TÀI LIỆU TẬP HUẤN
KỸ THUẬT GIEO ƯƠM GIÔNG CÂY
LÂM NGHIỆP BẢN ĐỊA
Tài liệu lưu hành nội bộ
Huế, tháng 12 năm 2021
DỰ ÁN TĂNG CƯỜNG VAI TRÒ CỘNG ĐỒNG VÀ
TỔ CHỨC XÃ HỘI TRONG CÔNG TÁC BẢO TỒN
TẠI TRUNG TRƯỜNG SƠN
2
MỤC LỤC
MỤC LỤC __________________________________________________________ 2
Giới thiệu ______________________________________________________________________ 4
1. Các khái niệm liên quan ______________________________________________________ 5
1.1. Cây bản địa ____________________________________________________________________ 5
1.2. Vườn ươm cây bản địa quy mô nhỏ không tập trung ____________________________________ 5
2. Chuẩn bị vật liệu gieo ươm ____________________________________________________ 5
2.1. Kỹ thuật làm hỗn hợp đất ruột bầu __________________________________________________ 5
2.1.1. Tiêu chuẩn và chất luợng đất làm ruột bầu __________________________________________ 5
2.1.2. Kỹ thuật làm đất ruột bầu _______________________________________________________ 6
Ví dụ: tỷ lệ hỗn hợp ruột bấu một số loài cây bản địa __________________________________________ 7
2.2. Chuẩn bị túi bầu _________________________________________________________________ 7
2.3. Vật liệu che sáng ________________________________________________________________ 7
2.4. Chuẩn bị hạt giống _______________________________________________________________ 7
3. Kỹ thuật tạo cây con và chăm sóc ______________________________________________ 8
3.1. Đóng và xếp bầu ________________________________________________________________ 8
3.2. Xử lý hạt giống _________________________________________________________________ 8
3.3. Gieo ủ nảy mầm hạt và cấy cây bầu _________________________________________________ 9
3.4. Chăm sóc cây bầu ______________________________________________________________ 10
3.4.1. Làm giàn che ánh sáng ________________________________________________________ 10
3.4.2. Tưới nước __________________________________________________________________ 10
3.4.3. Làm cỏ và phá váng đất ________________________________________________________ 11
3.4.4. Bón thúc phân _______________________________________________________________ 11
3.4.5. Đảo bầu, cắt rễ và tỉa cành ______________________________________________________ 11
3.4.6. Hãm cây trước khi xuất vườn ___________________________________________________ 12
3.5. Những sâu bệnh thường gặp và biện pháp phòng trừ tổng hợp ____________________________ 12
3.6. Phân loại và vận chuyển cây giống đi trồng rừng ______________________________________ 14
3.6.1. Phân loại cây con xuất vườn ____________________________________________________ 14
3.6.2. Vận chuyển cây con đến hiện trường trồng rừng _____________________________________ 14
4. Kỹ thuật gieo ươm một số loại cây bản địa ______________________________________ 15
4.1. Kỹ thuật sản xuất cây con Ươi bay _________________________________________________ 15
4.1.1. Xử lý và gieo hạt _____________________________________________________________ 15
4.1.2. Tạo bầu cây _________________________________________________________________ 16
4.1.3. Chăm sóc cây con ____________________________________________________________ 16
4.1.4. Tiêu chuẩn cây con xuất vườn ___________________________________________________ 17
4.2. Kỹ thuật sản xuất cây con Lát hoa __________________________________________________ 17
4.2.1. Xử lý và gieo hạt _____________________________________________________________ 17
4.2.2. Tạo bầu cây _________________________________________________________________ 17
4.2.3. Chăm sóc cây con ____________________________________________________________ 18
4.2.4. Tiêu chuẩn cây con xuất vườn ___________________________________________________ 18
4.3. Kỹ thuật sản xuất cây con Xoan ta _________________________________________________ 19
4.3.1. Xử lý và gieo hạt _____________________________________________________________ 19
4.3.2. Tạo bầu cây _________________________________________________________________ 19
4.3.3. Chăm sóc cây con ____________________________________________________________ 20
4.3.4. Tiêu chuẩn cây con xuất vườn ___________________________________________________ 20
4.4. Kỹ thuật sản xuất cây con Kiền kiền ________________________________________________ 20
4.4.1. Xử lý và gieo hạt _____________________________________________________________ 20
4.4.2. Tạo bầu cây _________________________________________________________________ 20
4.4.3. Chăm sóc cây con ____________________________________________________________ 21
4.4.4. Tiêu chuẩn cây con xuất vườn ___________________________________________________ 21
4.5. Kỹ thuật sản xuất cây con Lim xanh ________________________________________________ 21
4.5.1. Xử lý và gieo hạt _____________________________________________________________ 21
4.5.2. Chuẩn bị bầu cây _____________________________________________________________ 22
4.5.3. Chăm sóc cây con ____________________________________________________________ 23
4.5.4. Tiêu chuẩn cây con xuất vườn ___________________________________________________ 23
3
4.6. Kỹ thuật sản xuất cây con Bời lời đỏ ________________________________________________ 23
4.6.1. Xử lý và gieo hạt: ____________________________________________________________ 23
4.6.2. Tạo bầu cây _________________________________________________________________ 24
4.6.3. Chăm sóc cây con: ____________________________________________________________ 24
4.6.4. Tiêu chuẩn cây con xuất vườn: __________________________________________________ 25
4.7. Kỹ thuật sản xuất cây con Giổi xanh ________________________________________________ 25
4.7.1. Xử lý và gieo hạt _____________________________________________________________ 25
4.7.2. Chuẩn bị bầu cây _____________________________________________________________ 26
4.7.3. Chăm sóc cây con ____________________________________________________________ 26
4.7.4. Tiêu chuẩn cây con xuất vườn ___________________________________________________ 27
4.8. Kỹ thuật sản xuất cây con Sến trung ________________________________________________ 27
4.8.1. Xử lý và gieo hạt _____________________________________________________________ 27
4.8.2. Chuẩn bị bầu cây _____________________________________________________________ 27
4.8.3. Chăm sóc cây con ____________________________________________________________ 28
4.8.4. Tiêu chuẩn cây con xuất vườn ___________________________________________________ 28
4.9. Kỹ thuật sản xuất cây con Huỷnh __________________________________________________ 29
4.9.1. Xử lý và gieo hạt _____________________________________________________________ 29
4.9.2. Chuẩn bị bầu cây _____________________________________________________________ 29
4.9.3. Chăm sóc cây con ____________________________________________________________ 29
4.9.4. Tiêu chuẩn cây con xuất vườn ___________________________________________________ 30
4.10. Kỹ thuật sản xuất cây Sưa đỏ____________________________________________________ 30
4.10.1. Xử lý và gieo hạt _____________________________________________________________ 30
4.10.2. Tạo bầu, đóng và xếp bầu ______________________________________________________ 30
4.10.3. Chăm sóc cây con ____________________________________________________________ 31
4.10.4. Tiêu chuẩn cây con đem trồng ___________________________________________________ 31
4.11. Kỹ thuật sản xuất cây con Dó bầu ________________________________________________ 32
4.11.1. Xử lý và gieo hạt _____________________________________________________________ 32
4.11.2. Tạo bầu cây _________________________________________________________________ 32
4.11.3. Chăm sóc cây con ____________________________________________________________ 32
4.11.4. Tiêu chuẩn cây con xuất vườn ___________________________________________________ 33
4.12. Kỹ thuật sản xuất cây con Re hương ______________________________________________ 33
4.12.1. Xử lý và gieo hạt _____________________________________________________________ 33
4.12.2. Tạo bầu cây bầu ______________________________________________________________ 33
4.12.3. Chăm sóc cây con ____________________________________________________________ 34
4.12.4. Tiêu chuẩn cây con xuất vườn ___________________________________________________ 34
4.13. Kỹ thuật sản xuất cây con Dầu rái ________________________________________________ 34
4.13.1. Xử lý và gieo hạt _____________________________________________________________ 34
4.13.2. Tạo bầu cây _________________________________________________________________ 35
4.13.3. Chăm sóc cây con ____________________________________________________________ 35
4.13.4. Tiêu chuẩn cây con xuất vườn ___________________________________________________ 35
4.14. Kỹ thuật sản xuất cây con Sao đen _______________________________________________ 36
4.14.1. Xử lý và gieo hạt _____________________________________________________________ 36
4.14.2. Tạo bầu, đóng và xếp bầu ______________________________________________________ 36
4.14.3. Chăm sóc cây con ____________________________________________________________ 37
4.14.4. Tiêu chuẩn cây con đem trồng ___________________________________________________ 37
Tài liệu tham khảo ___________________________________________________ 38
4
GIỚI THIỆU
Tài liệu hướng dẫn kỹ thuật này cung cấp kiến thức về nhân giống và gieo ươm một số
loài cây gỗ bản địa phục vụ mục tiêu trồng mới và phục hồi rừng do cộng đồng thực
hiện trong khuôn khổ Dự án “Tăng cường vai trò cộng đồng và các tổ chức xã hội
trong công tác bảo tồn tại Trung Trường Sơn” tại tỉnh Thừa Thiên Huế, do Tổ chức
Hợp tác Phát triển Quốc tế Thụy Điển (Sida) tài trợ.
Hướng dẫn kỹ thuật vườn ươm cây bản địa của Dự án bao gồm phổ biến kiến thức và
hướng dẫn kỹ năng thực hành về xây dựng, vận hành và quản lý vườn ươm cây bản địa
nói chung và kỹ thuật sản xuất cây con từ hạt cụ thể cho một số loài cây lâm nghiệp
bản địa chủ yếu của Dự án.
Tài liệu “Kỹ thuật gieo ươm giống cây lâm nghiệp bản địa” là nội dung tiếp theo tài
liệu “Kỹ thuật xây dựng vườn ươm cây lâm nghiệp” đã thực hiện.
Trong tài liệu này các nội dung chính gồm: (i) – Các khái niệm; (ii) – Chuẩn bị vật liệu
gieo ươm; (iii) – Kỹ thuật tạo cây con và chăm sóc; và (iv) – Kỹ thuật gieo ươm một
số loài cây gỗ bản địa.
Để phù hợp với đối tượng người học là nông dân thuộc các cộng đồng vùng cao nên
tài liệu được biên soạn ngắn gọn, dễ hiểu, dễ tra cứu và vận dụng vào thực tiễn sản
xuất của địa phương. Phần thực hành với thời lượng chiếm trên 50% sẽ được tổ chức
tại hiện trường trên cơ sở lồng ghép với tiến trình sản xuất hoặc các tình huống giả
định sát với thực tế do tư vấn thiết kế và hướng dẫn thực hiện.
Chúng tôi chân thành cảm ơn sự hỗ trợ có hiệu quả của nhà tài trợ - Tổ chức Hợp tác
Phát triển Quốc tế Thụy Điển (Sida), và các tổ chức WWF, CRD trong quá trình biên
soạn các tài liệu và tổ chức tập huấn.
Nhóm biên soạn tài liệu
5
1. CÁC KHÁI NIỆM LIÊN QUAN
1.1. Cây bản địa
Cây bản địa là những loài cây có phân bố tự nhiên tại địa phương hoặc là loài cây di
thực hoặc nhập nội, nhưng đã sống lâu đời, đã thích nghi và hòa nhập vào các hệ sinh
thái tự nhiên và đặc biệt quan trọng là có khả năng tái sinh tự nhiên bằng sinh sản hữu
tính (hoa, quả, hạt).
1.2. Vườn ươm cây bản địa quy mô nhỏ không tập trung
Vườn ươm cây bản địa quy mô nhỏ không tập trung là:
- Vườn ươm có quy mô sản xuất dưới 70.000 cây con/năm để cung cấp cho các hoạt
động trồng rừng, phục hồi rừng. Có sự khác biệt về khái niệm quy mô giữa vườn
ươm cây bản địa với các vườn ươm cây nhập nội, sinh trưởng nhanh (Keo, Bạch
đàn, …), bởi các loài cây này cần một thời gian ngắn trong vườn ươm, trong khi
đó, hầu hết các cây bản địa cần thời gian vườn ươm dài hơn,
- Địa điểm vườn ươm gần các hiện trường trồng rừng (chẳng hạn trong vòng bán
kính <10 km).
- Các vườn ươm được xây dựng, vận hành và quản lý bởi cán bộ và người dân địa
phương (có năng lực, được tập huấn), dưới sự giám sát hỗ trợ của Dự án nhằm đảm
bảo tính chuyển giao, phổ biến kiến thức của dự án tới cộng đồng, đồng thời huy
động được các nguồn lực con người, kiến thức bản địa và nguồn nguyên liệu sẵn có
của địa phương.
Hướng dẫn kỹ thuật vườn ươm cây bản địa của Dự án bao gồm kỹ năng và hướng
dẫn thực hành về xây dựng, vận hành và quản lý vườn ươm cây bản địa nói chung và
kỹ thuật sản xuất cây con từ hạt cụ thể cho một số loài cây lâm nghiệp bản địa chủ yếu
của Dự án.
2. CHUẨN BỊ VẬT LIỆU GIEO ƯƠM
2.1. Kỹ thuật làm hỗn hợp đất ruột bầu
2.1.1. Tiêu chuẩn và chất luợng đất làm ruột bầu
Đất ruột bầu là thành phần chủ yếu để làm hỗn hợp ruột bầu tạo ra cây con có bầu.
Thường thì đất ruột bầu chiếm tới 80-90% trọng lượng ruột bầu, thậm chí cao hơn nếu
đất tốt.
Hỗn hợp ruột bầu là giá thể cho bộ rễ cây con, chứa đựng đầy đủ các chất dinh dưỡng
cung cấp cho cây con phát triển thông qua bộ rễ.
Đất làm ruột bầu nói chung và cho cây bản địa nói riêng phải đảm bảo các tiêu chuẩn
sau:
1) Đất phải tơi xốp, thấm và giữ nước tốt, thoáng khí cho rễ phát triển thuận lợi,
nhưngphải có độ kết dính để không bị vỡ bầu khi di chuyển; đặc điểm là có