Ch¬ng II
TiÒm n¨ng vµ hiÖn tr¹ng ph¸t triÓn Du lÞch sinh th¸i ë ViÖt nam
I.TiÒm n¨ng ph¸t triÓn du lÞch sinh th¸i ë ViÖt Nam
1.C¸c hÖ sinh th¸i ®iÓn h×nh
1.1.§Æc ®iÓm h×nh thµnh c¸c hÖ sinh th¸i ë VN
LÞch sö h×nh thµnh vµ vÞ trÝ §L cã vai trß quan träng trong viÖc h×nh thµnh ®Æc
®iÓm m«i trêng cho sù tån t¹i vµ ph¸t triÓn (®k sinh th¸i) cña c¸c loµi sinh vËt.
VÒ mÆt VT §L th× VN n»m ë vÞ trÝ chuyÓn tiÕp vÒ mÆt tù nhiªn: lôc ®Þa-®¹i d¬ng,
®Þa chÊt-®Þa h×nh, khÝ hËu vµ ®Æc biÖt lµ n¬i giao tiÕp cña c¸c luång sinh vËt. VÒ lÞch sö
h×nh thµnh l·nh thæ th× víi lÞch sö l©u dµi nhng cã tÝnh kÕ thõa, tøc lµ cÊu tróc l·nh thæ
vÉn cßn lu gi÷ tõ giai ®o¹n nµy sang giai ®o¹n kh¸c.
§iÒu nµy ®· t¹o nªn sù ®a d¹ng vÒ c¸c ®iÒu kiÖn ®Þa lÝ lµ c¬ së t¹o ra sù phong phó
®a d¹ng vµ cã tÝnh pha trén cña c¸c hÖ sinh th¸i víi tÝnh ®a d¹ng sinh häc cao ë VN. §©y
chÝnh lµ ®Æc ®iÓm t¹o nªn tµi nguyªn DLST ®Æc s¾c, ®¶m b¶o cho ph¸t triÓn DLST ë níc
ta.
1.2.C¸c hÖ sinh th¸i ®iÓn h×nh
- HST rõng nhiÖt ®íi
+ HST rõng rËm néi chÝ tuyÕn giã mïa Èm thêng xanh (HST rõng Èm nhiÖt ®íi)
+ HST rõng rËm giã mïa Èm thêng xanh trªn nói ®¸ v«i (HST karst)
+ HST xavan néi chÝ tuyÕn giã mïa kh« (HST rõng xavan)
+ HST rõng kh« h¹n
+ HST nói cao
+ HST ®Êt ngËp níc
+ HST rõng ngËp mÆn ven biÓn
+ HST ®Çm lÇy néi ®Þa
+ HST s«ng, hå
+ HST ®Çm ph¸
- HST san h«, cá biÓn
- HST vïng c¸t ven biÓn
- HST biÓn - ®¶o
- HST n«ng nghiÖp
2.§a d¹ng sinh häc
Theo sè liÖu ®iÒu tra th× hiÖn ë VN ®· ph¸t hiÖn ®îc 14.624 loµi thùc vËt (9.949
loµi sèng ë ®ai rõng néi chÝ tuyÕn ch©n nói vµ 4.675 loµi sèng t¹i c¸c ®ai rõng ¸ nhiÖt ®íi
vµ «n ®íi trªn nói) thuéc gÇn 300 hä trong ®ã cã kho¶ng 1.200 loµi ®Æc h÷u.
Cã 15.575 loµi ®éng vËt, trong ®ã cã 1.009 loµi vµ ph©n loµi chim, 265 loµi thó,
349 loµi bß s¸t lìng c, 2.000 loµi c¸ biÓn, h¬n 500 loµi c¸ níc ngät vµ ngh×n loµi nhuyÔn
thÓ, thñy sinh vËt kh¸c. Trong sè c¸c loµi ®éng vËt ®· ®îc ph¸t hiÖn cã tíi 172 loµi ®Æc
h÷u víi 14 loµi thó.
Kho¶ng 58% sè loµi thùc vËt vµ 73% sè loµi ®éng vËt quÝ hiÕm, ®Æc h÷u cña VN
n»m trong c¸c khu b¶o tån thiªn nhiªn.
VN lµ níc giµu vÒ thµnh phÇn loµi, cã møc ®é cao vÒ ®Æc h÷u so víi c¸c níc trong
khu vùc. §Æc biÖt trong thËp kØ 90 VN ph¸t hiÖn ®îc 5 loµi thó lín míi trªn thÕ giíi: sao
la 1992, mang lín 1994, bß sõng xo¾n 1994, mang nhá 1996, mang Pï Ho¹t 1997, gµ
lõng.
VN cßn ®îc biÕt ®Õn nh mét trong nh÷ng c¸i n«i cña c©y n«ng nghiÖp. Trong sè 8
trung ©m cña thÕ giíi th× cã 3 trung t©m ë khu vùc §NA, VN n»m ë n¬i giao nhau cña 2
trung t©m víi kho¶ng 200 loµi c©y trång, trong ®ã cã tíi 90% c©y trång cña trung t©m
Nam Trung Hoa-Hymalaya, 70% c©y trång cña trung t©m Ên §é-MiÕn §iÖn.
3.HÖ thèng rõng ®Æc dông
Rõng ®Æc dông hay cßn ®îc gäi lµ Khu b¶o tån, Khu b¶o vÖ, Khu b¶o tån thiªn
nhiªn lµ lo¹i rõng ®…îc sö dông ®Ó b¶o tån thiªn nhiªn, mÉu chuÈn HST rõng cña quèc
gia, nguån gen thùc vËt, ®éng vËt rõng, nghiªn cøu khoa häc, b¶o vÖ di tÝch lÞch sö, v¨n
hãa vµ danh lam th¾ng c¶nh, phôc vô nghØ ng¬i, du lÞch kÕt hîp víi phßng hé b¶o vÖ m«i
trêng sinh th¸i.
Rõng ®Æc dông ®îc ph©n thµnh 3 lo¹i lµ: Vên quèc gia, Khu b¶o tån thiªn nhiªn
(gåm khu dù tr÷ thiªn nhiªn vµ khu b¶o tån loµi) vµ Khu rõng V¨n hãa-LÞch sö-M«i tr-
êng.
Theo quyết định số 186/2006/QĐ-TTg ngày 14 tháng 8 năm 2006 của Thủ tướng
Chính phủ Việt Nam [2]
, thay thế cho Quyết định số 08/2001/QĐ-TTg ngày 11 tháng 01
năm 2001 về Quy chế quản lý rừng thì vườn quốc gia là một dạng rừng đặc dụng, được
xác định trên các tiêu chí sau:
•Vườn quốc gia là khu vực tự nhiên trên đất liền hoặc ở vùng đất ngập nước, hải
đảo, có diện tích đủ lớn được xác lập để bảo tồn một hay nhiều hệ sinh thái đặc
trưng hoặc đại diện không bị tác động hay chỉ bị tác động rất ít từ bên ngoài; bảo
tồn các loài sinh vật đặc hữu hoặc đang nguy cấp.
•Vườn quốc gia được quản lý, sử dụng chủ yếu phục vụ cho việc bảo tồn rừng và
hệ sinh thái rừng, nghiên cứu khoa học, giáo dục môi trường và du lịch sinh thái.
Vườn quốc gia được xác lập dựa trên các tiêu chí và chỉ số: về hệ sinh thái đặc trưng;
các loài động vật, thực vật đặc hữu; về diện tích tự nhiên của vườn và tỷ lệ diện tích đất
nông nghiệp, đất thổ cư so với diện tích tự nhiên của vườn.
Khu bảo tồn thiên nhiên còn gọi là khu dự trữ tự nhiên và khu bảo toàn loài sinh
cảnh, là vùng đất tự nhiên được thành lập nhằm mục đích đảm bảo diễn thế tự nhiên và
đáp ứng các yêu cầu sau:
•Vùng đất tự nhiên có dự trữ tài nguyên thiên nhiên và có giá trị đa dạng sinh học
cao.
•Có giá trị cao về khoa học, giáo dục, du lịch.
•Có các loài động thực vật đặc hữu hoặc là nơi cư trú, ẩn náu, kiếm ăn của các loài
động vật hoang dã quý hiếm.
•Đủ rộng để chứa được một hay nhiếu hệ sinh thái, tỷ lệ cần bảo tồn trên 70%.
Khu rừng văn hóa-lịch sử-môi trường
Là khu vực gồm một hay nhiều cảnh quan có giá trị thẩm mỹ tiêu biểu có giá trị văn hóa-
lịch sử nhằm phục vụ các hoạt động văn hóa, du lịch hoặc để nghiên cứu, bao gồm:
•Khu vực có các thắng cảnh trên đất liền, ven biển hay hải đảo.
•Khu vực có di tích lịch sử-văn hóa đã được xếp hạng.
VÝ dô: §Òn Hïng, H¬ng S¬n, P¾c Bã, C«n S¬n, §µ L¹t…
Vườn quốc gia tại Việt Nam là một danh hiệu được Chính phủ Việt Nam công nhận
chính thức thông qua các Nghị định, được quản lý bởi Bộ Nông nghiệp và Phát triển
Nông thôn và Ủy ban Nhân dân của các tỉnh sở tại.
Danh sách vườn quốc gia Việt Nam
Vùng Tên vườn Năm
thành lập
Diện tích
(ha)Địa điểm
Trung du
và miền núi
phía Bắc
Hoàng Liên 1996 38.724 Lào Cai
Ba Bể 1992 7.610 Bắc Kạn
Bái Tử Long 2001 15.783 Quảng Ninh
Xuân Sơn 2002 15.048 Phú Thọ
Tam Đảo 1986 36.883 Vĩnh Phúc, Thái Nguyên, Tuyên
Quang
Đồng bằng
Bắc Bộ
Ba Vì 1991 6.986 Hà Nội
Cát Bà 1986 15.200 Hải Phòng
Cúc Phương 1966 20.000 Ninh Bình, Thanh Hóa, Hòa Bình
Xuân Thủy 2003 7.100 Nam Định
Bắc Trung
Bộ
Bến En 1992 16.634 Thanh Hóa
Pù Mát 2001 91.113 Nghệ An
Vũ Quang 2002 55.029 Hà Tĩnh
Phong Nha-Kẻ
Bàng 2001 200.000 Quảng Bình
Bạch Mã 1991 22.030 Thừa Thiên-Huế
Nam Trung
Bộ
Phước Bình 2006 19.814 Ninh Thuận
Núi Chúa 2003 29.865 Ninh Thuận
Tây Nguyên Chư Mom Ray 2002 56.621 Kon Tum
Kon Ka Kinh 2002 41.780 Gia Lai
Yok Đôn 1991 115.545 Đăk Lăk
Chư Yang Sin 2002 58.947 Đăk Lăk
Bidoup Núi Bà 2004 64.800 Lâm Đồng
Đông Nam
Bộ
Cát Tiên 1992 73.878 Đồng Nai, Lâm Đồng, Bình Phước
Bù Gia Mập 2002 26.032 Bình Phước
Côn Đảo 1993 15.043 Bà Rịa-Vũng Tàu