TRƯNG ðI HC VINH
KHOA SAU ðI HC
BÀI TI
U LUN CHUYÊN ð HÓA HC MÔI TRƯNG.
ð TÀI: HIN TRNG Ô NHIM MÔI TRƯNG
VÀ NGUYÊN NHÂN GÂY Ô NHIM CA LƯU VC SÔNG CU - VIT NAM
NGƯI HƯNG DN : GS.TS. NGUYN KHC NGHĨA
NGƯI THC HIN : Hc viên PHM MINH TRÍ – Ngành hoá hc phân tích.
Vinh, tháng 02 năm 2008
1
Phn I. M ð U.
Hin nay, ô nhim ñc bit là ô nhim ngun nưc ñang ñt ra cho chúng ta nhiu
bài toán khó khăn. Trong phm vi bài tiu lun này tp trung phân tích v nhng
ñon sông ñang hoc có du hiu b ô nhim trong lưu vc sông Cu, da trên các s
liu quan trc và báo cáo ca các ña phương, ngành liên quan. Cho ñn nay, do
nhiu nguyên nhân, các chương trình quan trc cht lưng nưc (k c bùn ñáy) ca
các lưu vc sông chưa ñưc thc hin ñy ñ, toàn din. Do ñó, các nhn ñnh v ô
nhim nưc chưa bao quát ht các thành phn môi trưng. ðây là m!t bt cp ca
công tác qun lý, giám sát cht lưng nưc các lưu vc sông cn phi ñưc khc
ph"c trong thi gian ti.
Trong nhng năm gn ñây, các t#nh trong lưu vc sông Cu ñu gia tăng các ngun
lc ñ phát trin kinh t vi tc ñ! tăng trư$ng cao d%n ñn vic s& d"ng không hp
lý tài nguyên nưc to nguy cơ suy thoái và ô nhim sông Cu trên toàn tuyn ngày
càng trm tr'ng, gây ra nhng thit hi nhiu mt v lâu dài không th lưng ht
ñưc nu không có nhng n( lc chung bo v bn vng toàn lưu vc
Tiêu chu)n cht lưng nưc là gii hn ñưc dùng ñ ñánh giá tính cht vt lý -
hoá h'c, sinh h'c và các ñc ñim do cm quan (màu, mùi) phù hp vi t*ng m"c
ñích s& d"ng khác nhau. S ñánh giá cht lưng ca ngun nưc cn da vào m"c
ñích và nhu cu s& d"ng ngun nưc ñó. B! tiêu chu)n cht lưng nưc dùng ñ
ñánh giá cho các m"c ñích s& d"ng khác nhau, ví d" s& d"ng nưc cho sinh hot,
nuôi trng thy sn... Trong báo cáo này, tiêu chu)n cht lưng nưc mt TCVN
5942-1995 ñưc s& d"ng ñ ñánh giá cht lưng nưc $ lưu vc sông. Tiêu chu)n
này quy ñnh gii hn các thông s và nng ñ! cho phép ca các cht ô nhim trong
nưc mt. Tiêu chu)n này áp d"ng ñ ñánh giá m+c ñ! ô nhim ca m!t ngun nưc
mt. Trong ñó:
- TCVN 5942-1995 (A): áp d"ng ñi vi nưc mt có th dùng làm ngun cp
nưc sinh hot (nhưng phi qua quá trình x& lý theo quy ñnh).
-
TCVN 5942-1995 (B): áp d"ng ñi vi nưc mt dùng cho các m"c ñích khác.
Nưc dùng cho nông nghip và nuôi trng thu, sn có quy ñnh riêng. Ngun
2
nưc mt trong các lưu vc sông chu tác ñ!ng ñng thi ca các yu t t nhiên
và các hot ñ!ng phát trin kinh t, xã h!i trên toàn b! lưu vc.
Phn II. HIN TRNG Ô NHIM
Nưc mt ti vùng trung lưu và h lưu ca lưu vc sông Cu hin ñang b ô nhim
c"c b! b$i m!t s cht gây ô nhim hu cơ, cht rn lơ l&ng (SS) và du m- (có nơi
ñang b ô nhim nghiêm tr'ng). Sông Cu qua t#nh Bc Kn ñã bt ñu b ô nhim $
m!t vài v trí Theo s liu quan trc, khu vc cu Phà và cu Thác Ring (Bc Kn),
m!t s giá tr BOD
5
và SS ñã vưt TCVN 5942- 1995 ñi vi ngun loi A (Hình
2.1).
Hình 1:
Hàm lưng BOD
5
trên ñon sông cu
chy qua t#nh Bc Kn
Sông Cu qua t#nh Thái Nguyên b ô nhim rõ rt, ñc bit là ñon sông chy qua
thành ph Thái Nguyên ðon sông Cu trưc khi chy vào thành ph Thái Nguyên
bt ñu b ô nhim do chu tác ñ!ng ca các hot ñ!ng sn xut công nghip, khai
thác khoáng sn, sn xut nông nghip. D'c bên b sông và hai ph" lưu là sông
Nghinh Tưng và sông ðu (Sông Nghinh Tưng chu tác ñ!ng ca hot ñ!ng khai
thác vàng; ñon cui sông ðu tip nhn nưc thi ca m. than Phn M). ðon
sông Cu chy qua thành ph Thái Nguyên, nưc b ô nhim rõ rt, ch+a nhiu các
hp cht hu cơ và du m-.
Ti khu vc phưng Tân Long, nưc rt ñ"c, có màu ñen nâu và mùi. ðon sông
Cu chy qua khu công nghip gang thép Thái Nguyên, giá tr các thông s SS,
3
BOD
5
, COD vưt TCVN 5942-1995 (loi A) 2- 3 ln (Hình 2); nưc sông có mùi
du cc rõ rt (Hình 3). Sui Phưng Hoàng (nhánh sui nh. chy trên ña bàn
phưng Tân Long – Thành ph Thái Nguyên), nưc sui b ô nhim cht hu cơ
nghiêm tr'ng do nưc thi ca nhà máy sn xut giy ñ thi trc tip, hàm lưng
các hp cht hu cơ ch+a nitơ rt cao. Các thông s ñc trưng ô nhim là BOD
5
,
COD,... (Hình 4)
Hình 2:
Hàm lưng
COD trên
ñon sông
cu chy
qua t#nh
Thái
Nguyên
Hình 3:
Hàm lưng
du m-
trên sông
Cu – Thái
Nguyên
Hình 4:
Hàm lưng
BOD
5
,
COD ti
sui
Phưng
Hoàng –
Thái
Nguyên
4
Sông Công là sông ln th+ hai trong lưu vc, chy qua ña phn Thái Nguyên và
nhp lưu vi sông Cu ti ða Phúc. Nưc sông ñã bt ñu b ô nhim hu cơ, du
m-. Dư lưng thuc bo v thc vt ñưc phát hin $ m!t s ñim. Hình 5 biu din
giá tr hàm lưng du m- trung bình năm 2004 và 2005 trên toàn tuyn sông. ðây là
khu vc chu nh hư$ng b$i hot ñ!ng ca các thuyn du lch trên H Núi Cc, tàu
thuyn khai thác cát trên sông, nưc thi ca hot ñ!ng khai thác khoáng sn và
nưc thi ca KCN Sông Công.
Hình 5: Hàm lưng du m-
trên sông Công Thái Nguyên
Sông Cu t* Cu Vát ñn cu Ph Li cũng có nhiu ñon không ñt tiêu chu)n cho
phép và b ô nhim hu cơ Cht lưng nưc sông ti vùng h lưu (chy qua Bc
Giang và Bc Ninh) ca sông Cu ñã b ô nhim hu cơ tương ñi nghiêm tr'ng
(Hình 6). ðon cui sông Cu ti Ph Li, do hot ñ!ng giao thông ñưng thy.
Vùng h lưu ca lưu vc còn tip nhn nưc ca sông Cà L ti Bc Giang và sông
Ngũ Huyn Khê ti Bc Ninh. Trong ñó, sông Ngũ Huyn Khê ñã b ô nhim
nghiêm tr'ng, góp phn làm gia tăng ô nhim nưc trong lưu vc, nưc sông có
nhiu váng du. Sông Cà L chy qua nhiu khu, c"m công nghip và ñô th trên ña
bàn t#nh Vĩnh Phúc và m!t phn ca thành ph Hà N!i (Huyn Sóc Sơn, ðông
Anh). Nưc sông có du hiu ô nhim các cht hu cơ do nưc thi sinh hot, ñô th,
du lch và ô nhim du m- t* cht thi công nghip. Hàm lưng các cht hu cơ và
các cht dinh dư-ng cũng ln hơn tiêu chu)n cho phép loi A. Ô nhim du m- th