TÀI LIỆU TẬP HUẤN
KỸ THUẬT GIEO ƯƠM MỘT SỐ
GIỐNG CÂY LÂM SẢN NGOÀI GỖ
Tài liệu lưu hành nội bộ
Huế, tháng 12 năm 2021
DỰ ÁN TĂNG CƯỜNG VAI TRÒ CỘNG ĐỒNG VÀ
TỔ CHỨC XÃ HỘI TRONG CÔNG TÁC BẢO TỒN
TẠI TRUNG TRƯỜNG SƠN
MỤC LỤC
MỤC LỤC __________________________________________________________ 2
1. Chuẩn bị vật liệu gieo ươm _____________________________________________________ 3
2.1. Kỹ thuật làm hỗn hợp đất ruột bầu _____________________________________________________ 3
2.1.1. Tiêu chuẩn và chất luợng đất làm ruột bầu _______________________________________________ 3
2.1.2. Kỹ thuật làm đất ruột bầu ____________________________________________________________ 3
Ví dụ: tỷ lệ hỗn hợp ruột bấu một số loài cây bản địa _____________________________________________ 4
2.2. Chuẩn bị túi bầu ___________________________________________________________________ 5
2.3. Vật liệu che sáng ___________________________________________________________________ 5
2.4. Chuẩn bị hạt giống _________________________________________________________________ 5
2. Tạo cây con và chăm sóc________________________________________________________ 6
3.1. Đóng và xếp bầu ___________________________________________________________________ 6
3.2. Xử lý hạt giống ____________________________________________________________________ 7
3.3. Gieo ủ nảy mầm hạt và cấy cây bầu ____________________________________________________ 7
3.4. Chăm sóc cây bầu __________________________________________________________________ 9
3.4.1. Làm giàn che ánh sáng ______________________________________________________________ 9
3.4.2. Tưới nước _______________________________________________________________________ 10
3.4.3. Làm cỏ và phá váng đất ____________________________________________________________ 10
3.4.4. Bón thúc phân ____________________________________________________________________ 10
3.4.5. Đảo bầu, cắt rễ và tỉa cành __________________________________________________________ 11
3.4.6. Hãm cây trước khi xuất vườn ________________________________________________________ 12
3. Phân loại và vận chuyển cây giống đi trồng rừng __________________________________ 12
3.1. Phân loại cây con xuất vườn _________________________________________________________ 12
3.2. Vận chuyển cây con đến hiện trường trồng rừng _________________________________________ 13
4. Kỹ thuật gieo ươm một số loại cây lâm sản ngoài gỗ ________________________________ 13
4.1. Kỹ thuật gieo ươm cây mây _________________________________________________________ 13
4.1.1. Xử lý và gieo hạt __________________________________________________________________ 13
4.1.2. Chuẩn bị đất và gieo hạt ____________________________________________________________ 15
4.1.3. Tạo bầu cây______________________________________________________________________ 15
4.1.4. Làm giàn che_____________________________________________________________________ 15
4.1.5. Chăm sóc và cấy cây mạ ____________________________________________________________ 16
4.1.6. Chăm sóc cây con _________________________________________________________________ 16
4.1.7. Tiêu chuẩn cây con xuất vườn _______________________________________________________ 17
4.2. Kỹ thuật gieo ươm cây Ba kích tím ___________________________________________________ 17
4.2.1. Sản xuất cây giống từ hạt ___________________________________________________________ 17
4.2.2. Sản xuất cây giống từ hom thân dây ___________________________________________________ 18
4.2.3. Tạo bầu cây______________________________________________________________________ 18
4.2.4. Chăm sóc cây con _________________________________________________________________ 19
4.2.5. Tiêu chuẩn cây giống đem trồng ______________________________________________________ 20
4.3. Kỹ thuật gieo ươm cây Gừng gió _____________________________________________________ 20
4.3.1. Sản xuất cây giống từ thân củ ________________________________________________________ 20
4.3.2. Tạo bầu cây______________________________________________________________________ 20
4.3.3. Chăm sóc cây con _________________________________________________________________ 21
4.3.4. Tiêu chuẩn cây giống đem trồng ______________________________________________________ 21
1. Chuẩn bị vật liệu gieo ươm
1.1. Kỹ thuật làm hỗn hợp đất ruột bầu
1.1.1. Tiêu chuẩn và chất luợng đất làm ruột bầu
Đất ruột bầu là thành phần chủ yếu để làm hỗn hợp ruột bầu tạo ra cây con có bầu. Đất
ruột bầu chiếm từ 80-90% trọng lượng ruột bầu, thậm chí cao hơn nếu đất tốt.
Hỗn hợp ruột bầu là giá thể cho bộ rễ cây con, chứa đựng đầy đủ các chất dinh dưỡng
cung cấp cho cây con phát triển thông qua bộ rễ.
Đất làm ruột bầu phải đảm bảo các tiêu chuẩn sau:
1) Đất phải tơi xốp, thấm và giữ nước tốt, thoáng khí cho rễ phát triển thuận lợi,
nhưng phải có độ kết dính để không bị vỡ bầu khi di chuyển. Đất có thành phần
cơ giới trung bình, thuộc loại đất thịt hay thịt pha, có từ 40-50% thành phần hạt đất
mịn và hạt sét.
2) Có hàm lượng mùn và chất dinh dưỡng cần thiết.
3) Đất có pH đất từ 5- 6, thuộc loại ít chua.
Loại đất làm ruột bầu tốt thường được lấy đất tầng mặt (tầng A) dày 20-30cm dưới tán
rừng hoặc thảm cây bụi. Trường hợp không thể có loại đất tiêu chuẩn này, phải dùng loại
đất nhiều cát, rời rạc hay đất sét nặng, bí chặt thì phải tăng thêm 10-15% phân chuồng
hoai và thêm 10-20% đất sét cho đất cát, hoặc 10-20% đất cát cho đất sét nặng, bí chặt.
Để tạo môi trường sinh trưởng tốt cho bộ rễ và đảm bảo sinh trưởng, chất lượng cây con,
hỗn hợp ruột bầu cần thiết phải bổ sung các thành phần dinh dưỡng khoáng đa lượng (N-
P-K), vi lượng (dưới dạng phân bón) và các vi sinh vật hữu ích cho cây và đất như nấm rễ
cộng sinh, vi khuẩn cố định đạm và phân giải lân, … dưới dạng đất mùn rừng thông, hoặc
mùn dưới thảm cây tế guột… (dạng thô) hoặc các loại phân sinh học, phân bón hữu cơ vi
sinh.
1.1.2. Kỹ thuật làm đất ruột bầu
• Lấy đất bầu
Khảo sát chọn địa điểm lấy đất đảm bảo các tiêu chuẩn chất lượng đất làm ruột bầu nêu
trên, lấy đất vào ngày khô ráo, thời điểm lấy đất vào buổi sáng hoặc chiều.
Lấy đất tầng mặt (tầng A): trước hết gạt bỏ toàn bộ lớp thảm mục trên cùng, rồi lấy tầng
mặt khoảng 15-20 cm. Loại bỏ rễ cây, đá và các vật thể cứng khác. Lấy xong chuyển
ngay về nơi tập kết để sử dụng.
• Phơi khô và chuẩn bị đất bầu
Vì đất bầu được chọn lấy tại các địa điểm sạch, do vậy cần phơi đất vừa phải trong nền có
mái che (giải đều đất dày từ 5-7 cm, phơi khoảng 3-5 ngày), không phơi nắng để không
bị mất dinh dưỡng, đặc biệt giữ lại được toàn bộ các vi sinh vật có lợi cho cây và đất.
Khi đất đã khô, vun lại thành đống và sàng đất qua kích thước lỗ phù hợp để loại bỏ đất
cục, đá lẫn và mảnh rễ, thực vật…. Đất sàng tơi, mịn sẽ được sử dụng để làm hỗn hợp
ruột bầu.
• Trộn hỗn hợp ruột bầu
Cân đong chính xác từng loại nguyên liệu theo đúng tỷ lệ quy định cho hỗn hợp ruột bầu,
thông thường gồm đất bầu đã chuẩn bị, phân chuồng hoai (hoặc hữu cơ vi sinh), phân lân
(hoặc NPK), đất mùn rừng (hoặc chế phẩm nấm rễ).
Tập trung nguyên liệu tạo thành đống và trộn, đảo thật đều các thành phần để tạo hỗn hợp
ruột bầu tốt.
Kỹ thuật pha trộn đất ruột bầu:
- Đất được đập nhỏ và sàng có đường kính 3-4mm, loại bỏ rễ cây sỏi đá, rồi vun
thành đống cao 15 - 20cm. Sau đó phun ẩm rồi dùng vải mưa, giấy bóng ủ 4-5
ngày ngoài nắng.
- Phân chuồng ủ hoai và phân lân cũng phải đập nhỏ và sàng.
- Trộn tất cả các hỗn hợp theo tỷ lệ đã định và trộn đều trước khi đóng bầu.
- Để có độ kết dính khi đóng bầu, đất được tưới nước ẩm, nhưng tránh ướt quá sẽ
kết vón (độ ẩm 75%).
Hỗn hợp ruột bầu sau khi trộn nếu chưa dùng ngay (hoặc dùng chưa hết) thì cần được bảo
quản để trên nền khô ráo có mái che, phủ bằng bạt nhựa để tránh bị khô và mất dinh
dưỡng.
Ví dụ: sản xuất 20.000 cây mây giống thì cần lượng đất ruột bầu như sau:
- Trọng lượng thực của một bầu đất kích thước 6 cm x 9 cm là khoảng 100g
- 20.000 bầu x 100g = 2.000.000g = 2.000kg = 2 tấn (≈ 1 m3)
1) 15% phân hữu cơ = 2.000 kg x 15 % = 300 kg
2) 2% supe lân = 2.000kg x 2% = 40 kg
3) 83% đất tầng mặt = 2.000kg x 83% = 1.600 kg (≈ 1,6m3)
Tỷ lệ hỗn hợp ruột bầu đảm bảo có độ pH từ 5-6 như sau:
- Đất tầng mặt: 88-89%.
- Phân chuồng hoai mục: 10%.
- Phân Supe lân: 1-2%.
1.2. Chuẩn bị túi bầu
Yêu cầu chung của túi bầu là làm khuôn giữ cho ruột bầu được định hình, ổn định trong
quá trình gieo ươm và sinh trưởng của cây con, đảm bảo việc trao đổi nước và không khí
đối với môi trường xung quanh, thuận tiện cho quá trình vận chuyển cây đi trồng.
Túi bầu bằng nhựa (Po ly- ê ty len) mềm, có lỗ xung quanh và không có đáy hoặc túi bầu
tự hoại, kích thước túi bầu tùy theo loài cây mà sử dụng kích thước túi bầu hợp lý.
1.3. Vật liệu che sáng
Hầu hết các cây bản địa lá rộng đều cần phải che sáng hợp lý giai đoạn vườn ươm, dự án
khuyến cáo sử dụng các vật liệu địa phương, tại chỗ để làm giàn che sáng vườn ươm (tre,
nứa, lá, …. Ngoài ra, có thể sử dụng lưới giàn che màu xanh hoặc màu đen để che sáng
vườn ươm cây bản địa.
1.4. Chuẩn bị hạt giống
Hạt giống cho gieo ươm cần phải được cung cấp từ các cơ quan chuyên về giống (nghiên
cứu, sản xuất, kinh doanh); hạt giống cung cấp phải đảm bảo chất lượng, độ thuần, có
nguồn gốc rõ ràng và phải được kiểm định bởi cơ quan chuyên môn có thẩm quyền.
Những chỉ tiêu quan trọng của hạt giống cung cấp bao gồm: xuất xứ hạt, độ thuần, tỷ lệ
nảy mầm, độ ẩm hạt và trọng lượng 1000 hạt.
Tính toán lượng hạt cần thiết:
Phân chuồng hoai
10 phần.
Phân Supe
lân 1-2 phần
Đất 88-89 phần