VĂN HÓA - NGHỆ THUẬT
12
THE ROLE AND SIGNIFICANCE OF THE CHOIR IN MUSIC
AND LIFE
Nguyen Tien Thanh
Thanh Hoa University of Culture, Sports and Tourism
Email: nguyentienthanh.amnhac@dvtdt.edu.vn
DOI: https://doi.org/10.55988/2588-1264/114
Choir is one of the most popular and ancient forms of singing art. In terms of origin,
choirs appeared and developed along with daily activities. It is an art form that truly and
diversely reflects people's thoughts, feelings, worldviews and ideals. The article presents the
history, role and significance of choirs in music and life today.
Keywords: Choir; Role; Significance
1. Giới thiệu
Lch s loài người đã chứng minh: Loi hình ca hát xut hin cùng thời điểm ngôn ng
loài người xut hin. Đó những khúc hát ca nhng người bà, người m ru cho con tr ng
ngon giấc hơn; nhng khúc hát th hiện tâm tình cảm của người dân lao động; nhng
khúc ca ca ngi đấng ti cao đã giúp con người chiến thng t nhiên cung cp ngun sng
cho nhân loại,…Tuy nhiên, do nhiu yếu t ch quan khách quan, con ngưi sng các
vùng min khác nhau s ging hát khác nhau: Giọng hát người sng vùng bin thường
trm khe; người sng vùng sơn cước thường ging hát âm vc cao, trong tro... Đây
chính là cơ sở lý gii cho vic hình thành các loi ging hát mang tính vùng min.
Các th loi âm nhạc liên quan đến ging hát của con người th k đến như: Hát tập
thể, hát đồng ca, hợp xướng, song ca, tam ca, t ca,… đều chung mt ngun gc. Qua bao
thăng trm ca lch s phát triển, cho đến nay loi hình hợp xướng cũng dần được hoàn thin
và phát trin theo c hai hướng dân gian và chuyên nghip.
Hợp xướng [tiếng Anh (Choir); tiếng Đức (Chor); tiếng Pháp (Choenr); tiếng Nga
(Khor)] là mt th loi âm nhc ln viết cho thanh nhc gm nhiu bè. Hp xướng quy t mt
s ng lớn người biu diễn, trong đó mi li do mt vài loi ging (ging nam hoc
ging n) trình din. Hợp xướng thường xut hin trong mt s cnh, tiết mc dùng trong
nhc kch (Opera), dn dần cũng được ch khi các màn hát trong nhc kịch để y dng
thành nhng tác phẩm độc lp phong cách trình din riêng. Theo s phát trin chung ca
ngh thut âm nhc chuyên nghip hiện đại, hợp xướng đã dần khẳng định giá tr, ý nghĩa
Received:
02/01/2024
Reviewed:
11/4/2024
Revised:
16/4/2024
Accepted:
24/5/2024
Released:
31/5/2024
VĂN HÓA - NGHỆ THUẬT
13
vai trò ca nh trong s phát trin mt cách chuyên nghip ca nn âm nhc thế gii
đã được đánh giá là đỉnh cao ca ngh thut hát bè [7].
Hợp xướng khi không có phần đệm ca khí nhc thì gi Acappella. Tuy nhiên, phn
nhiu hợp xướng đều phần đệm ca khí nhc hoc biu din cùng vi dàn nhc. Hp
ng ln còn có các th loại như Cantata, Requiem,…
2. Tng quan nghiên cu vấn đề
Hợp xướng được hình thành phát trin t rt sm trong li hát nhiều phương Tây
thi k C đại hoc trong các nhà th Thiên Chúa Giáo phương Tây thi k Trung c. th
nghiên cu lch s hình thành phát trin ngh thut hợp xướng phương Tây theo các
hướng: 1) Nghiên cu lch s hình thành và phát trin ngh thut hợp xướng lần lượt theo các
thi k C đại, Trung c, Phục hưng, tiền C đin, C điển, Lãng mn, Hiện đại, Đương đại;
2) Nghiên cu lch s hình thành phát trin ngh thut hợp xướng theo thế k lần lượt qua
các thế k IV, V,… XIII, XIV,…
Theo quan sát, tìm hiu, nghiên cu chúng tôi thy rằng: Đ th hướng dn, ch huy,
dàn dng mt tác phm hợp xướng mức độ o đó, ngoài việc biết cách la chn ging hát
ca hp xưng viên, phân chia bè trong hợp xướng, chn bài hợp xướng phù hp vi dàn hp
ớng,… thì ni ch huy - dàn dựng cũng phải đặc biệt quan tâm đến các k thut thanh
nhạc bản như: Phương pháp lấy hơi, giữ hơi, điều khiển hơi thở trong khi hát, khu hình
tương ứng cho các âm thanh, phương pháp nh ch, ổn định cao độ lời ca,… để đảm bo k
thut tròn vành, rõ ch trong thanh nhc cho dàn hợp xướng. Đặc bit là k năng nghe của các
hợp xướng viên để to nên s kết hp hài hòa có chất lượng.
Hợp xướng luôn được các nhạc coi mt trong những phương tiện đặc bit trong
vic truyn tải thông đip tới người nghe đồng thi còn tạo được màu sc cho sân khu bng
các k thut th hin li ca. Trong các th loi âm nhc ln như: Messa, Requiem, Cantata,
Oratorio, Opera, Giao hưởng hợp xướng… hợp xướng luôn thành phần đóng vai trò quan
trng cho vic to liên kết cho mt chnh th hoàn thin tác phm âm nhạc đó. Nghệ thut hp
ng không ch hp dn bi thế mnh trong vic din t nhng vấn đề ln ca hi,
còn đòi hỏi s tinh tế, sâu sc gia âm nhc với thơ ca. Tại các quc gia nn âm nhc phát
trin một cách hàn lâm, kinh điển, thì hợp xướng mt trong nhng loi hình ngh thut
được quan tâm phát triển được t chc biu diễn thường xuyên trong c các sinh hot âm
nhc quần chúng (đội hp ng) và trong c các hoạt động âm nhc chuyên nghip (dàn hp
ng quc gia).
S nh thành phát trin nn âm nhc mi ca Vit Nam, đặc bit hợp xướng
Vit Nam, mi quan h trc tiếp vi s du nhp ca văn hóa âm nhc phương y t
khong nhng năm đầu thế k XX. Tri qua nhiều năm xây dựng trưng thành, nn âm
nhc mi của c ta ny càng ln mnh phát triển. Dưới s lãnh đo của Đảng N
c, theo Đ cương Văn hóa Việt Nam năm 1943 thì s nghiệp “…Xây dng nn văn a
Vit Nam tn tiến, đậm đà bản sc dân tc…” đã, đang s cho phép kế tha phát huy
nhng nhân t độc đáo trong nn âm nhc c truyn Vit Nam kết hp vi vic tiếp thu mt
cáchchn lc tinh hoa âm nhc thế gii, góp phn làm phong phú cho âm nhc c nhà.
VĂN HÓA - NGHỆ THUẬT
14
3. Cách tiếp cận và phương pháp nghiên cứu
Bài viết dựa trên cơ sở các phương pháp quan sát, đọc tài liu, phân tích ni dung, v trí,
ý nghĩa của hợp xướng thông qua mt s tác phm hợp xướng trong ngoài nước hoc xu
hướng phát trin ca ngh thut hợp xướng, t đó tng hp, đưa ra nhng gi m nhm phát
huy tính chuyên nghip trong dàn dng và biu din hợp xướng ti Vit Nam.
4. Kết qu nghiên cu
Hin nay, vai trò ca ngh thut hát hp xướng trong đi sng đưc ph biến rng rãi trên
các phương tiện truyn thông. Tuy nhiên, vnn nhiu người chưa hiu rõ v th loi âm nhc
này. Tác gi bài viết vi mục đích để mọi người hiểu hơn về giá trị, ý nghĩa vai trò của
loi hình hp xướng, xin được gi ti đc gi nhng nghiên cu bước đầu v loi nh này.
* Hợp xướng mt t ghép, trong đó Hp nghĩa cùng nhau, ng nghĩa
hát. Hợp xướng gm nhiu do các ging nam n th hin. Vai trò ca ngh thut hp
ớng trong đi sng hội đã được kim chng không ch những phương tiện biu
hin rt mnh m, th đem đến cho người nghe nhng cm xúc lớn lao còn khơi dậy
tinh thần tương thân, tương ái, đoàn kết mt cách t giác, tích cc khi tham gia sáng to ngh
thut. Tham gia vào dàn hợp xướng khiến con ngưi xích li gần nhau hơn, đoàn kết vi nhau
hơn. Hợp xướng có th liên kết các thành viên (c người hát, người xem và người nghe) thành
mt tp th thng nhất để hướng ti nội dung, tư tưởng ngh thuật ca hát, coi đó như là những
vũ khí hùng mạnh trong công cuc tranh đấu ca h. Hợp xướng là mt th loi ngh thut có
kh năng liên kết tình cảm, ý chí, tưởng của con người, ca thời đại. Mi liên h gia âm
nhc và li ca khác hn vi th loi khí nhc; hợp xướng có nhiu thun lợi để ph cp và to
s gần gũi hơn vi qun chúng bi giá tr nội dung tư tưởng ca tác phm âm nhạc được din
t bng âm thanh ca giọng người - mt th loi âm nhạc đặc bit.
* Dàn hợp xướng theo cách gi chuyên nghip nht thiết phi nhiu ca nhiu
ging hát khác nhau bao gm:
- N cao (Soprano)
- N trm (Alto)
- Nam cao (Tenor)
- Nam trm (Bariton, Bass)
Trong mt tác phm hợp xướng, các bè ging nam cao ging n cao thường đảm
nhn ch đề âm nhc chính ca tác phm hợp xướng; bè nam trm và n trầm đảm nhim các
còn li ca c phm vi chức năng phần đệm v phương diện hòa âm nhm b tr, to
thêm màu sc, sắc thái cho giai điệu chính ca tác phm hoc các luân phiên th hin ch
đề âm nhạc chính nhưng các hòa âm khác nhau có tính quy lut. Tác phm hợp xướng ít
(2 - 4 ging) thì ging nam cao n cao hát các note ging nhau - bè 1, ging nam trm
n trm hát các note ging nhau - 2; hiu qu âm thanh tht gia các s cách nhau
mt quãng tám (Octava). Tác phm hp xướng nhiu (4 ) thì mỗi đảm nhim giai
điệu âm nhc riêng ca tng bè [4]. Nếu dàn hợp xướng th hin cùng mt li ca thì s to
được mt tng th nhiu tng âm thanh, nhiu lp ging, khi kết hp cùng lúc tt c các
hợp xướng thì âm vc ca hợp xướng được m rộng hơn nhờ hiu qu âm thanh tht ca
VĂN HÓA - NGHỆ THUẬT
15
Soprano và bè Bass; đó từng bè s phát huy tt hiu qu li ca trong âm vc của mình đng
thi tạo được màu sắc hòa âm phong phú hơn.
Da trên âm sc tm c giọng người, người ta chia ging hát thành nhiu loi khác
nhau gm:
- Ging thiếu nhi: Là loi giọng đang phát triển, chưa ổn định, chưa phân đnh mt cách
rõ ràng ging ca các gii tính.
- Ging nam:
+ Nam cao (Tenor): loi ging nhiu kh năng diễn t, tính cht linh hot sáng
sa, khe mnh làm phong phú màu sc hòa âm (giọng nam cao cũng chia làm 2 loại: Nam
cao tr tình và Nam cao kch tính).
+ Nam trung (Bryton): Cht ging có màu sc m áp, khe mạnh, đầy đặn.
+ Nam trm (Basse): Cht ging trm hùng, vng chc làm nn cho hợp xướng. Ngoài
ra, còn có ging nam cc trm (Actavist) là loi ging hiếm gp.
- Ging n:
+ N cao (Soprano): Cht giọng trong sáng, đẹp đẽ, âm cao nht trong dàn hp
ớng, là bè chính thường đảm nhiệm giai điệu âm nhc chính.
+ N trung (Mezzo soprano): Mang màu sc êm dịu và hơi tối.
+ N trm (Alto): Vang khe, trm hùng, âm sc ấm áp, duyên dáng, thường đi kèm với
bè n cao. Ngoài ra, còn có ging n cc trm (Contralto) là loi ging hiếm gp.
* Căn cứ vào cht ging của con người, t ging hát la tui thiếu nhi đến ging hát
của người trưởng thành, ngh thut hợp xướng được hình thành các hình thức sau đây:
- Hợp xướng thiếu nhi: la tui này tr em chưa hoàn thiện v th chất nên chưa
ràng v loi ging ch chia thành 2 loi ging gn với đặc điểm ca ging n cao n
trm (cho c hai loi ging trai và ging gái).
- Hợp xướng n: N cao bè 1 và bè 2; N trung bè 3; N trm bè 4.
- Hợp xướng nam: Nam cao bè 1 và bè 2; Nam trung bè 3; Nam trm bè 4.
- Hợp xướng nam n: N cao bè 1; N trm bè 2; Nam cao bè 3; Nam trm bè 4 [4].
* Các hình thc hợp xướng ph biến.
- Hợp xướng Acapella: tác phm hợp xướng không phần đệm ca khí nhc. Dàn
hợp xướng phi tuân th ý đồ, ý tưởng, phong cách của người ch huy (c v cao độ, cường
độ, trường độ âm sc, hiu qu âm thanh, nội dung, tưởng ca tác phm). Loi hình y
buc tt c các thành viên dàn hợp xướng phải được rèn luyn mt cách chun nghiệp đ
nâng cao trình độ trong vic th hin chính xác tác phm hợp xướng,…
- Hp ng nhạc đệm: tác phm hợp xướng phn nhạc đệm ca các loi khí
nhc (nếu mt khí nhạc thì thưng piano), hoc c dàn nhc nhm h tr người ch huy
dàn hợp xướng trong vic x lý tác phm, h tr v thi gian luyn tập đ tập trung n
vào vic diễn xướng tác phm mt cách tt nht. Trong tác phm loi y thì phần hát đóng
vai trò ch đạo còn dàn nhc và nhc c đệm vai trò ph đạo nhằm để ổn định khích l
tinh thn hoặc tăng thêm phần hiu qu biu din tác phm.
* Yêu cu ca mt dàn hợp xướng chuyên nghip.
VĂN HÓA - NGHỆ THUẬT
16
- Mt dàn hợp xướng chuyên nghip, âm thanh li ca đẹp, chc khe, vng vàng cần đạt
được các yêu cu sau:
+ Th nht: Dàn hợp xướng đủ ti thiểu 4 tương ng vi 4 loi ging hát chính
(Soprano 1; Alto 2; Teno bè 3, Bass 4). Trong mi bè, s ng thành viên ít hay
nhiu thì mỗi thành viên đều phi biết nghe nhau, biết t điều chỉnh cường độ ging hát ca
bản thân mình để li ca hòa quyn với nhau như ca một người hát. Các thành viên dàn hp
ng phi to được h thng âm thanh lời ca đồng nht, hài hòa bt k sc thái nào.
+ Th hai: Các thành viên ca hợp xướng phải trình độ phù hợp để th hát chun
xác li ca, ổn định v cao độ và th hin tt các yêu cu khác ca tác phm hợp xướng. S kết
hp gia các bè ca dàn hp xướng s tạo được các hp âm, mi hợp âm đưc to t dàn hp
ng khi vang lên phi chun xác v cao độ, cân bng v âm lượng và đng nht v âm sc;
các ging hợp xướng phi hòa quyn vi nhau to nên hiu qu hài hòa (ensamble) cũng như
chất lượng chuyên nghip ca dàn hợp xướng.
+ Th ba: Cht ging ca mi thành viên dàn hợp xướng được kết hp vi sc thái hài
hòa s tạo được h thng li ca có ni dung phong phú, đa dạng rt d chinh phục người nghe.
Trong hợp xướng các yếu t tròn vành ch, nh nhàng, du dương, mềm mi hay mnh m,
ngt ny, vang rn, mch lạc,… Tt c các yếu t này luôn b sung cho nhau, hoàn thin ln
nhau để tạo được hiu qu cao trong vic truyn ti ni dung, tưởng ca tác phm âm nhc
tới người nghe.
Người Vit Nam vn sn tinh thn yêu ca hát t xa xưa, từ li ru ca các bà, các m
ru cho thơ ngủ ngon và say giấc hơn. Các nhà nghiên cu âm nhạc trong và ngoài c đã
nhận định, ngay trong li nói hàng ngày của ngưi Việt đã mang nhiều tính nhc. Tuy nhiên,
cùng vi s phát trin của đời sng âm nhc Vit Nam hiện đi, nht s xut hin ngh
thut hợp xướng cùng vai trò ni bt ca nó, thì nhu cầu thưởng thc âm nhc của người Vit
cũng phát triển lên tng bc mi. Chính s phát trin th hiếu âm nhc hòa cùng s phát trin
âm nhc tiên tiến ca thế gii nhân t trc tiếp thúc đẩy s phát trin mnh m công c
giáo dc âm nhc nói chung và giáo dc âm nhc các bc hc ph thông nói riêng trong giai
đoạn hin nay.
5. Tho lun
Hợp xướng mt th loi âm nhạc được trình din bng ging hát (thanh nhc) gm
nhiu bè; mt loi hình din tu tp th; mt ngh thut kh năng liên kết, thng nht, nh
cảm, ý chí tưởng của con người thông qua tác phm âm nhc. Với đặc điểm dùng ging
hát li ca ca mình, hợp xướng đã tự tạo được điều kiện để ph cp gần gũi với qun
chúng nhân dân lao động trên toàn thế gii.
Bài viết bước đầu gii thiu khái quát v ngh thut hợp xướng trong nước nước
ngoài nhm đáp ng nhu cu tìm hiu cũng như nhu cầu thưởng thức văn hóa âm nhạc ca
đông đảo qun chúng nhân dân. Các công trình bài viết tiếp theo, chúng tôi s đi vào
nghiên cu, sưu tm, phân tích và dàn dng nhng tác phm hợp xướng đ gii thiu ti công
chúng. Chc chắn đây s hướng phát trin tt yếu ca ngh thut hợp xướng trên đất nước
ta trong những giai đoạn tiếp theo đặc bit cho ngành văn hóa và giáo dc.