TI U LU N TRI T H C - Ể Ậ Ế Ọ
L I M ĐUỜ Ở Ầ
Trong công cu c xây d ng và phát tri n n n kinh t nhi u thành ph n, v nộ ự ể ề ế ề ầ ậ
hành theo c ch th tr ng, có s qu n lý c a Nhà n c, theo đnh h ng xã h iơ ế ị ườ ự ả ủ ướ ị ướ ộ
ch nghĩa n c ta hi n nay, lý lu n nh n th c, v n đ c i t o th c ti n n nủ ở ướ ệ ậ ậ ứ ấ ề ả ạ ự ễ ề
kinh t luôn thu hút s quan tâm c a nhi u đi t ng. ế ự ủ ề ố ượ
Ngày nay, tri t h c là m t b ph n không th tách r i v i s phát tri n c aế ọ ộ ộ ậ ể ờ ớ ự ể ủ
b t c hình thái kinh t nào. Nh ng v n đ tri t h c v lý lu n nh n th c vàấ ứ ế ữ ấ ề ế ọ ề ậ ậ ứ
th c ti n, ph ng pháp bi n ch ng... luôn là c s , là ph ng h ng, là tôn chự ễ ươ ệ ứ ơ ở ươ ướ ỉ
cho ho t đng th c ti n, xây d ng và phát tri n xã h i. N u xu t phát t m t l pạ ộ ự ễ ự ể ộ ế ấ ừ ộ ậ
tr ng tri t h c đúng đn, con ng i có th có đc nh ng cách gi i quy t phùườ ế ọ ắ ườ ể ượ ữ ả ế
h p v i các v n d do cu c s ng đt ra. Vi c ch p nh n hay không ch p nh nợ ớ ấ ề ộ ố ặ ệ ấ ậ ấ ậ
m t l p tr ng tri t h c nào đó s không ch đn thu n là s ch p nh n m t thộ ậ ườ ế ọ ẽ ỉ ơ ầ ự ấ ậ ộ ế
gi i quan nh t đnh, m t cách lý gi i nh t đnh v th gi i, mà còn là s ch pớ ấ ị ộ ả ấ ị ề ế ớ ự ấ
nh n m t c s ph ng pháp lu n nh t đnh ch đo cho ho t đng.ậ ộ ơ ở ươ ậ ấ ị ỉ ạ ạ ộ
Chúng ta bi t r ng, tri t h c là m t trong ba b ph n c u thành c a chế ằ ế ọ ộ ộ ậ ấ ủ ủ
nghĩa Mác. Lênin đã ch rõ r ng ch nghĩa duy v t bi n ch ng đó chính là tri tỉ ằ ủ ậ ệ ứ ế
h c c a ch nghĩa Mác. Cho đn nay, ch có tri t h c Mác là mang tính u vi tọ ủ ủ ế ỉ ế ọ ư ệ
h n c . Trên c s n n t ng tri t h c Mác - Lênin, Đng và Nhà n c ta đã h cơ ả ơ ở ề ả ế ọ ả ướ ọ
t p và ti p thu t t ng ti n b , đ ra nh ng m c tiêu, ph ng h ng ch đoậ ế ư ưở ế ộ ề ữ ụ ươ ướ ỉ ạ
chính xác, đúng đn đ xây d ng và phát tri n xã h i, phù h p v i hoàn c nh đtắ ể ự ể ộ ợ ớ ả ấ
n c. M c dù có nh ng khi m khuy t không th tránh kh i song chúng ta luôn điướ ặ ữ ế ế ể ỏ
đúng h ng trong c i t o th c ti n, phát tri n kinh t , t ng b c đa đt n c taướ ả ạ ự ễ ể ế ừ ướ ư ấ ướ
ti n k p trình đ các n c trong khu v c và th gi i v m i m t. Chính nh ngế ị ộ ướ ự ế ớ ề ọ ặ ữ
thành t u c a xây d ng ch nghĩa xã h i và qua m i năm đi m i là minh ch ngự ủ ự ủ ộ ườ ổ ớ ứ
xác đáng cho v n đ nêu trên. Ho t đng nh n th c và c i t o th c ti n cùng v iấ ề ạ ộ ậ ứ ả ạ ự ễ ớ
s n m b t các quy lu t khách quan trong v n hành n n kinh t n c ta là m tự ắ ắ ậ ậ ề ế ở ướ ộ
v n còn nhi u xem xét và tranh cãi, nh t là trong quá trình đi m i hi n nay.Vìấ ềề ề ấ ổ ớ ệ
v y, em quy t đnh ch n đ tài “ậ ế ị ọ ề Trong th i k đi m i chúng ta kh ng đnhờ ỳ ổ ớ ẳ ị
Vò Ngäc Khoa
1
TI U LU N TRI T H C - Ể Ậ Ế Ọ
ph i đi m i t duy lý lu n tr c khi đi m i th c ti n. Anh hay v n d ngả ổ ớ ư ậ ướ ổ ớ ự ễ ậ ụ
nh ng t t ng c b n c a tri t h c Macxit đ gi i thích cho lu n đi mữ ư ưở ơ ả ủ ế ọ ể ả ậ ể
trên”.
Vò Ngäc Khoa
2
TI U LU N TRI T H C - Ể Ậ Ế Ọ
GI I THI U TI U LU NỚ Ệ Ể Ậ
I, TÌNH HÌNH NGHIÊN C U Ứ
S t t th ng c a ch nghĩa c ng s n, s thay th xã h i t b n ch nghĩaự ấ ắ ủ ủ ộ ả ự ế ộ ư ả ủ
b ng xã h i c ng s n ch nghĩa trong ti n trình l ch s c a nhân lo i là m t quyằ ộ ộ ả ủ ế ị ử ủ ạ ộ
lu t khách quan. Vi t Nam hi n nay đang vào th i k quá đ, chúng ta đã bậ ệ ệ ở ờ ỳ ộ ỏ
qua giai đo n t b n ch nghĩa, ti n th ng lên ch nghĩa xã h i. Vì v y trong quáạ ư ả ủ ế ẳ ủ ộ ậ
trình phát tri n, luôn luôn n y sinh nh ng mâu thu n c n gi i quy t. V i s lãnhể ả ữ ẫ ầ ả ế ớ ự
đo đúng đn c a Đng và Chính ph , chúng ta đã có nh ng chi n l c và sáchạ ắ ủ ả ủ ữ ế ượ
l c đúng đn.ượ ắ
Trên c s n n t ng c a ch nghĩa Mác- Lênin, đc bi t là lý lu n tri t h cơ ở ề ả ủ ủ ặ ệ ậ ế ọ
Mác- Lênin, chúng ta đã v ch rõ đc con đng phát tri n kinh t đúng đn đóạ ượ ườ ể ế ắ
là: ”luôn luôn xu t phát t th c ti n, tôn tr ng và ho t đng theo quy lu t kháchấ ừ ự ễ ọ ạ ộ ậ
quan.’(Trích’Văn ki n đi h i đi bi u toàn qu c l n th VI”). T năm 1986,ệ ạ ộ ạ ể ố ầ ứ ừ
chúng ta đã t ng k t đc nh ng bài h c kinh nghi m quý báu đ đi m i và c iổ ế ượ ữ ọ ệ ể ổ ớ ả
cách kinh t . Xây d ng m t n n kinh t th tr ng, m t n n kinh t nhi u thànhế ự ộ ề ế ị ườ ộ ề ế ề
ph n, lành m nh chính là s v n d ng sáng t o quan đi m ch đo c a Đng vàoầ ạ ự ậ ụ ạ ể ỉ ạ ủ ả
th c ti n hoàn c nh trong n c và trên th gi i. Nh ng quan đi m đi m i, ti nự ễ ả ướ ế ớ ữ ể ổ ớ ế
b đó là s tôn tr ng hoàn toàn nh ng lý lu n nh n th c và th c ti n chi ph i n nộ ự ọ ữ ậ ậ ứ ự ễ ố ề
kinh t .ế
Đng trên quan đi m tri t h c Mác- Lênin, ta càng có c s đ kh ng đnhứ ể ế ọ ơ ở ể ẳ ị
nh ng kh i s c trong m i năm đi m i cho d n nay t sau Đi h i Đng l nữ ở ắ ườ ổ ớ ế ừ ạ ộ ả ầ
th VI là nh ng thành công mang tính t t y u do chúng ta đã v n d ng đúng đnứ ữ ấ ế ậ ụ ắ
các quy lu t khách quan vào c i t o th c ti n. Chúng ta đã tôn tr ng nh ng b cậ ả ạ ự ễ ọ ữ ướ
phát tri n có tính quy lu t c a l ch s , không đi ng c l i “gu ng quay” c a l chể ậ ủ ị ử ượ ạ ồ ủ ị
s .ử
II, M C ĐÍCH VÀ NHI M V Ụ Ệ Ụ
Luôn luôn g n lý thuy t v i th c hành, n m v ng ki n th c thông qua sắ ế ớ ự ắ ữ ế ứ ự
hi u bi t sâu r ngv n đ là m t ph ng châm hành đng c a sinh viên trong th iể ế ộ ấ ề ộ ươ ộ ủ ờ
Vò Ngäc Khoa
3
TI U LU N TRI T H C - Ể Ậ Ế Ọ
đi m i. Nghiên c u lý lu n nh n th c và th c ti n là m t s nghiên c u sâuạ ớ ứ ậ ậ ứ ự ễ ộ ự ứ
r ng c a tri t h c trong m i liên quan v i phát tri n kinh t và phát tri n xã h i.ộ ủ ế ọ ố ớ ể ế ể ộ
H n th n a, đng tr c ng ng c a th k 21, khi mà xu thé h i nh pơ ế ữ ứ ướ ưỡ ử ế ỷ ộ ậ
đang tăng cao, n n kinh t ngày càng phát tri n m nh m thì các hành đng đuề ế ể ạ ẽ ộ ề
xu t phát t quá trình nh n th c và c i t o th c ti n là ph ng châm ch đo vàấ ừ ậ ứ ả ạ ự ễ ươ ỉ ạ
ho t đng c a Đng, Nhà n c ta.ạ ộ ủ ả ướ
Mu n phát tri n kinh t v ng m nh thì ph i luôn đt nó v i m i quan hố ể ế ữ ạ ả ặ ớ ố ệ
v i nh ng khoa h c khác, đc bi t là tri t h c. S thành công hay th t b i, phátớ ữ ọ ặ ệ ế ọ ự ấ ạ
tri n hay l c h u c a b t c n n kinh t nào là do có l p tr ng tri t h c đúngể ạ ậ ủ ấ ứ ề ế ậ ườ ế ọ
đn. B i vì xu t phát t m t l p tr ng tri t h c đúng đn, con ng i có th cóắ ở ấ ừ ộ ậ ườ ế ọ ắ ườ ể
đc cách gi i quy t phù h p v i nh ng v n đ do cu c s ng đt ra. Còn ng cượ ả ế ợ ớ ữ ấ ề ộ ố ặ ượ
l i, xu t phát t m t l p tr ng tri t h c sai l m, con ng òi khó có th tránhạ ấ ừ ộ ậ ườ ế ọ ầ ư ể
kh i hành đng sai l m. Trong ho t dông kinh t , m t l p tr ng tri t h c đúngỏ ộ ầ ạ ế ộ ậ ườ ế ọ
đn là t i c n thi t. Ch có tri t h c Mác - Lênin m i có đc nh ng tính u vi tắ ố ầ ế ỉ ế ọ ớ ượ ữ ư ệ
này.
Đi v i m t sinh viên ngân hàng nói riêng và nh ng cán b kinh t nóiố ớ ộ ữ ộ ế
chung, vi c n m v ng triét h c v i nh ng quy lu t, lý lu n, ph ng pháp c a nóế ắ ữ ọ ớ ữ ậ ậ ươ ủ
là không th thi u đc. Vì khi gi i quy t nh ng v n đ ph c t p c th nh :ể ế ượ ả ế ữ ấ ề ứ ạ ụ ể ư
các cán b làm công tác th c ti n này không th tìm th y đc nh ng cán bộ ự ễ ể ấ ượ ở ữ ộ
thu c lĩnh v c chuyên ngành tri t h c m t câu tr l i c th v v n đ đó d c,ộ ự ế ọ ộ ả ờ ụ ể ề ấ ề ượ
nh ng trong ho t đng th c ti n, nh ng v n đ ph c t p này l i luôn n y sinh. ư ạ ộ ự ễ ữ ấ ề ứ ạ ạ ả
III, PH M VI NGHIÊN C UẠ Ứ
Tri t h c Mác - Lênin v v t ch t, v n đng trong không gian, th i gian vàế ọ ề ậ ấ ậ ộ ờ
v s th ng nh t v t ch t c a th gi i đã góp ph n xác l p th gi i quan duy v tề ự ố ấ ậ ấ ủ ế ớ ầ ậ ế ớ ậ
khoa h c và có ý nghĩa v ph ng pháp lu n to l n trong nh n th c khoa h c vàọ ề ươ ậ ớ ậ ứ ọ
ho t đng th c ti n. Tri t h c không ph i là m t cái gì quá xa xôi, vi n vông,ạ ộ ự ễ ế ọ ả ộ ể
ng c l i nó g n bó h t s c ch t ch v i cu c s ng, th c ti n, ch đo cho conượ ạ ắ ế ứ ặ ẽ ớ ộ ố ự ễ ỉ ạ
Vò Ngäc Khoa
4
TI U LU N TRI T H C - Ể Ậ Ế Ọ
ng i hành đng. N m v ng đc m i n i dung c a tri t h c, đc bi t là lýườ ộ ắ ữ ượ ọ ộ ủ ế ọ ặ ệ
lu n nh n th c và c i t o th c ti n s làm cho con ng i làm ch th gi i, chinhậ ậ ứ ả ạ ự ễ ẽ ườ ủ ế ớ
ph c thiên nhiên, c i t o đc xã h i, phát tri n kinh t m nh m .ụ ả ạ ượ ộ ể ế ạ ẽ
V n đ đã nêu trong văn ki n Đi h i Đng VI có tác d ng tích c c điấ ề ệ ạ ộ ả ụ ự ố
v i s phát tri n c a n n kinh t hi n nay. Sau h n m i năm đi m i v i nh ngớ ự ể ủ ề ế ệ ơ ườ ổ ớ ớ ữ
thành t u nh t đnh ta càng th y rõ s đúng đn và c n thi t c a bài h c kinhự ấ ị ấ ự ắ ầ ế ủ ọ
nghi m đó. Trong bài vi t này, ch t p trung phân tích v n đ lý lu n nh n th cệ ế ỉ ậ ấ ề ậ ậ ứ
và c i t o th c ti n c a n n kinh t Vi t Nam trong quá trình phát tri n. Cùngả ạ ự ễ ủ ề ế ệ ể
v i s t ng k t c a đi h i Đng toàn qu c l n th VI trong văn ki n đã đánhớ ự ổ ế ủ ạ ộ ả ố ầ ứ ệ
d u m t m c son l ch s c a Vi t Nam chuy n t c ch t p trung quan liêu, baoấ ộ ố ị ử ủ ệ ể ừ ơ ế ậ
c p sang n n kinh t nhi u thành ph n, v n hành theo c ch th tr ng d i sấ ề ế ề ầ ậ ơ ế ị ườ ướ ự
qu n lý c a nhà n c, theo đnh h ng xã h i ch nghĩa. Ho t đng xây d ngả ủ ướ ị ướ ộ ủ ạ ộ ự
kinh t , đi m i kinh t nh ng năm g n đây và m i liên h c a nó v i th c ti nế ổ ớ ế ữ ầ ố ệ ủ ớ ự ễ
và các quy lu t tri t h c là trung tâm c a n i dung này. ậ ế ọ ủ ộ
IV, C S LÝ LU N Ơ Ở Ậ
Đi h i Đng l n th VI đã đánh d u m t b c ngo t quan tr ng trong quáạ ộ ả ầ ứ ấ ộ ướ ặ ọ
trình phát tri n kinh t c a Vi t Nam. Tr c văn ki n này, nh ng bài h c kinhể ế ủ ệ ướ ệ ữ ọ
nghi m đã đc rút ra trong tri t h c Mác - Lênin và Đng ta l y đó làm “kim chệ ượ ế ọ ả ấ ỉ
nam’ cho ho t đng c a mình. Tri t h c là m t b ph n c u thành c a ch nghĩaạ ộ ủ ế ọ ộ ộ ậ ấ ủ ủ
Mác- Lênin đã ch rõ; tri t h c c a ch nghĩa Mác là ch nghĩa duy v t. Nh ngỉ ế ọ ủ ủ ủ ậ ư
Mác không d ng l i ch nghĩa duy v t th k XVIII mà nh ng thi u sót chừ ạ ở ủ ậ ế ỷ ữ ế ủ
y u nh t c a nó là máy móc, siêu hình và duy tâm khi xem xét các hi n t ng xãế ấ ủ ệ ượ
h i. C.Mác và F.Enghen đã kh c ph c nh ng thi u sót y, đy tri t h c ti n lênộ ắ ụ ữ ế ấ ẩ ế ọ ế
h n n a b ng cách ti p thu m t cách có phê phán và có ch n l c nh ng thành quơ ữ ằ ế ộ ọ ọ ữ ả
c a tri t hoc c đi n Đc và nh t là c a h th ng tri t h c Hêghen. Trong nh ngủ ế ổ ể ứ ấ ủ ệ ố ế ọ ữ
thành qu đó thì thành qu ch y u là phép bi n ch ng, t c là h c thuy t v sả ả ủ ế ệ ứ ứ ọ ế ề ự
phát tri n d i hình th c toàn di n nh t, sâu s c nh t và thoát h n đc tínhể ướ ứ ệ ấ ắ ấ ẳ ượ
phi n di n. Nh ng phép bi n ch ng c a Heeghen là phép bi n ch ng duy tâm nênế ệ ư ệ ứ ủ ệ ứ
Mác và Enghen đã c i t o nó. Chính trong quá trình c i t o này, Mác và Enghen đãả ạ ả ạ
g n phép bi n ch ng Hêghen v i th c ti n, phát tri n ti p t c ch nghĩa duy v tắ ệ ứ ớ ự ễ ể ế ụ ủ ậ
Vò Ngäc Khoa
5