Xây dựng hệ thống bài tập hoá học vô cơ rèn luyện tư duy cho học sinh giỏi THPT

PhÇn I : Më ®Çu

I. Lý do chän ®Ò tµi

N- íc ta ®ang b- íc vµo giai ®o¹n c«ng nghiÖp ho¸, hiÖn ®¹i hãa víi môc

tiªu ®Õn n¨m 2020 ViÖt Nam sÏ tõ mét n- íc n«ng nghiÖp vÒ c¬ b¶n trë thµnh

n- íc c«ng nghiÖp vµ héi nhËp víi céng ®ång quèc tÕ.

Nh©n tè quyÕt ®Þnh th¾ng lîi cña c«ng cuéc c«ng nghiÖp ho¸ hiÖn ®¹i ho¸

vµ héi nhËp quèc tÕ lµ con ng- êi, nguån lùc ng- êi ViÖt Nam ®- îc ph¸t triÓn trªn

c¬ së mÆt b»ng d©n trÝ cao.

§Ó ®¸p øng yªu cÇu ®µo t¹o nguån nh©n lùc chÊt l- îng cao phôc vô c«ng

cuéc c«ng nghiÖp ho¸, hiÖn ®¹i ho¸ vµ héi nhËp víi céng ®ång quèc tÕ, ®ßi hái

chóng ta ph¶i ®æi míi, n©ng cao chÊt l- îng gi¸o dôc vµ ®µo t¹o.

NghÞ quyÕt §¹i héi §¶ng X ®· chØ râ vÒ gi¸o dôc vµ ®µo t¹o: ฀TiÕp tôc

®æi míi m¹nh mÏ ph- ¬ng ph¸p gi¸o dôc, ph¸t huy tÝnh tÝch cùc, s¸ng t¹o cña

ng- êi häc, kh¾c phôc lèi truyÒn thô mét chiÒu฀.

HiÖn nay, chóng ta ®·, ®ang vµ sÏ thùc hiÖn ®æi míi ch-¬ng tr×nh gi¸o dôc phæ

th«ng, tõ môc tiªu, néi dung, PP ®Õn ph-¬ng tiÖn gi¸o dôc vµ ®¸nh gi¸ chÊt l-îng gi¸o dôc.

Mét trong nh÷ng nhiÖm vô träng t©m cña ®æi míi ch- ¬ng tr×nh vµ SGK

gi¸o dôc phæ th«ng lµ tËp trung vµo viÖc ®æi míi PP DH. Thùc hiÖn DH dùa vµo

ho¹t ®éng tÝch cùc, chñ ®éng cña HS víi sù tæ chøc vµ h- íng dÉn cña GV nh»m

ph¸t triÓn t- duy ®éc lËp, s¸ng t¹o, gãp phÇn h×nh thµnh PP vµ nhu cÇu tù häc;

rÌn luyÖn kü n¨ng vËn dông kiÕn thøc vµo thùc tiÔn; t¸c ®éng ®Õn t×nh c¶m, ®em

l¹i niÒm vui, høng thó vµ tr¸ch nhiÖm häc tËp cho HS.

ë tr- êng THPT, m«n HH cã vÞ trÝ, vai trß rÊt quan träng. Nã cung cÊp cho

HS nh÷ng tri thøc khoa häc phæ th«ng, c¬ b¶n vÒ c¸c chÊt, sù biÕn ®æi c¸c chÊt,

mèi liªn hÖ qua l¹i gi÷a c«ng nghÖ HH, m«i tr- êng vµ con ng- êi. Nh÷ng tri thøc

nµy, gióp HS cã nhËn thøc khoa häc vÒ thÕ giíi vËt chÊt, gãp phÇn ph¸t triÓn

n¨ng lùc nhËn thøc vµ n¨ng lùc hµnh ®éng, h×nh thµnh nh©n c¸ch ng- êi lao ®éng

míi n¨ng ®éng, s¸ng t¹o.

M«n HH cung cÊp cho HS hÖ thèng kiÕn thøc HH phæ th«ng c¬ b¶n, hiÖn ®¹i vµ

thiÕt thùc tõ ®¬n gi¶n ®Õn phøc t¹p, bao gåm: c¬ së HH chung; HH v« c¬; HH h÷u c¬.

ë tr- êng THPT, viÖc ph¸t hiÖn vµ båi d- ìng HSG nãi chung vµ HSG HH

riªng lµ mét nhiÖm vô rÊt quan träng. NhiÖm vô nµy n»m trong nhiÖm vô ph¸t

hiÖn, ®µo t¹o vµ båi d- ìng nh©n tµi cña gi¸o dôc phæ th«ng.

HiÖn nay, ch- a cã mét tµi liÖu chÝnh thøc vÒ lý luËn DH soi s¸ng hay ®Þnh

nghÜa nh÷ng n¨ng lùc ®Æc biÖt cña HSG vµ ®- a ra nh÷ng biÖn ph¸p rÌn luyÖn

n¨ng lùc HSG HH.

Nh÷ng n¨m qua, GV båi d- ìng HSG HH vµ DH ë c¸c líp chuyªn HH ®·

ph¶i tù mß mÉm, t×m kiÕm tµi liÖu, s- u tÇm BT ®Ó tiÕn hµnh båi d- ìng cho HS.

Trong DH HH nãi chung vµ DH båi d- ìng HSG nãi riªng, kh«ng thÓ

thiÕu BT; sö dông BT lµ mét biÖn ph¸p quan träng ®Ó n©ng cao chÊt l- îng DH;

BT cã t¸c dông to lín vÒ nhiÒu mÆt: lµm chÝnh x¸c ho¸ c¸c kh¸i niÖm; cñng cè,

®µo s©u vµ më réng kiÕn thøc; «n tËp, hÖ thèng ho¸ kiÕn thøc; rÌn c¸c kü n¨ng

HH, kh¶ n¨ng vËn dông kiÕn thøc vµo thùc tiÔn; ph¸t triÓn t- duy, ®Æc biÖt lµ t-

duy s¸ng t¹o....

Thùc tiÔn thÊy, BT HH rÊt phong phó vµ ®a d¹ng; nhiÒu bµi cã néi dung

hay. Sö dông nh÷ng BT nµy cã t¸c dông rÌn luyÖn t- duy, ph¸t huy tÝnh tÝch cùc

vµ s¸ng t¹o cña HS, gãp phÇn n©ng cao chÊt l- îng båi d- ìng HSG ë tr- êng

THPT. ChÝnh v× nh÷ng lý do trªn mµ chóng t«i chän ®Ò tµi:

฀X©y dùng hÖ thèng bµi tËp ho¸ häc v« c¬ nh»m rÌn luyÖn t- duy trong

båi d- ìng häc sinh giái ë trêng THPT฀.

II. Môc ®Ých nghiªn cøu

Nghiªn cøu x©y dùng hÖ thèng BT HH v« c¬ trong båi d- ìng HSG ë

tr- êng THPT. Tõ ®ã, ®Ò xuÊt sö dông hÖ thèng BT nµy nh»m rÌn luyÖn t- duy

trong båi d- ìng HSG.

III. NhiÖm vô nghiªn cøu

1. Nghiªn cøu c¬ së lý luËn vÒ ho¹t ®éng nhËn thøc cña HS trong qu¸ tr×nh

DH HH; phÈm chÊt vµ n¨ng lùc HSG HH; BT HH v« c¬ trong båi d- ìng HSG ë

tr- êng THPT.

2. Nghiªn cøu thùc tiÔn DH HH nãi chung vµ DH båi d- ìng HSG HH nãi

riªng ë tr- êng THPT; BT HH v« c¬ trong båi d- ìng HSG HH ë tr- êng THPT.

3. Nghiªn cøu x©y dùng hÖ thèng BT HH v« c¬ nh»m rÌn luyÖn t- duy

trong båi d- ìng HSG ë tr- êng THPT.

4. Nghiªn cøu ®Ò xuÊt sö dông hÖ thèng BT HH v« c¬ trong DH båi d- ìng

HSG ë tr- êng THPT.

5. TN s- ph¹m ®Ó ®¸nh gi¸ chÊt l- îng, hiÖu qu¶ cña hÖ thèng BT HH v«

c¬ ®· x©y dùng nh»m rÌn luyÖn t- duy trong båi d- ìng HSG ë tr- êng THPT.

IV. Ph- ¬ng ph¸p nghiªn cøu

IV.1. Nghiªn cøu lý luËn

+ Nghiªn cøu c¸c tµi liÖu vÒ t©m lý häc, gi¸o dôc häc, lý luËn DH vµ c¸c

tµi liÖu cã liªn quan ®Õn rÌn luyÖn t- duy trong DH HH nãi chung vµ båi d- ìng

HSG nãi riªng.

+ Nghiªn cøu néi dung ch- ¬ng tr×nh m«n HH ë tr- êng THPT (Ban c¬ b¶n,

KHTN vµ néi dung DH cho HS chuyªn HH).

+ Nghiªn cøu BT HH v« c¬ nãi chung, BT HH v« c¬ trong båi d- ìng HSG

ë tr- êng THPT.

IV.2. Nghiªn cøu thùc tiÔn

+ Nghiªn cøu thùc tiÔn DH HH vµ båi d- ìng HSG HH ë tr- êng THPT; sö

dông BT ®Ó rÌn luyÖn t- duy cho HS vµ trong båi d- ìng HSG.

+ Thùc nghiªm s- ph¹m ë tr- êng THPT ®Ó ®¸nh gi¸ hiÖu qu¶ cña hÖ

thèng BT ®· x©y dùng vµ hÖ thèng.

V. Kh¸ch thÓ vµ ®èi t- îng nghiªn cøu

V.1. Kh¸ch thÓ nghiªn cøu: Qu¸ tr×nh DH HH ë tr- êng THPT.

V.2. §èi t- îng nghiªn cøu: HÖ thèng BT HH v« c¬ nh»m rÌn luyÖn t- duy

trong båi d- ìng HSG ë tr- êng THPT.

VI. Gi¶ thuyÕt khoa häc

NÕu cã hÖ thèng BT HH v« c¬ rÌn luyÖn t- duy trong båi d- ìng HSG; lùa

chän PP vµ ph- ¬ng tiÖn DH phï hîp th× sÏ gãp phÇn n©ng cao chÊt l- îng båi

d- ìng HSG ë tr- êng THPT.

VII. giíi h¹n cña ®Ò tµi

Nghiªn cøu x©y dùng hÖ thèng BT HH v« c¬ nh»m rÌn luyÖn t- duy trong

båi d- ìng HSG ë tr- êng THPT (cÊp tr- êng, tØnh vµ Quèc gia).

PhÇn II: Néi dung

Ch- ¬ng I: Tæng quan vÒ c¬ së lý luËn vµ thùc tiÔn cña

viÖc båi d- ìng häc sinh giái ho¸ Häc v« c¬

ë tr- êng tHPT

I.1. Ho¹t ®éng nhËn thøc cña hS trong qu¸ tr×nh dH HH ë

tr- êng THPT

I.1.1. Kh¸i niÖm nhËn thøc

NhËn thøc: Lµ mét trong ba mÆt c¬ b¶n cña ®êi sèng t©m lý cña con ng- êi

(nhËn thøc, t×nh c¶m, ý chÝ). Nã lµ tiÒn ®Ò cña hai mÆt kia, ®ång thêi cã quan hÖ

chÆt chÏ víi nhau vµ víi c¸c hiÖn t- îng t©m lý kh¸c.

Ho¹t ®éng nhËn thøc: Gåm nhiÒu qu¸ tr×nh kh¸c nhau, cã thÓ chia ho¹t

®éng nhËn thøc thµnh hai giai ®o¹n sau:

+ NhËn thøc c¶m tÝnh (c¶m gi¸c vµ tri gi¸c).

+ NhËn thøc lý tÝnh (t- duy vµ t- ëng t- îng).

I.1.1.1. NhËn thøc c¶m tÝnh.

+ NhËn thøc c¶m tÝnh: Lµ mét qu¸ tr×nh t©m lý, lµ sù ph¶n ¸nh nh÷ng thuéc

tÝnh bªn ngoµi cña sù vËt vµ hiÖn t- îng th«ng qua tri gi¸c cña c¸c gi¸c quan.

+ C¶m gi¸c: Lµ h×nh thøc khëi ®Çu trong sù ph¸t triÓn cña ho¹t ®éng nhËn

thøc, nã ph¶n ¸nh tõng thuéc tÝnh riªng lÎ cña sù vËt vµ hiÖn t- îng.

+ Tri gi¸c: Ph¶n ¸nh sù vËt hiÖn t- îng mét c¸ch trän vÑn vµ theo cÊu

tróc nhÊt ®Þnh.

I.1.1.2. NhËn thøc lý tÝnh (t- duy vµ t- ëng t- îng).

c¬ së nh÷ng biÓu t- îng ®· cã.

nh÷ng mèi liªn hÖ bªn trong cã tÝnh quy luËt cña sù vËt hiÖn t- îng trong hiÖn

thùc kh¸ch quan mµ tr- íc ®ã ta ch- a biÕt.

míi vÒ chÊt mét c¸ch ®éc lËp.

NÐt næi bËt cña t- duy lµ tÝnh "cã vÊn ®Ò " tøc trong hoµn c¶nh cã vÊn ®Ò

t- duy míi n¶y sinh.

qu¸ tr×nh ®ã, GV sÏ h- íng dÉn HS t- duy khoa häc trong suèt qu¸ tr×nh häc tËp .

Cã thÓ chia ra lµm ba lo¹i t- duy c¬ b¶n, phæ biÕn th- êng gÆp trong häc

tËp còng nh- trong cuéc sèng:

+ T- duy logic: Lo¹i t- duy nµy dùa trªn luËt bµi trung vµ tam ®o¹n luËn.

* LuËt bµi trung: Quy ®Þnh A lµ A chø A kh«ng thÓ võa lµ A võa lµ B

lµ phi lÝ.

* Tam ®o¹n luËn (suy luËn gåm ba ®o¹n): Tr- íc hÕt kh¼ng ®Þnh mét tÝnh

chÊt a chung cho mäi phÇn tö cña mét tËp hîp A, sau ®ã kh¼ng ®Þnh r»ng mét

phÇn tö A nµo ®ã lµ thuéc tËp hîp A vµ cuèi cïng víi hai kh¼ng ®Þnh ®ã th× cã

thÓ kÕt luËn r»ng phÇn tö b cã tÝnh chÊt a.

A lµ A nãi lªn sù tÜnh t¹i cho nªn logic h×nh thøc chØ dïng trong viÖc

nghiªn cøu nh÷ng vÊn ®Ò khu c- tró trong mét ph¹m vi ®- îc coi lµ tÜnh t¹i. NÕu

®Æt sù vËt trong sù vËn ®éng cña nã th× ph¶i dïng t- duy biÖn chøng.

+ T- duy biÖn chøng: T- duy biÖn chøng b¸c bá luËt bµi trung, chÊp nhËn

A võa lµ A, võa ®ång thêi kh«ng ph¶i lµ A.

Trong tù nhiªn, x· héi vµ trong t- duy, yªn tÜnh lµ t¹m thêi, vËn ®éng lµ

vÜnh viÔn. Trong qu¸ tr×nh vËn ®éng lu«n x¶y ra sù thèng nhÊt gi÷a vËn ®éng vµ

®øng yªn. Trong triÕt häc duy vËt biÖn chøng, ng- êi ta xem xÐt tõng cÆp ph¹m

trï võa ®èi lËp, võa thèng nhÊt víi nhau, võa ®Êu tranh chuyÓn ho¸ lÉn nhau vµ

cïng tån t¹i trong mét t×nh huèng nµo ®ã.

+ T- duy h×nh t- îng: Con ng- êi, trong sù va ch¹m víi thùc tiÔn cßn cã

giíi ®ã. Nh÷ng s¶n phÈm t¹o ra b»ng h- cÊu, b»ng t- ëng t- îng theo nh÷ng quan

®iÓm thÈm mü nhÊt ®Þnh gióp ng- êi ta h×nh dung ra ®- îc c¸c sù vËt hiÖn t- îng.

NÕu xÐt vÒ møc ®é ®éc lËp, ng- êi ta cã thÓ chia t- duy thµnh 4 bËc sau:

+ T- duy lÖ thuéc: §Ó chØ t- duy cña ng- êi suy nghÜ dùa dÉm vµo t- duy

cña ng- êi kh¸c, kh«ng cã chÝnh kiÕn riªng vÒ mét lÜnh vùc nµo ®ã.

+ T- duy ®éc lËp: §Ó chØ t- duy cña nh÷ng ng- êi cã chÝnh kiÕn riªng

trong mét lÜnh vùc nµo ®ã, dï ®ã lµ chÝnh kiÕn kh¸c, thËm chÝ lµ ®èi lËp.

+ T- duy phª ph¸n: §Ó chØ t- duy ®éc lËp tr- íc mét sù viÖc quan s¸t,

I.1.2. Nh÷ng phÈm chÊt cña t- duy.

+ TÝnh ®Þnh h- íng: §- îc thÓ hiÖn ë ý thøc nhanh chãng vµ chÝnh x¸c ®èi

t- îng cÇn lÜnh héi, môc ®Ých cÇn ®¹t ®- îc vµ con ®- êng tèi - u ®Ó ®¹t môc ®Ých ®ã.

+ BÒ réng: §- îc thÓ hiÖn ë chç cã kh¶ n¨ng vËn dông nghiªn cøu c¸c ®èi

t- îng kh¸c.

Xây dựng hệ thống bài tập hoá học vô cơ nhằm rèn luyện tư duy trong bồi dưỡng học sinh giỏi ở trường THPT

Chủ đề:

Tài liệu liên quan

Tài liêu mới

Hỗ trợ

Phương thức thanh toán

Theo dõi chúng tôi