Tranh của Trương Trạch Đoan
Thanh minh thượng hà đồ
Thanh minh thượng hà đồ
Phồn thể:
清明上河圖
, Giản thể:
清明上河图
Trương Trạch Đoan, 1085-1145
Tranh phong cảnh khổ rộng, 24,8 × 528,7 cm
Bảo tàng Cố Cung, Bắc Kinh
Thanh minh thượng hà đồ (chữ Hán giản thể: 清明上河图, chính thể: 清明
上河圖, latin hóa: Qīngmíng Shànghé Tú); nghĩa là "tranh vẽ cảnh bên sông
Tranh của Trương Trạch Đoan
vào tiết Thanh minh", hay có ý cho là "tranh vẽ cảnh bên sông vào tiết trời
trong sáng"[1]) là tên của một số tác phẩm hội họa khổ rộng của Trung Quốc,
trong đó bản đầu tiên và nổi tiếng nhất là bức tranh của họa sĩ Trương Trạch
Đoan vẽ đời nhà Tống. Tác phẩm mô tả cảnh sống của người dân Trung
Quốc đời Tống tại kinh đô Biện Kinh (tức Khai Phong ngày nay) với đầy đủ
những sinh hoạt thường nhật, trang phục, ngành nghề, các chi tiết kiến trúc,
đường xá cũng được mô tả kỹ lưỡng với nhiều màu sắc trên một diện tích
rộng. Thanh minh thượng hà đồ được vẽ trên một trường quyển (长卷, cuộn
giấy dài) có kích thước 24,8×528,7 cm.
Danh tiếng của Thanh minh thượng hà đồ tại Trung Quốc rất lớn, chính vì
vậy đôi khi nó được gọi là "Mona Lisa của Trung Quốc"[2]. Nó là báu vật
của nhiều triều đại phong kiến Trung Quốc và hiện được trưng bày tại Cố
Cung Bắc Kinh.
Mục lục
1 Mô tả
o 1.1 Bản gốc
o 1.2 Các phiên bản khác
2 Quyền sở hữu
3 Hình ảnh
4 Tham khảo
Tranh của Trương Trạch Đoan
5 Liên kết ngoài
Mô tả
Phần ngoài cùng bên phải minh họa cảnh thôn dã với nhiều cây cối
Phần tranh mô tả bến cảng với nhiều thuyền buồm đỗ dọc sông
Tranh của Trương Trạch Đoan
Phần tranh bên trái của bến cảng mô tả cảnh cây cầu kiểu cổ với rất nhiều
hàng quán ngay trên cầu, phía dưới là một chiếc thuyền chưa cất hết buồm
đang tìm cách cập bến
Phần tranh bên phải mô tả đại môn Biện Kinh với phố xá tấp nập và rất
nhiều loại cửa hiệu, người buôn bán
Bản gốc
Trên diện tích 1,31 m² của Thanh minh thượng hà đồ, họa sĩ Trương Trạch
Đoan đã vẽ chi tiết tổng cộng 814 nhân vật, 28 thuyền, 20 xe cộ, 60 con vật
và 170 cây cối[3][4] trên ba phần tương đối phân biệt. Phần ngoài cùng bên
phải mô tả vùng ngoại ô Biện Kinh với các cánh đồng, những người nông
Tranh của Trương Trạch Đoan
dân, tiều phu và mục đồng, phần này được ngăn cách với phần giữa bằng
cây cầu đông người qua lại. Phần ở giữa bức tranh mô tả các hoạt động, nhà
cửa ở bên ngoài đại môn Biện Kinh. Phần ngoài cùng bên trái bức tranh mô
tả cuộc sống nhộn nhịp bên trong thành với rất nhiều hàng quán, người qua
lại với đủ dáng điệu, quần áo, cử chỉ.
Theo tên của bức tranh, Thanh minh thượng hà đồ, có thể hiểu đây là cảnh
sinh hoạt của người dân Trung Quốc vào tiết Thanh minh tảo mộ[5] ở Biện
Kinh (nay là Khai Phong), kinh đô Bắc Tống. Tuy nhiên cũng có ý kiến cho
rằng thành phố được miêu tả trong bức tranh là không có thực[6] và rằng cái
tên của bức tranh chỉ có ý nói tới một ngày có tiết trời trong sáng[1]. Thời
điểm mô tả trong bức tranh là sau năm 1085 (năm sinh của Trương Trạch
Đoan) và trước năm 1127 (năm Biện Kinh rơi vào tay nhà Kim).
Các phiên bản khác
Thanh minh thượng hà đồ sau này đã được rất nhiều họa sĩ khác mô phỏng
phong cách vẽ chi tiết và cách bố cục bức tranh. Bức Thanh minh thượng hà
đồ vẽ thời nhà Minh có cấu trúc tương tự nhưng được vẽ trên khổ dài hơn
(6,7 m) với các chi tiết kiến trúc, trang phục của người Trung Quốc đời nhà
Minh. Một phiên bản khác được vẽ năm 1736 (đời nhà Thanh) để dâng lên
hoàng đế Càn Long, bức này được quân đội Tưởng Giới Thạch đem khỏi Cố
Cung năm 1949 và hiện trưng bày ở Bảo tàng Cố Cung Đài Bắc[7], đây là
phiên bản mở rộng rất nhiều của bức tranh gốc, nó có tới hơn 4.000 nhân vật
được vẽ trên khổ giấy 0,35×11 m[8] trong đó phần ngoài cùng bên phải tương
tự như Thanh minh thượng hà đồ gốc còn phần bên trái có thêm các chi tiết
hoàng cung, vườn thượng uyển và các cung nữ.