VĂN MẪU CHỌN LỌC LỚP 9
Đề: Từ hai bài thơ Con cò của Chế Lan Viên, Khúc hát ru những
em bé lớn trên lưng mẹ của Nguyễn Khoa Điềm, em hãy viết một bài
văn với nhan đề Lời ru với cuộc sống con người.
BÀI LÀM
Mỗi con người sinh ra đều mang tâm hồn ươm ủ bởi hoa thơm trái ngọt của tình yêu trần
thế. Tâm hồn trẻ thơ của chúng ta như tấm lụa bạch trinh trắng, đón nhận những giọt
sương rơi, những trồi non lộc nõn, cây cỏ vườn nhà, cảm thấm nguyên lành nghĩa tình
với gia đình, đồng bào, quê hương, đất nước ... Đời sống của mỗi con người, mỗi gia đình
luôn gắn bó thắm thiết với đời sống chung của cả dân tộc. Linh hồn giống nòi được
nương giữ trong thơ ca dân gian của dân tộc như một di sản nhiệm màu. Trong kho tàng
quí giá này, có một thứ làm nguồn sống cho tâm hồn, giúp di dưỡng tinh thần con người
từ thủa ấu thơ, đó là những bài hát ru. Những lời ru đã nuôi nấng tình thương yêu nhân
loại của mỗi người trong cõi trần ai mênh mông, có khả năng âu yếm đến từng kiếp phận
nhỏ nhoi tội nghiệp.
Có lẽ ai cũng gắn bó tuổi thơ mình với những lời hát ru nào đó của bà, của mẹ, của làng
xóm quê hương hoặc âm vang từ văn hoá cội nguồn. Mỗi dân tộc mỗi vùng miền đều có
một điệu hát ru mang sắc thái riêng, lắng sâu vào tâm thức duy cảm mỗi người con xứ sở.
Từ những khúc hát ru con Lào : “Ngủ ngon nhé, ngủ trên tay má ru hời ...” đến những bài
ru con Nam Dương âm vang sóng biển, dân ca ru con Nga thầm thì lời hát bạch dương ...
những bài hát cứ lãng đãng bay qua miền trần gian nổi trôi vô định. Lời ru nồng ấm thiết
tha, đằm thắm tình mẫu tử, gợi niền u uẩn của kiếp nhân sinh, những cảnh ngộ thương
tâm ... Bài hát ru là những làn sương ấp ủ cho tâm hồn trẻ thơ xanh mướt như trái quả đầu
mùa, và dệt gấm thêu hoa cho những giấc mơ giấc mộng thần tiên. Người Việt Nam được
nuôi dưỡng bởi tình yêu thương từ thủa còn thơ như vậy, nên biết trải hồn ra mà đón nhận
những vang động của đời. Biết yêu từ “cái bống cái bang”, “con cò con vạc” nhỏ nhoi mà
yêu sang những người quen thuộc gần gụi xung quanh. Biết nhớ từ “bậc cầu ao”, “bát
canh rau muống” mà nhớ về những người khách tha hương. Hình ảnh “cái cò bay lả bay
la” trong khúc hát ru đồng bằng Bắc bộ, “Gió mùa thu mẹ ru con ngủ” của những miệt
vườn xanh mướt phương Nam, “Em ơi em ngủ cho ngoan - Để chị đi thăm cây lúa trên
nương” của dân ca ru em miền núi ... mỗi vùng, miền mang một bản sắc khác nhau nhưng
đều có chung một phong thái là giai điệu ngân nga, êm dịu. Hát ru không chỉ chú ý đến
chất lượng thẩm mĩ mà trước hết chú ý đến mục đích ru cho bé ngủ. Bé ngủ ngon nhé ...
để bà, để mẹ, để chị còn lên nương làm rẫy, ra đồng cấy gặt, để làm trăm công nghìn việc
trong nhà hay được nghỉ ngơi sau một ngày làm việc vất vả. Trẻ em thích được ru ngủ vỗ
về. Bởi trong vòng tay âu yếm, chở che của bà của mẹ, các em cảm nhận được tình yêu
thương nhân hậu, hiền hoà. Miền không gian yên bình với chiếc võng đu đưa dưới luỹ tre
xanh, chiếc nôi đặt bên khung cửa sổ, xa xa là cánh cò dập dìu trên biển lúa vàng ... tất cả
như được bao bọc trong một nguồn sáng dịu dàng, mang lại chất tươi thắm nguyên khôi
cho tâm hồn trẻ thơ.
Bởi thế, nếu coi hát ru là một thể loại thơ thì đây là thứ thi ca thuần khiết và trinh bạch
nhất. Khi lớn lên, nặng nợ với cuộc sống trần tục, phải gánh bao nỗi nhục lụy của kiếp
sống, con người sẽ khao khát biết bao được trở về với cõi thanh tịnh của lòng. Đôi khi,
trong nhịp đời chảy trôi miên viễn, những lời hát ru thủa xưa của bà của mẹ đưa hồn lịm
đi vào cõi trong. Dường như ở đó, phần thiên tính của mỗi đời người bồi hồi thức đập và
thiết tha gợi nhớ, nó chẳng thể nguôi ngoai, dẫu có khi chỉ là một khoảnh khắc thoáng
qua vô cùng bình dị. Từ nỗi luyến nhớ về cái ngày xửa ngày xưa của mình, con người
được thanh lọc trong một nỗi buồn phảng phất mà trong sáng lạ lùng. Tinh hoa của những
bài hát ru sẽ còn được đầu thai vào những thành quả nghệ thuật khác, trong đó đặc biệt là
những thi phẩm của các nhà thơ hiện đại. Người đọc đã nhớ nằm lòng những bài thơ có
sử dụng chất liệu hoặc mang hơi thở hát ru của Nguyễn Duy: Ngồi buồn nhớ mẹ ta xưa,
Tre Việt Nam ; của Xuân Quỳnh: Lời ru trên mặt đất, Tuổi thơ của con ..., hay Đồng Đức
Bốn : Trở về với mẹ ta thôi ... Đặc điểm chung của các bài thơ trên là đều sử dụng hình
thức thơ lục bát từ thơ ca dân gian cổ truyền. Vì vậy khi đến với hai bài thơ Con cò của
Chế Lan Viên và Khúc hát ru những em bé lớn trên lưng mẹ của Nguyễn Khoa Điềm,
chúng ta như được đón nhận hơi gió mát trong lành và lạ lẫm bởi sự cách tân đổi mới
nhiều mặt cả về nội dung và hình thức tác phẩm. Hai bài thơ này là hai khúc hát ru hiện
đại, chảy theo một nhánh khác ... trong thi mạch dân tộc nhưng vẫn giữ được tinh chất
Việt Nam thuần tuý, nguyên vẹn.
Trong những bài hát ru dân gian (những bài hát ru vốn sinh ra là để hát ru cho bé ngủ),
cấu trúc của nó thường có hai phần. Phần đầu để đáp ứng chức năng thực hành ru bé ngủ
“Cái ngủ mày ngủ cho ngoan”, “Con ơi đừng khóc mẹ sầu”... vừa để dỗ dành, vừa vẽ ra
một thế giới sự vật, hiện tượng đơn giản trong cuộc sống như một bài học vỡ lòng để dạy
trẻ. Phần hai là những nỗi niềm thẳm sâu, trắc ẩn của người mẹ, nên lời ru như còn đầm
đìa nước mắt thở than về trăm nỗi đoạn trường. Phần đầu là bề nổi, phần sau mới là chiều
sâu, thường mang ý nghĩa xã hội cao. Có thể thấy, ở hai bài thơ Con cò và Khúc hát ru
những đứa con lớn trên lưng mẹ có nhiều điểm tương đồng. Trước hết, hai bài thơ đều có
kết cấu ba đoạn chặt chẽ, mặt khác, hai phần vốn có trong ca dao hát ru ở đây không phân
định ranh giới mà hoà nhập, xuyên thấm vào nhau. Hai bài thơ là hai khúc hát ru hiện đại,
làm theo lối thơ tự do, có những biến tấu làm thành những điểm nhấn thú vị. Mỗi thi
phẩm có những đặc sắc riêng nhưng đều cho thấy khả năng tiếp thu sáng tạo của nhà thơ
hiện đại đối với di sản thơ ca dân gian, và rộng hơn là ảnh hưởng sâu sắc của văn học dân
gian đối với nền văn học viết.
Bài thơ của Nguyễn Khoa Điềm gây ấn tương ngay từ tiêu đề : Khúc hát ru những em bé
lớn trên lưng mẹ. Như vậy bài thơ chính là một bài hát ru thực sự, được hoài thai từ tình
yêu thương của người mẹ miền núi trong hoàn cảnh đất nước đang kháng chiến chống
Mĩ. Hình tượng “Những em bé lớn trên lưng mẹ” gợi cảm giác thiêng liêng và kì vĩ,
