XỬ TRÍ BƯỚC ĐẦU CHẤN THƯƠNG SỌ NÃO
Thạc sĩ: Nguyễn Văn Trí
MỤC TIÊU CẦN ĐẠT
1. VỀ KIẾN THỨC
- Nắm được các triệu chứng cơ bản của chấn thương sọ não.
- Nắm được chẩn đoán của chấn thương sọ não.
- Nắm được nội dung các bước xử trí bước đầu chấn thương sọ não.
2. VỀ THÁI ĐỘ
- Thăm khám khẩn trương, toàn diện, phát hiện được các triệu chứng, chẩn đoán
sớm được tổn thương, không bỏ sót tổn thương của chấn thương sọ não.
- Cấp cứu đúng kỹ thuật đầy đủ theo các bước trong nội dung xử trí bước đầu với
chấn thương sọ não, tổ chức vận chuyển bệnh nhân chấn thương sọ não về tuyến
sau đúng chỉ định và yêu cầu.
3. VỀ KỸ NĂNG
- Biết cách hỏi bệnh và làm được các thao tác khám phát hiện triệu trứng lâm sàng
của tổn thương trong chấn thương sọ não.
- Thành thạo các kỹ thuật cấp cứu bước đầu với các tổn thương của chấn thương
sọ não.
ĐỀ CƯƠNG HƯỚNG DẪN
1. ĐẠI CƯƠNG
- Chấn thương sọ não (CTSN) là các tác thương tác động trực tiếp hoặc gián
tiếp vào sọ não gây tổn thương phần mềm, xương và các tổ chức trong hộp sọ
(chấn động não, dập não, tăng áp lực nội sọ), có thể gặp CTSN kín hoặc vết
thương sọ não (VTSN).
- CTSN diễn biến phức tạp, ở chấn thương nặng có tỷ lệ tử vong cao, nếu sống
sót cũng mang nhiều di chứng nặng nề, bởi vậy việc phát hiện sớm nạn nhân
có CTSN và có phương pháp xử trí cấp cứu bước đầu đúng rất có ý nghĩa
trong tiên lượng bệnh, giảm tỷ lệ tử vong và hạn chế di biến chứng.
2. Lâm sàng
Những triệu chứng cơ bản của tổn thương trong CTSN là:
- Rối loạn tri giác: choáng váng, mất ý thức, khoảng tỉnh, mê; đánh giá dựa
vào thang điểm Glasgow.
- Dấu hiệu thần kinh khu trú: giãn đồng tử cùng bên với tổ chức não tổn
thương, bại 1/2 người đối diện với bên có tổ chức não bị thương, tổn thương
dây thần kinh trung ương.
- Rối loạn thần kinh thực vật: rối loạn hô hấp, tim mạch, thân nhiệt.
- Tổn thương xương sọ.
+ Vỡ xương vòm sọ.
+ Vỡ xương nền sọ: trước, giữa và sau.
- Vết thương đầu
+ Vết thương phần mềm
+ Vết thương thấu não
3. Chẩn đoán
- Tổn thương sọ não
+ Có lực tác thương tác động tới hộp sọ.
+ Rối loạn tri giác
+ Dấu hiệu thần kinh khu trú
+ Rối loạn thần kinh thực vật
+ Dấu hiệu vỡ xương sọ, tụ máu dưới da đầu
- Vết thương sọ não
+ Da đầu có vết rách
+ Chảy máu nhiều từ vết rách
+ Có thể có phòi chất não
+ Tỉnh hoặc mê
+ Dấu hiệu rối loạn thần kinh khu trú
+ Dấu hiệu rối loạn thần kinh thực vật.
4. Xử trí bước đầu
- Chấn thương sọ não kín
+ Đưa bệnh nhân ra khỏi nơi nguy hiểm
+ Bất động trên cáng cứng, nằm ngửa.
+ Khơi thông đường khí đạo, cố định lưỡi, mở khí quản.
+ Vận chuyển bệnh nhân về sau trong tư thế nằm ngửa, đầu ngiêng sang một
bên.
- Vết thương sọ não
+ Vết thương không thấy não phòi ra và bệnh nhân tỉnh: cắt tóc, làm sạch,
băng, thuốc kháng sinh và chống uốn ván, chuyển lên tuyến trên.
+ Nếu hôn mê và não phòi ra: Bệnh nhân nằm nghiêng, làm sạch và khơi
thông đường thở, không rửa và bôi thuốc lên vết thương, băng bát úp hoặc
băng vành khăn, kháng sinh, chống uốn ván chuyển tuyến trên.
+ Vết thương phần mềm: cắt tóc, làm sạch, cắt lọc, khâu, băng vết mổ kháng
sinh, SAT, chuyển tuyến trên.
NỘI DUNG BÀI GIẢNG CHI TIẾT
1. Đại cương
- Chấn thương sọ não (CTSN) là các tác thương tác động trực tiếp hoặc gián tiếp
lên não và các mô che chở não (phần mềm và xương) gây nên các tổn thương sọ
não.
- CTSN ngày nay gặp chủ yếu là do tai nạn giao thông, thảm hoạ (chiến tranh,
sóng nổ, sập hầm…) một phần ít hơn có thể gặp trong tai nạn lao động, sinh hoạt.