| TOÅNG QUAN & NGHIEÂN CÖÙU |
Taïp chí Y teá Coâng coäng, 9.2009, Soá 13 (13) 9
Moät soá yeáu toá nguy cô vaø baûo veä ñoái vôùi vaán ñeà
traàm caûm vaø lo aâu cuûa hoïc sinh 2 tröôøng Trung
hoïc cô sôû, thaønh phoá Haø Noäi
Nguyeãn Thanh Höông (*), Tröông Quang Tieán (*), Hoaøng Khaùnh Chi(*),
Nguyeãn Hoaøng Phöông (*), Traàn Bích Phöôïng (**), Micheal Dunne (***)
Ngaøy nay vaán ñeà söùc khoûe taâm thaàn laø khaù phoå bieán trong giôùi treû vaø coù xu höôùng taêng leân ñaëc bieät
ôû caùc nöôùc ñang phaùt trieån. Ñieån hình veà vaán ñeà naøy nhö traàm caûm vaø lo aâu trong thôøi kyø vò thaønh
nieân coù theå ñeå laïi haäu quaû töùc thì hoaëc laâu daøi tôùi söùc khoûe theå chaát cuõng nhö taâm thaàn khi tröôûng
thaønh. Tuy nhieân, ôû Vieät Nam vaán ñeà naøy laïi chöa thöïc söï ñöôïc quan taâm nghieân cöùu. Muïc ñích cuûa
baøi baùo naøy laø xaùc ñònh moät soá yeáu toá nguy cô vaø baûo veä ñoái vôùi traàm caûm vaø lo aâu ôû hoïc sinh hai
tröôøng trung hoïc cô sôû cuûa Haø Noäi. Ñaây laø nghieân cöùu caét ngang söû duïng boä caâu hoûi töï ñieàn khuyeát
danh vôùi 972 hoïc sinh töø lôùp 6 ñeán lôùp 8. Caùc moâ hình phaân tích ña bieán ñöôïc söû duïng ñeå kieåm soaùt
moät soá yeáu toá nhieãu. Keát quaû cho thaáy hoïc sinh noäi thaønh coù söùc khoûe taâm thaàn keùm hôn so vôùi hoïc
sinh ngoaïi thaønh (p<0.05). Traàm caûm vaø lo aâu ôû caû hoïc sinh nam vaø nöõ coù moái lieân quan vôùi nhieàu
yeáu toá khaùc nhau. Gaén keát toát vôùi nhaø tröôøng; ñöôïc cha, meï quan taâm phuø hôïp laø yeáu toá baûo veä. Bò
baét naït/treâu gheïo; söï kieåm soaùt vaø baûo veä quaù möùc cuûa caû cha laãn meï laø yeáu toá nguy cô cuûa traàm caûm
vaø lo aâu. Keát quaû nghieân cöùu nhaát quaùn vôùi coâng boá cuûa moät soá nghieân cöùu tröôùc ñaây vaø cho thaáy
tính caáp thieát cuûa vieäc trieån khai caùc chöông trình can thieäp taïi tröôøng hoïc ñeå caûi thieän söï gaén keát
vôùi nhaø tröôøng, giaûm tình traïng baét naït/treâu gheïo vaø hoã trôï phuï huynh quan taâm, chaêm soùc caùc em
moät caùch phuø hôïp nhaèm caûi thieän söùc khoûe taâm thaàn cuûa theá heä treû.
Töø khoùa: Traàm caûm, lo aâu, vò thaønh nieân, yeáu toá nguy cô, yeáu toá baûo veä.
Some risk and protective factors for
depression and anxiety among students
of two secondary schools in Hanoi
Nguyen Thanh Huong (*), Truong Quang Tien (*), Hoang Khanh Chi (*),
Nguyen Hoang Phuong (*), Tran Bich Phuong (**), Micheal Dunne (***).
Nowadays, mental health problems are quite prevalent and on an increasing trend among adolescents
and youth. Typical mental health problems include depression and anxiety among adolescents which
can have serious short-term and long-term impacts on adult physical and mental health. However,
this problem is still not prioritized for research in Viet Nam. This paper aims to identify some of
protective and risk factors of depression and anxiety among school children at two secondary schools
in Ha Noi. This is a cross-sectional study using self-administered questionnaire without respondent's
10 Taïp chí Y teá Coâng coäng, 9.2009, Soá 13 (13)
| TOÅNG QUAN & NGHIEÂN CÖÙU |
1. Ñaët vaán ñeà
Caùc baùo caùo nghieân cöùu gaàn ñaây cho thaáy vaán
ñeà söùc khoûe taâm thaàn coù xu höôùng gia taêng. Theo
öôùc tính cuûa Toå chöùc Y teá theá giôùi (WHO) treân 25%
daân soá theá giôùi bò roái loaïn taâm thaàn vaø haønh vi taïi
moät thôøi ñieåm naøo ñoù trong cuoäc ñôøi [21]. ÔÛ Vieät
Nam, theo Nguyeãn Vieát Thieâm, keát quaû nghieân cöùu
gaàn ñaây cho thaáy tæ leä ngöôøi daân maéc roái loaïn taâm
thaàn loaïi naøy hay loaïi khaùc chieám khoaûng 15-20%
daân soá [3]. Naêm 2002, nghieân cöùu dòch teã hoïc beänh
taâm thaàn cuûa Traàn Vaên Cöôøng cho keát quaû 2,8% daân
soá coù bieåu hieän traàm caûm, 2,6% daân soá coù bieåu hieän
lo aâu, vaø roái loaïn haønh vi ôû thanh thieáu nieân chieám
0,9% daân soá. Phaân tích saâu hôn cuûa nghieân cöùu naøy
cuõng cho thaáy tæ leä traàm caûm ôû nöõ cao gaáp 3 laàn so
vôùi nam vaø lo aâu ôû nöõ cuõng gaáp khoaûng 2,5 laàn so
vôùi nam [1].
Naêm 1996, nghieân cöùu veà gaùnh naëng beänh taät
cuûa theá giôùi cuûa Ñaïi hoïc Harvard, WHO vaø Ngaân
haøng theá giôùi cho bieát gaùnh naëng toaøn caàu cuûa caùc
roái loaïn taâm thaàn chieám 10,5% gaùnh naëng beänh taät,
tuy nhieân vaãn ñöôïc cho laø thaáp hôn so vôùi thöïc teá.
Cuõng trong nghieân cöùu naøy, öôùc tính gaùnh naëng
beänh taät do beänh taâm thaàn vaø thaàn kinh seõ taêng leân
vôùi toác ñoä cao hôn so vôùi beänh tim maïch vaø chieám
khoaûng 15% vaøo naêm 2020 [4].
Söùc khoûe taâm thaàn cuûa vò thaønh nieân laø moät vaán
ñeà ñang ngaøy caøng thu huùt söï quan taâm cuûa caùc caùn
boä quaûn lyù, caùn boä y teá vaø coäng ñoàng. Söùc khoûe taâm
thaàn ñöôïc ñaùnh giaù laø moät caáu phaàn quan troïng
trong söùc khoûe toång theå cuûa theá heä treû. Nhöõng vaán
ñeà veà söùc khoûe taâm thaàn trong thôøi kyø vò thaønh nieân
name for collecting data from 972 school children from grade 6 to grade 8. Multivariable linear
regression models and General linear models were employed to control confounding variables. The
results show that adolescents in suburban school have better mental health than their counterparts
in inner city school (p<0.05). There are various factors associated with depression and anxiety.
School connectedness, appropriate mother and farther care are protective factors. Bullying,
overprotection of both mother and father are risk factors of depression and anxiety. The study results
are consistent with findings from previous studies and show the urgent need of developing and
implementing intervention programs at schools to improve school connectedness, reduce school
bullying, and support parents to take care their children appropriately, and thus to contribute to
promoting mental wellbeing of young generation.
Key words: Depression, anxiety, adolescent, risk factors, protective factors.
Caùc taùc giaû:
(*) Tröôøng Ñaïi hoïc Y teá Coâng coäng - 138 Giaûng Voõ, Haø Noäi
- Nguyeãn Thanh Höông - Tieán só, Phoù Tröôûng khoa caùc Khoa hoïc xaõ hoäi
- Tröông Quang Tieán - Thaïc só, Phoù Tröôûng Boä moân Giaùo duïc söùc khoûe
- Hoaøng Khaùnh Chi - Thaïc só, Giaûng vieân Boä moân Chính saùch vaø Phaùp luaät Y teá
- Nguyeãn Hoaøng Phöông - Cöû nhaân, Trôï giaûng boä moân Giaùo duïc söùc khoûe
(**) Traàn Bích Phöôïng - Thaïc só, Toå chöùc Atlantic Philanthropies
(***) Micheal P. Dunne - Giaùo sö, Tieán só, Ñaïi hoïc Coâng ngheä Queensland, UÙc.
| TOÅNG QUAN & NGHIEÂN CÖÙU |
Taïp chí Y teá Coâng coäng, 9.2009, Soá 13 (13) 11
coù moái lieân quan chaët cheõ vôùi raát nhieàu haønh vi
nguy cô nhö töï töû, uoáng röôïu, huùt thuoác, söû duïng ma
tuùy…, coù theå gaây aûnh höôûng töùc thì hoaëc laâu daøi tôùi
söùc khoûe theå chaát cuõng nhö taâm thaàn khi tröôûng
thaønh. Caùc soá lieäu nghieân cöùu gaàn ñaây cho thaáy tyû
leä vò thaønh nieân coù bieåu hieän roái loaïn taâm thaàn taïi
moät soá nöôùc phaùt trieån nhö UÙc, Myõ, Ñöùc, Thuïy Syõ,
Taây Ban Nha ñeàu treân 20% [21]. Taïi Vieät Nam, keát
quaû nghieân böôùc ñaàu cuûa moät nghieân cöùu doïc taïi
coäng ñoàng (thöïc hieän töø naêm 2000 ñeán 2015) ôû 5
tænh cho thaáy tyû leä treû 8 tuoåi coù trieäu chöùng roái loaïn
haønh vi cuõng vaøo khoaûng 20% [19].
Nhieàu nghieân cöùu veà söùc khoûe taâm thaàn chæ ra
raèng traàm caûm (depression), lo aâu (anxiety
disorder) laø nhöõng bieåu hieän thöôøng gaëp cuûa caùc
vaán ñeà söùc khoeû taâm thaàn ôû vò thaønh nieân [7]. Roái
loaïn lo aâu thöôøng xaûy ra cuøng vôùi caùc suy nhöôïc veà
theå chaát vaø taâm thaàn. Lo aâu coù nhöõng trieäu chöùng
khaùc nhau, nhöng taát caû caùc bieåu hieän ñeàu xoay
quanh söï sôï haõi, lo laéng quaù möùc hay khoâng coù caên
cöù. ÔÛ vò thaønh nieân roái loaïn traàm caûm bieåu hieän laø
nhöõng thay ñoåi veà caûm xuùc nhö caûm thaáy buoàn,
khoùc, voâ voïng; khoâng quan taâm ñeán nhöõng hoaït
ñoäng vui chôi, giaûi trí hay suy giaûm caùc hoaït ñoäng
hoïc taäp taïi tröôøng; coù theå bieåu hieän aên khoâng ngon
mieäng hay thay ñoåi giaác nguû hay coù nhöõng khoù chòu
trong cô theå moät caùch mô hoà; ngoaøi ra treû coøn nghó
raèng khoâng theå laøm ñöôïc vieäc gì ñuùng hoaëc caûm
thaáy cuoäc soáng khoâng coù yù nghóa hoaëc voâ voïng [11].
Nghieân cöùu veà moät soá yeáu toá aûnh höôûng ñeán söùc
khoûe taâm thaàn cuûa hoïc sinh ôû moät soá tröôøng trung
hoïc cô sôû cuûa moät soá thaønh phoá ôû Vieät Nam cuûa Leâ
Thò Kim Dung vaø coäng söï (2007) coù nhöõng phaùt
hieän ñaùng chuù yù veà tình traïng lo aâu vaø traàm caûm ôû
hoïc sinh. Tæ leä hoïc sinh coù bieåu hieän lo aâu laø 12,3%
vaø traàm caûm laø 8,4% [2].
Trong khuoân khoå cuûa baøi baùo naøy naøy chuùng toâi
taäp trung vaøo 2 vaán ñeà söùc khoûe taâm thaàn laø traàm
caûm vaø lo aâu. Ñaây laø nhöõng vaán ñeà thöôøng gaëp trong
caùc vaán ñeà söùc khoûe taâm thaàn ôû hoïc sinh.
Coù nhieàu yeáu toá aûnh höôûng ñeán söùc khoeû taâm
thaàn cuûa treû em. Trong ñoù, nhöõng yeáu toá taùc ñoäng
tích cöïc laøm giaûm nheï caùc taùc ñoäng tieâu cöïc, taêng
cöôøng söùc khoûe taâm thaàn ñöôïc goïi laø yeáu toá baûo veä.
Beân caïnh ñoù coù nhöõng yeáu toá coù taùc ñoäng tieâu cöïc,
laøm taêng khaû naêng xuaát hieän caùc caùc vaán ñeà söùc
khoeû taâm thaàn ñöôïc goïi laø yeáu toá nguy cô. Vieäc xaùc
ñònh roõ caùc yeáu toá naøy giuùp chuùng ta xaây döïng giaûi
phaùp can thieäp thích hôïp ñeå caûi thieän vaán ñeà söùc
khoûe taâm thaàn. Caùc yeáu toá nguy cô vaø baûo veä coù theå
thuoäc caùc lónh vöïc: sinh hoïc, taâm lí vaø xaõ hoäi bao
goàm caùc yeáu toá veà gia ñình (söï quan taâm cuûa cha
meï, moái quan heä cuûa caùc thaønh vieân trong gia
ñình…), tröôøng hoïc (söï gaén keát vôùi nhaø tröôøng, vaán
ñeà baïo löïc taïi tröôøng hoïc…), vaø coäng ñoàng (moái gaén
keát vôùi coäng ñoàng, caùc dòch vuï giaûi trí, caùc dòch vuï
tö vaán cuûa xaõ hoäi…) [22].
Caùc vaán ñeà söùc khoeû taâm thaàn ôû treû em, ñaëc bieät
laø traàm caûm, lo aâu neáu khoâng ñöôïc quan taâm phoøng
ngöøa vaø can thieäp phuø hôïp seõ ñeå laïi haäu quaû cho caû
caù nhaân treû vaø gia ñình chuùng. Moät trong nhöõng haäu
quaû nghieâm troïng cuûa vaán ñeà laø treû coù theå coù yù ñònh
töï töû vaø thöïc hieän haønh vi töï töû. Vaán ñeà söùc khoûe taâm
thaàn cuõng coù theå aûnh höôûng tôùi moái quan heä cuûa caù
nhaân vôùi caùc thaønh vieân trong gia ñình, vôùi baïn beø,
aûnh höôûng ñeán keát quaû hoïc taäp taïi tröôøng, naêng suaát
lao ñoäng cuõng nhö söï phaùt trieån caù nhaân noùi chung.
Vì vaäy vieäc nhaän thöùc ñuùng ñaén, xaùc ñònh roõ raøng
vaán ñeà söùc khoeû taâm thaàn vaø phoøng ngöøa, chaêm soùc,
ñieàu trò söùc khoeû taâm thaàn cho treû em vaø vò thaønh
nieân coù taàm quan troïng vaø yù nghóa to lôùn. Nghieân
cöùu naøy nhaèm xaùc ñònh moät soá yeáu toá nguy cô vaø
baûo veä ñoái vôùi traàm caûm vaø lo aâu taäp trung vaøo moät
soá yeáu toá veà gia ñình vaø nhaø tröôøng cuûa hoïc sinh 2
tröôøng trung hoïc cô sôû ôû Haø Noäi, treân cô sôû ñoù gôïi
yù cho vieäc xaây döïng vaø trieån khai chöông trình can
thieäp phuø hôïp vôùi ñoái töôïng vò thaønh nieân hoïc sinh.
2. Phöông phaùp nghieân cöùu
Thieát keá: Ñaây laø ñieàu tra ban ñaàu cuûa moät
nghieân cöùu can thieäp so saùnh (tröôùc sau khoâng coù
nhoùm chöùng) ñöôïc tieán haønh töø 6/2007 - 6/2008 taùc
ñoäng vaøo moät soá yeáu toá nguy cô vaø baûo veä ñoái vôùi
söùc khoûe taâm thaàn cuï theå laø traàm caûm, lo aâu vaø moät
soá haønh vi nguy cô ñoái vôùi söùc khoûe cuûa vò thaønh
nieân. Keát quaû cuûa nghieân cöùu can thieäp seõ ñöôïc
trình baøy trong moät baøi baùo khaùc.
Ñoái töôïng: Hoïc sinh töø lôùp 6 ñeán lôùp 8
Ñòa ñieåm: Hai tröôøng trung hoïc cô sôû, 1 tröôøng
ôû quaän Ba Ñình vaø 1 tröôøng ôû huyeän Thanh Trì,
thaønh phoá Haø Noäi.
Maãu nghieân cöùu: Moãi tröôøng löïa choïn ngaãu
nhieân 10 lôùp (töø lôùp 6-8) tham gia vaøo nghieân cöùu,
toång soá 974 em hoïc sinh tham gia.
Boä caâu hoûi thu thaäp soá lieäu bao goàm 4 phaàn
chính ñoù laø caùc thoâng tin chung, moâi tröôøng gia ñình,
moâi tröôøng tröôøng hoïc vaø vaán ñeà söùc khoûe taâm thaàn
12 Taïp chí Y teá Coâng coäng, 9.2009, Soá 13 (13)
| TOÅNG QUAN & NGHIEÂN CÖÙU |
bao goàm traàm caûm, lo aâu vaø moät soá haønh vi nguy cô
ñoái vôùi söùc khoûe.
Thang ño ñöôïc söû duïng trong boä caâu hoûi:
Thang ño traàm caûm: Söû duïng thang ño CES-D
(The Centre for Epidemiological Studies-
Depression Scale) goàm 20 tieåu muïc [16]. Thang ño
naøy ñaõ ñöôïc ñaùnh giaù veà tính giaù trò vaø ñoä tin caây
ñoái vôùi ñoái töôïng vò thaønh nieân ôû Vieät Nam (vôùi α
= 0,87) [8]. Trong nghieân cöùu naøy α= 0,82)
Thang ño lo aâu: Söû duïng thang ño goàm 13 tieåu
muïc ñaõ böôùc ñaàu ñöôïc ñaùnh giaù tính giaù trò vaø ñoä tin
caäy ñoái vôùi ñoái töôïng vò thaønh nieân ôû Vieät Nam (vôùi
α= 0,82) [8]. Trong nghieân cöùu naøy α= 0,81)
Thang ño möùc ñoä bò treâu gheïo/baét naït taïi tröôøng
hoïc: Nhoùm nghieân cöùu xaây döïng döïa treân tham
khaûo kyõ löôõng caùc taøi lieäu trong vaø ngoaøi nöôùc.
Thang ño goàm 5 tieåu muïc vôùi löïa choïn traû lôøi ôû 3
möùc (khoâng bao giôø, thænh thoaûng, thöôøng xuyeân)
ñeå ño löôøng möùc ñoä bò baét naït taïi tröôøng hoïc trong
voøng 1 thaùng tröôùc thôøi ñieåm ñieàu tra. Thang ño coù
ñoä tin caäy cao (α= 0,79).
Thang ño moái quan heä/ gaén keát vôùi cha vaø meï:
Söû duïng thang ño cuûa Parker vaø coäng söï (Parental
Bonding Scale) [14], ñaây laø thang ño ñöôïc söû duïng
roäng raõi trong nhieàu nghieân cöùu ôû nöôùc ngoaøi, coù ñoä
tin caäy vaø tính giaù trò cao (α= 0.83 cho thang ño vôùi
meï vaø α= 0.84 cho thang ño vôùi cha). Thang ño
goàm coù 25 tieåu muïc taùch rieâng cho cha vaø meï, vaø
ñaùnh giaù 2 khía caïnh laø chaêm soùc (care) vaø baûo veä
quaù möùc (overprotection).
Thang ño söï gaén keát vôùi nhaø tröôøng: Söû duïng
thang ño tham khaûo cuûa nöôùc ngoaøi (School
Connectedness Scale) vôùi 7 tieåu muïc [5] (trong
nghieân cöùu naøy α= 0.83).
Thu thaäp soá lieäu
Nghieân cöùu ñöôïc söï cho pheùp cuûa Ban giaùm
hieäu cuûa 2 tröôøng ñöôïc môøi tham gia. Soá lieäu thu
thaäp baèng phöông phaùp söû duïng boä caâu hoûi töï ñieàn
khuyeát danh. Caùc em hoïc sinh töï nguyeän tham gia
nghieân cöùu traû lôøi caùc caâu hoûi taïi lôùp hoïc vôùi söï coù
maët cuûa moät caùn boä nghieân cöùu. Thôøi gian ñeå caùc
em traû lôøi xong boä caâu hoûi khoaûng 25-30 phuùt.
Tröôùc khi tieán haønh nghieân cöùu, boä caâu hoûi ñaõ
ñöôïc chænh söûa thoâng qua thöû nghieäm vôùi ñoái töôïng
hoïc sinh ñeå caùc em trao ñoåi vaø goùp yù veà söï trong
saùng, roõ raøng, deã hieåu cuûa ngoân ngöõ vaø caùch thieát
keá boä caâu hoûi.
Phaân tích soá lieäu
Söû duïng phaàn meàm SPSS phieân baûn 13 ñeå phaân
tích soá lieäu. Ñeå phaân tích caùc yeáu toá lieân quan vôùi
traàm caûm vaø lo aâu, caàn kieåm soaùt moät soá yeáu toá
nhieãu nhö caùc bieán veà daân soá hoïc, ñaëc ñieåm gia
ñình…). Böôùc thöù nhaát trong phaân tích chuùng toâi söû
duïng moâ hình hoài qui tuyeán tính ña bieán
(Multivariable linear regression models) ñeå xaùc
ñònh caùc hôïp bieán (covariates) coù yù nghóa thoáng keâ.
Böôùc thöù 2 söû duïng moâ hình tuyeán tính toång quaùt
(General linear Models - GLM) ñeå xaùc ñònh caùc
yeáu toá lieân quan. Phaân tích ñöôïc taùch rieâng cho
nhoùm hoïc sinh nam vaø nöõ.
3. Keát quaû nghieân cöùu
3.1 . Moät soá thoâng tin chung
Tyû leä hoïc sinh giöõa tröôøng ngoaïi thaønh vaø noäi
thaønh (51,7% vaø 48,3%), giöõa nam vaø nöõ (51,3% vaø
48,7%) vaø giöõa 3 khoái lôùp 6, 7 vaø 8 (33,3%, 36,0%
vaø 30,7%) laø khaù töông ñoàng. Chæ coù gaàn 2% em baùo
caùo coù löïc hoïc keùm trong hoïc kyø tröôùc. Veà tình traïng
kinh teá cuûa gia ñình coù 12,3% ñöôïc ñaùnh giaù laø khaù
vaø giaøu (gia ñình coù oâ toâ), 74,1% laø trung bình (gia
ñình coù xe maùy) vaø 13,6% laø ngheøo (gia ñình chæ coù
xe ñaïp). Gaàn 3% caùc em coù boá meï boû nhau vaø 2,5%
moà coâi cha/meï hoaëc caû cha laãn meï. Coù khoaûng 25%
caùc em khoâng bieát trình ñoä hoïc vaán cuûa cha/meï.
Khi ñöôïc hoûi veà moái quan heä trong gia ñình,
treân 50% caùc em ñaõ chöùng kieán cha meï caõi nhau
trong ñoù gaàn 15% ôû möùc ñoä thænh thoaûng hoaëc
thöôøng xuyeân. Gaàn 20% caùc em ñaõ chöùng kieán cha
meï ñaùnh nhau trong ñoù gaàn 5% chöùng kieán ôû möùc
ñoä thænh thoaûng vaø thöôøng xuyeân. Khi caàn coù söï
giuùp ñôõ veà tình caûm tôùi gaàn 40% caùc em chia seû vôùi
baïn beø sau ñoù môùi ñeán meï (20,0%), anh/chò em
(14,9%) vaø vôùi cha chæ coù 4,9% vaø coù tôùi treân 15%
caùc em khoâng chia seû vôùi baát cöù ai.
3.2. So saùnh möùc ñoä traàm caûm vaø lo aâu theo
giôùi, ñòa baøn tröôøng hoïc vaø khoái lôùp
Baûng 1 cho thaáy hoïc sinh nöõ coù möùc ñoä lo aâu
cao hôn nam trong khi ñoù khoâng coù söï khaùc bieät
giöõa 2 giôùi veà möùc ñoä traàm caûm. Caùc em hoïc sinh
ôû noäi thaønh coù möùc ñoä traàm caûm vaø lo aâu cao hôn
caùc em ôû khu vöïc ngoaïi thaønh. Khoâng coù söï khaùc
bieät veà möùc ñoä traàm caûm vaø lo aâu khi so saùnh giöõa
3 khoái lôùp.
| TOÅNG QUAN & NGHIEÂN CÖÙU |
Taïp chí Y teá Coâng coäng, 9.2009, Soá 13 (13) 13
3.3. Caùc yeáu toá nguy cô vaø baûo veä
3.3.1. Caùc yeáu toá lieân quan vôùi traàm caûm
Baûng 2 cho thaáy caùc bieán coù lieân quan vôùi traàm
caûm cho nam vaø nöõ hoïc sinh vaø baûng 3 chæ ra moái
lieân quan cuûa caùc phaân nhoùm trong moãi bieán vôùi
traàm caûm.
Vôùi hoïc sinh nam: Bò treâu gheïo/baét naït ôû tröôøng
vaø ngöôøi cha baûo veä quaù möùc coù theå laø yeáu toá nguy
cô ñoái vôùi traàm caûm ôû hoïc sinh nam. Ngöôïc laïi söï
gaén keát vôùi nhaø tröôøng vaø söï chaêm soùc cuûa cha laø
yeáu toá baûo veä. Soá löôïng anh/chò em, hieän taïi soáng
vôùi ai, ngheà nghieäp cuûa meï vaø chöùng kieán cha meï
caõi nhau cuõng coù moái lieân quan vôùi traàm caûm ôû hoïc
sinh nam (Baûng 2). Nam hoïc sinh khoâng coù anh/chò
em coù ñieåm traàm caûm cao hôn nhoùm coù anh/chò em.
Tuy nhieân khoâng coù söï khaùc bieät veà möùc ñoä traàm
caûm giöõa nhoùm coù 1 anh/chò em vôùi nhoùm coù töø 2
anh/chò em trôû leân. Nam hoïc sinh soáng vôùi cha
vaø/hoaëc meï coù ñieåm traàm caûm thaáp hôn moät caùch
coù yù nghóa thoáng keá vôùi ñieåm cuûa nam hoïc sinh
khoâng soáng vôùi cha, meï ñeû. Nam hoïc sinh coù meï laø
caùn boä nhaø nöôùc cuõng coù ñieåm traàm caûm thaáp hôn
coù yù nghóa thoáng keâ so vôùi nhoùm nam hoïc sinh coù
meï laø caùc ngheà khaùc. Caùc em nam chöùng kieán
cha/meï caùi nhau ôû möùc ñoä thænh thoaûng vaø thöôøng
xuyeân coù möùc ñoä traàm caûm cao hôn so vôùi nhoùm coøn
laïi (Baûng 3).
Vôùi hoïc sinh nöõ: Bò treâu gheïo/baét naït ôû tröôøng
laø yeáu toá nguy cô trong khi ñoù gaén keát vôùi nhaø
tröôøng, chaêm soùc cuûa meï laø yeáu toá baûo veä. Ñòa baøn
tröôøng hoïc vaø keát quaû hoïc taäp coù lieân quan vôùi traàm
caûm cuûa hoïc sinh nöõ. Nöõ sinh ôû noäi thaønh coù möùc ñoä
traàm caûm cao hôn coù yù nghóa thoáng keâ so vôùi nöõ sinh
ôû ngoaïi thaønh (ñieåm traàm caûm trung bình laø 18.259
so vôùi 14.736). Nöõ sinh coù möùc hoïc trung bình vaø
keùm coù möùc ñoä traàm caûm cao hôn caùc em coù löïc hoïc
khaù vaø gioûi.
3.3.2. Caùc yeáu toá lieân quan ñeán lo aâu
Baûng 4 cho thaáy caùc bieán coù lieân quan vôùi lo aâu
cho nam vaø nöõ hoïc sinh vaø baûng 5 chæ ra moái lieân
quan cuûa caùc phaân nhoùm trong moãi bieán vôùi lo aâu.
Vôùi hoïc sinh nam: Bò treâu gheïo/baét naït ôû tröôøng
vaø meï baûo veä quaù möùc laø yeáu toá nguy cô ñoái vôùi lo
aâu ôû hoïc sinh nam. Theâm nöõa caùc em khoâng coù ai
ñeå chia seû khi coù vaán ñeà coù möùc ñoä lo aâu cao hôn
caùc em khaùc.
Vôùi hoïc sinh nöõ: Bò treâu gheïo/baét naït ôû tröôøng
vaø meï baûo veä quaù möùc cuõng laø yeáu toá nguy cô ñoái
vôùi lo aâu ôû hoïc sinh nöõ. Ngöôïc laïi gaén keát vôùi nhaø
tröôøng laïi laø yeáu toá baûo veä. Nhöõng em soáng vôùi caû
cha laãn meï coù möùc ñoä lo aâu thaáp hôn so vôùi caùc em
khoâng soáng vôùi caû cha laãn meï hoaëc chæ soáng vôùi cha
hoaëc meï ñeû. Caùc em chöa bao giôø chöùng kieán cha
meï caõi nhau hoaëc khoâng coù maâu thuaãn vôùi anh/chò
em coù möùc ñoä lo aâu thaáp hôn so vôùi caùc em khaùc.
Giôùi
Ñòa ñieåm tröôøng hoïc
Lôùp
Thang ño
Nam
(n = 488)
T-test
(p-value)
Hoïc sinh
ngoaïi
thaønh
(n=469)
Hoïc sinh
noäi thaønh
(n=503)
T-test
(p-value)
Lôùp 6
(n = 324)
Lôùp 7
(n = 350)
Lôùp 8
(n =298 )
ANOVA
(p value)
Mean(SD)
Mean(SD)
Mean(SD)
Mean(SD)
Mean(SD)
Mean(SD)
Traàm caûm
14.85
(9.93)
.913
13.93
(9.23)
15.60
(10.25)
.008
14.07
(9.52)
15.30
(10.42)
14.98
(9.65)
.251
Lo aâu
19.21
(4.50)
.001
19.70
(4.28)
20.46
(4.86)
.001
19.74
(4.39)
20.26
(4.85)
20.27
(4.50)
.250
Baûng 1. Ñieåm traàm caûm vaø lo aâu theo giôùi, ñòa ñieåm
tröôøng hoïc vaø khoái lôùp
Nam
Nöõ
Caùc bieán
t
p value
t
p value
Gaén keát vôùi nhaø tröôøng
-4.769
.001*
-5.114
.001*
Bò treâu gheïo/baét naït
5.925
.001*
3.578
.001*
Chaêm soùc cuûa meï
-2.988
.003*
Baûo veä quaù möùc cuûa meï
1.643
.101
Chaêm soùc cuûa cha
-3.351
.001*
Baûo veä quaù möùc cuûa cha
2.902
.004*
F
p value
F
p value
Khoái lôùp
.077
.926
1.941
.145
Ñòa ñieåm cuûa tröôøng
.323
.570
5.085
.025*
Tình traïng kinh teá
.073
.787
1.181
.278
Soá anh chò em
2.915
.045*
.062
.940
Hieän ñang soáng vôùi ai
3.256
.040*
.199
.819
Tình traïng hoân nhaân cuûa cha, meï
2.486
.116
.911
.341
Trình ñoä hoïc vaán cuûa meï
.315
.814
.166
.919
Trình ñoä hoïc vaán cuûa cha
.191
.902
.183
.908
Ngheà ghieäp cuûa cha
1.060
.366
.613
.607
Ngheà nghieäp cuûa meï
3.352
.019*
.500
.683
Tình traïng söû duïng röôïu cuûa cha, meï
.644
.423
2.249
.135
Tình traïng söû duïng ma tuùy cuûa cha, meï
160
690
.982
.322
Tìm söï hoã trôï tình caûm
1.494
.203
.322
.863
Cha meï caõi nhau
4.001
.019*
2.036
.132
Cha meï ñaùnh nhau
1.569
.210
2.468
.086
Maâu thuaãn vôùi anh chò em
1.599
.189
1.164
.323
Keát quaû hoïc taäp
.858
.425
3.027
.050*
Baûng 2. Phaân tích ña bieán caùc yeáu toá lieân quan vôùi
traàm caûm (cho nam vaø nöõ hoïc sinh)
* Coù yù nghóa thoáng keâ (p<0.05)