VIỆN NGHIÊN CỨU SỨC KHOẺ NGƢỜI CAO TUỔI VÀ Y TẾ CỘNG ĐỒNG
TÀI LIỆU TỔNG HỢP CHƢƠNG TRÌNH
“HIỂU VÀ PHÁT TRIỂN
TÀI SẢN SỨC KHOẺ CÁ NHÂN”
Hà Nội- 2023
VIỆN NGHIÊN CỨU SỨC KHỎE NGƢỜI CAO TUỔI VÀ Y TẾ CỘNG ĐỒNG
LỜI NÓI ĐẦU
Con người là tài nguyên lớn nhất của mỗi dân tộc, sức khỏe là tài nguyên lớn
nhất của mỗi con người. Muốn có sức khỏe tốt, chúng ta cần hiểu về bản chất, hình
tướng con người là gì? Môi trường sống mà con người tiếp xúc gồm có những gì?
Mối quan hệ giữa con người và thế giới tự nhiên ra sao, được xác lập và xử lý mối
quan hệ ấy như thế nào để tốt cho sức khỏe?
Thông qua góc nhìn về sức khỏe con người dưới 3 mặt tổng thể Thân- Tâm- Trí,
chúng tôi mong rằng nội dung bài giảng đem lại cho người học những kiến thức cơ
bản nhất để bước đầu tiếp cận với tiến trình sức khỏe toàn diện Thân- Tâm- Trí,
từ đó hướng tới việc thực hành các giải pháp giúp Thân khỏe- Tâm an- Trí sáng.
Đội ngũ Đào tạo
Viện Nghiên cứu sức khoẻ người cao tuổi và y tế cộng đồng
VIỆN NGHIÊN CỨU SỨC KHỎE NGƢỜI CAO TUỔI VÀ Y TẾ CỘNG ĐỒNG
1
PHẦN 1: CON NGƢỜI DƢỚI GÓC NHÌN THÂN- TÂM- TRÍ
1. CON NGƢỜI VÀ THÂN- TÂM- TRÍ
Mỗi người đều có trong mình “Tam nguyên” - được gọi là ba thứ tài
nguyên quý giá nhất, đó chính là Thân- Tâm- Trí. Học cách cân bằng 3 yếu tố
cơ bản này, để tam tài nhất thể, tam tuệ đồng tâm chính là nền tảng bền vững
mang lại sức mạnh cộng hưởng tối ưu, tạo nên một cơ thể hòa hợp và thống
nhất, là mục tiêu hướng tới giúp xây dựng một con người toàn diện.
Cơ thể cần sự toàn diện đầy đủ về Thân- Tâm- Trí. Nếu thiếu đi bất kỳ một
yếu tố nào thì đều không tạo nên một chỉnh thể hoàn thiện.
- Có Tâm và Trí nhƣng thiếu Thân
Tuổi trẻ dùng sức khỏe để đổi lấy tiền bạc
Tuổi già dùng tiền bạc để đổi lấy sức khỏe
Biểu tượng cho nhóm này được gọi là “cụ già”. Thực tế hiện nay, rất nhiều
người cao tuổi mong muốn được tìm về sức khỏe và dùng hết số tiền đã kiếm
được, tích lũy từ trẻ để mua sức khỏe, thuốc thang điều trị bệnh. Còn người trẻ
phần lớn dành nhiều thời gian loay hoay kiếm tiền mà quên đi bản thân cần được
chăm sóc. Nếu chỉ mới hai mươi, ba mươi tuổi, cơ thể đã liên tục đau dạ dày,
đau đầu, đau mỏi xương khớp... thì kiếm tiền như vậy có là hướng đi đúng đắn.
- Có Trí và có Thân nhƣng thiếu Tâm.
Biểu tượng đặc trưng cho nhóm người này được gọi là người máy. Con
người khác người máy ở tư duy tình cảm, đó là mối gắn kết giữa người với
người. Trong cuộc sống, tâm tốt khởi sinh hành động lương thiện, tâm xấu thúc
VIỆN NGHIÊN CỨU SỨC KHỎE NGƢỜI CAO TUỔI VÀ Y TẾ CỘNG ĐỒNG
2
đẩy lòng tham, sân, si. Con người với Thân, Trí hợp với Tâm tạo ra sự cộng
hưởng hài hòa, được ví như chiếc kiềng 3 chân vững chắc.
- Có Tâm và Thân nhƣng thiếu Trí
Biểu tượng cho nhóm người này chính là con người ở thời kỳ nguyên thủy
khai sinh, khi não bộ chưa tiến hóa tối đa và giai đoạn của phần con lớn hơn
phần người. Mọi suy nghĩ và tư duy đa phần theo cảm tính, do đó công việc và
cuộc sống cũng rất khó để phát triển bền vững.
Để có được nền móng vững chắc cho một cơ thể hợp nhất, hài hòa chính là
có được sự cân bằng cả 3 yếu tố Thân- Tâm- Trí, rèn thân để thân khỏe, tu tâm
để tâm an và luyện trí để trí sáng.
2. MỐI LIÊN HỆ THÂN- TÂM- CẢM XÚC THÁI QUÁ ẢNH HƢỞNG
TỚI CƠ THỂ NHƢ THẾ NÀO?
Trong y học phương Đông, khi nghiên cứu về mối liên hệ của Tâm lên cơ
thể, các bậc thầy ngành y đã nhấn mạnh về 5 yếu tố tình chí vượt quá mức bình
thường trực tiếp tác động tới sức khỏe, đặc biệt là 5 tạng trong cơ thể, 5 trung
tâm của sự sống ứng với 5 hành của trời đất. Điều này được đưa vào trong câu
“Hình thần hợp nhất”, nghĩa là các cơ quan trong cơ thể (hình) có mối liên quan
chặt chẽ tới tinh thần (thần). Cụ thể:
+ Giận quá hại Can
+ Lo lắng quá hại Tỳ
+ Buồn quá hại Phế
+ Sợ quá hại Thận
+ Vui quá hại Tâm
VIỆN NGHIÊN CỨU SỨC KHỎE NGƢỜI CAO TUỔI VÀ Y TẾ CỘNG ĐỒNG
3
PHẦN 2:
CỘT SỐNG KHỎE HỌC ĐƢỜNG
1. CẤU TẠO CỦA CỘT SỐNG
Cột sống là trụ cột, điểm tựa cho toàn bộ cấu trúc cơ thể, tham gia kết nối các
bộ phận khác nhau tạo nên một chỉnh thể thống nhất. Trong mọi sinh hoạt, cột
sống giúp ổn định tư thế và bảo vệ tủy sống, nhờ đó con người có khả năng vận
động vô cùng linh hoạt, dẻo dai.
Cột sống người có cấu tạo phức tạp. Chiều dài toàn bộ cột sống chiếm khoảng
40% chiều cao của cơ thể, gồm 32- 34 đốt sống chồng lên nhau tạo ra 2 đọan
cong hình chữ S. Ngoại trừ đốt sống cổ 1 gắn liền với xương sọ và các đốt cùng
cụt gắn liền với nhau thành một khối, các đốt còn lại nối với nhau bằng đĩa đệm.
2. CÁC THÓI QUEN SINH HOẠT ẢNH HƢỞNG CỘT SỐNG
2.1. Áp lực luôn luôn tác động lên cột sống ngay cả khi nghỉ ngơi
Biểu đồ áp lực tác động lực lên đĩa đệm cột
sống thắt lƣng L4- L5 với các tƣ thế khác
nhau của cơ thể (tỷ lệ % so với đứng thẳng)
theo nghiên cứu của Dr. Nachemson (1966)