n có trong nhân dân. M(i loi nhc

có mt nhim v& nht nh.

NHC L)

T thi chúa Nguyn,  àng Trong ã có nhng i quân ca nhà chúa.

Trong s nhng ngi lên ng vào min Nam khai hoang lp p có nhng nhc

công xut thân t nhng i quân nhc, c cho nh c  sn xut ti các khu

dinh in. Vn coi nhc là ngh, cho nên không còn c ph&c v& bên cnh chúa,

h li quay sang ph&c v& nhân dân trong các ngày t! l, ma chay. Nhc l t ch(

ch* dùng trong cung ình, c phát trin rng rãi ra ngoài nhân dân, song song

vi nhc hát bi dùng trong vic cúng ình (l xây chu, i bi) và trong các ám

ma chay (trong chay ngoài bi).

T chc dàn nhc l gm: b kéo, b gõ, b thi

Xa triu ình, gn vi qun chúng nhân dân trong sinh hot mi, t mi

i tng mi, dòng nhc l dn dn thay i cht và có iu kin phát trin.

Trong các ám cúng t!, nht là ma chay, nhân dân cn mt th sinh hot âm nhc

khác ngoài nhc l. Nht là ma chay: gia ch và ngi trong nhà cn thc. Trong

êm cúng t!, nhân dân mun gi cho không khí m cúng, v khuya, gia ch t

tin cho dàn nhc l ti!p t&c hòa tu nhng bài bn nh+ nhàng. Trong bui hòa tu

này, dàn nhc l tc bt nhng nhc c& nh: trng, kèn, nhc c& gõ, còn li ch*

có “àn cây”. Ngh,a là c%ng tu nhng bài nhc l, nhng không dùng b gõ và b

thi, ch* dùng b kéo và thêm b khy.

Sinh hot âm nhc “chơi àn cây" c ph bi!n và c nhiu ngi a

thích. Ngi ta thi nhau h c nhc c&, làn iu bài bn. Các tng lp u nô nc

h c: nông dân, trí thc, nhà nho, tiu t sn …

Khi sinh hot này ph bi!n rng rãi thì i tng ca nhc l thay i: t

i tng trc kia là thn linh, chuyn sang i tng ngày nay là qun chúng

lao ng, ln ln t- nó phi thay i cht. T tính cht t! l, trang nghiêm chung

chung, nhc l chuyn sang cht mi cho phù hp vi i tng mi.

S- thay i cht ca dòng nhc l là mt s- chuyn bi!n rt hp quy lut:

vn ngh phi ph&c v& cho nhu cu th.m m/ ca ông o qun chúng lao ng.

Danh t nhc tài t0 ra i.

NHC TÀI T1

G i là nhc tài t0  phân bit vi nhc l, nhc hát b. Tài t0 tc là không

phi nhc công chuyên nghip, nh ch amateur ca Pháp. Xa nhng nhà nho am

tng các môn cm, k2, thi, h a c g i là nhng ngi tài t0.

S- chuyn bi!n thay i v cht t nhc l sang nhc tài t0 c th hin

rt rõ  ba im:

a) T chc dàn nhc:

Mun i sâu phn ánh tâm t tình cm ca nhân dân thì phi b$ bt nhng

nhc c& n ào, gi nhng không khí thn linh nh trng phách (b gõ), kèn sáo

(b thi); ngoài b kéo (h nh), b sung thêm b khy (àn kìm, tranh, s!n, tam

… )  din t ti!ng lòng ca con ngi !n tng phím tơ mt, dàn nhc tách ra,

qui mô nh$, ít tn kém, phù hp vi iu kin kinh t! phân tán. Sinh hot này mt

h3n tính cht l bái mà i vào cuc sng trn t&c (biu din trong nhng dp ci

g, tic tùng, h p mt  nhà hàng, chơi bi trong nhng êm trng sau ngày lao

ng).

Do “chơi àn cây” hòa tu tng nhóm nh$ hay c tu, nên k/ thut din

tu ngày càng c trau chut và phát trin b#ng nhng ngón, nhng k/ xo tinh

t!.

Nhiu nhc c& c c ci cách, ng thi nhiu nhc c& mi c s0 d&ng

 chơi nhc tài t0, khi!n cho dàn nhc tài t0 ngày càng phong phú và a dng.

b) V bài bn, làn iu:

Nhc l vi nhng bài nh Long ngâm, Long ng, Tiu Khúc, Vn Giá …

mang tính cht trang nghiêm không phù hp vi vic din t tâm t tình cm ca

qun chúng, vì vy ngi ta thy cn sáng tác nhng bài bn mi trên cơ s ti!p

thu nhng tinh hoa ca dân ca, trên cơ s âm iu dân tc.

Dòng nhc tài t0 – ngoài vic s0 d&ng mt s bài nhc l – ã phát trin

nh ba ngun ch y!u:

1/ S0 d&ng, phi nhc và nâng cao các bài dân ca Hu! và Nam B nh: Lý

con sáo, Lý nga ô, Lý cây chanh, Lý bánh bò, Lý chun chun, Lý giao duyên, Lý

vng phu …

2/ S0 d&ng và ci biên mt s bài nhc c Trung B nh: Kim tin Hu,

Hành vân Hu, Nam xuân, Nam ai, Xuân tình, Lu thy, Phú lc, Xuân phong,

Long h, Tu mã …

3/ Sáng tác mi trên cơ s âm iu dân tc nh: Giang nam, Phng hoàng,

T i, Phng cu, Vn Thiên Tng, Bình sa lc nhn, ng thái tôn, Chiêu

quân, Ái t kê, Bát man tn cng, Tng t, Duyên k ng, Qu ph hàm oan…

Theo s- phân tích ca các nhc s, am tng nhc mi thì các bn nhc tài

t0:

a)V mt lut sáng tác: c sáng tác theo mt cu trúc tơng i hoàn

ch*nh, v giai iu và khúc thc.

b)V ký âm và hòa thanh: có bn nhc riêng cho tng nhc c& (tuy s- ghi

chép không khoa h c lm), nên khi hòa tu ã hình thành mt s- hòa tu t- nhiên.

c)V mt ni dung tình cm: d th hin c nhiu sc thái tình cm,

ngoài nhng bn nhc trong nhc l c phát trin cách din tu, các nhc s, còn

sp x!p các bài bn theo tng loi iu thc:

- iu thc Bc: mang tính cht trong sáng, vui v4, kho4.

- iu thc Nam: mang tính cht man mác, nh+ nhàng (ng thi c

phân chia thành Nam Xuân, Nam Ai, Nam o).

- iu thc Oán: mang tính cht bi ai, bun thm, là iu thc c sáng

to sau này, hoàn toàn thoát ly nhng hình thc cu to theo kiu nhc l, nó có

kh nng th hin tâm t tình cm ca con ngi ơng thi mt cách tinh vi, sâu

sc.

Quá trình hình thành nghệ thuật sân khấu cải lương : Từ ca ra bộ đến hình thành (Phần 1)

Chủ đề:

Tài liệu liên quan

Tài liêu mới

Hỗ trợ

Phương thức thanh toán

Theo dõi chúng tôi